Chuyện văn chương vớ vẩn :Một ông người Lỗ Mã Ni(Roumanie/Romania-nơi đương kim Thờ Tờ du học)-quê hương của vợ chồng độc tài bị hành quyết Ceausescu- lại hiểu “cái quạt Hồ Xuân Hương”(phành ra ba góc da còn thiếu;xếp lại đôi bên thịt vẫn thừa)-cụ Phạm Viết Đào

Phạm Viết Đào

THAM LUẬN CỦA ĐẠI SỨ ROMANIA CONSTANTIN LUPEANU TẠI HỘI THẢO QUỐC TẾ VỀ HỒ XUÂN HƯƠNG

Tổ chức các hoạt động vinh danh và kỷ niệm 250 năm năm sinh (1772 – 2022), 200 năm năm mất (1822 – 2022) của Nữ sỹ Hồ Xuân Hương

Nhằm tri ân và tôn vinh danh nhân văn hóa tiêu biểu của Việt Nam và thế giới, tỉnh Nghệ An phối hợp với các ban, bộ, ngành Trung ương tổ chức các hoạt động vinh danh và kỷ niệm 250 năm năm sinh (1772 – 2022), 200 năm năm mất (1822 – 2022) của Nữ sỹ Hồ Xuân Hương

1️⃣Lễ dâng hoa, dâng hương tưởng niệm Nữ sĩ Hồ Xuân Hương tại Nhà thờ họ Hồ (xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu)

2️⃣. Hội thảo khoa học quốc tế: Nữ sĩ Hồ Xuân Hương (1772-1822) – Danh nhân văn hóa và giá trị di sản tại Khách sạn Giao Tế, thành phố Vinh ngày 03/12/2022 với sự tham gia của 108 bài tham luận trong có 10 tham luận quốc tế gồm Trưởng đại diện Unesco tại Việt Nam và các đại sứ quán Nhật Bản, Lào, Thái Lan, Ấn Độ….và nhiều học giải tiêu biểu của nước ngoài như John Balaban (Hoa Kỳ), Lady Borton (Hoa Kỳ), Eva Antoshchenko Muckova (Slovakia), Constantin Lupeanu (Rumani), Nguyễn Thị Sông Hương (Pháp), Ngô Thanh Nhàn (Pháp) …

( fB Tu Nguyen Van )

HỒ XUÂN HƯƠNG HAY KHÁT VỌNG SỐNG CÁ NHÂN

Thi sĩ Hồ Xuân Hương là một trong những danh nhân văn hóa của đất nước Việt Nam và danh nhân văn hóa thế giới; những sáng tạo thi ca cao cả và giàu bản sắc của bà đã vượt qua thời gian và trở thành tinh hoa của của trời đất.

Với tầm nhìn cao cả, vươn tới thứ ánh sáng thiêng dệt bằng suy tư và cảm xúc đã làm nên tên tuổi Hồ Xuân Hương, một nhà thơ sống vào cuối thế kỷ 18 và những thập niên đầu thế kỷ 19.

Hiện người ta không biết chính xác Hồ Xuân Hương đã viết bao nhiêu bài thơ; Thế nhưng, chỉ qua mấy chục bài thơ cũng đủ để có thể hình dung nên một thế giới thơ mãnh liệt và nguyên bản; thơ của bà được xếp vào hàng bậc nhất của nền văn học Việt Nam.

Thơ của bà bắt đầu lan tỏa khắp thế giới.

Ở Romania một tập thơ 70 bài được “Nhà xuất bản Qilin din Jad” in song ngữ tiếng Romania và tiếng Việt năm 2006, dày 152 trang. Đây là bản dịch thơ đầu tiên sang tiếng Romania của nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương và nó đã được công chúng Romania đón nhận. Chúng tôi tin chắc rằng những ấn bản khác và những bản dịch khác sẽ sớm có mặt trong các nhà sách, trong các thư viện và đặc biệt là đến tay độc giả Romania.

Sự nhạy cảm và chất lãng mạn được tìm thấy trong ngôn từ, trong những vần thơ được viết bởi một trái tim đa cảm, đa đoan. Đó chính là là lý do khiến cho người đọc thấy thơ của bà không giống với thơ của các thế hệ trước bà. Thơ của bà không đơn thuần mô tả lại cảnh sắc thiên nhiên, bà chỉ mượn thiên nhiên để nói lên những điều sâu xa hơn. Hồ Xuân Hương giống như một nhà ảo thuật, một nhà tiên tri mẫn tiệp có khả năng giúp người đọc nhận ra cái bí ẩn hiện sinh. Khởi đầu thơ Hồ Xuân Hương ghi lại những ấn tượng của cá nhân mình, sau đó bà khuyếch đại nó lên để những ấn tượng đó lan tỏa vào vũ trụ, thăng hoa thành những giá trị siêu phàm. Nói cách khác, thơ của Hồ Xuân Hương thường xuyên là những ý tưởng chân thực, chúng du nhập vào các giấc mơ người đọc, để rồi hình ảnh trong thơ của bà trở thành biểu tượng, trở thành ngụ ngôn, huyền thoại…

Thơ của bà thể hiện qua nhiều trạng thái của nhận thức; đó là những biểu hiện tuyệt vời về sự tuân thủ quy luật vận động phố quát của sự sống. Thơ của bà giống như những tia lửa điện gây bùng nổ những suy tư đang gây căng thẳng nội tâm, đó như là điều dĩ nhiên thường xảy ra mà ta bắt gặp trong mỗi bước đi của cuộc sống.

Trong những bài thơ của bà không đơn thuần là sự chuyển tải trữ tình về một tình huống thơ, một tình huống thẩm mỹ, tư tưởng; Thơ của bà không đơn thuần là sự định hướng nghệ thuật mà trước hết, thơ của bà đó là sự phóng chiếu một nội dung tình cảm cụ thể, ngoài ra nó còn vượt xóa bản thân câu chuyện có thật đó. Điều đó giúp người đọc nhận thấy trong thơ Hồ Xuân Hương là lẽ sống, là sự tôn vinh cuộc đời. Thơ bà không chỉ khám phá sự vật, khám phá thế giới mà tìm cách hoàn thiện nó. Bà không đi theo con đường đầy trắc trở mà đi tìm những câu trả lời cho những điều mà người đương thời đang đặt ra các câu hỏi.

Những bài thơ của bà có thể đọc như một cuốn nhật ký thơ. Chúng được viết bởi một tâm hồn chân thành, một sự chân thành không thể phai mờ đôi khi pha lẫn sự đớn đau. Chủ đề yêu thích trong thơ bà đó là tình yêu, sau đó là ước mơ, sau nữa là thời gian và cuộc sống. Chúng tôi gọi những tác phẩm thơ của Hồ Xuân Hương đó là những sáng tạo của khát vọng sống cá nhân.

Người đọc còn biết rất ít về cuộc đời của nữ sĩ xuất chúng này, người được coi là nữ thi sĩ vào hàng số 1 của Việt Nam. Rất ít tư liệu truyền khẩu về cuộc đời Hồ Xuân Hương.

Bà là người sống cùng thời với nhà thơ Phạm Đình Hổ, 1768 – 1831. Thân phụ của nhà thơ xuất thân trong một gia đình khoa bảng lừng lẫy, quê gốc ở Nghệ An. Bà sinh ra ở ngoại thành Hà Nội. Mồ côi từ nhỏ, bà tự nuôi sống bản thân, điều này thể hiện xuất sắc trong các sáng tác văn học ngay từ khi còn nhỏ. Niềm đam mê văn học không rời bỏ bà trong suốt cuộc đời. Vào thời kỳ hiếm sách, bà sở hữu một thư viện khá phong phú, bằng chứng là bà đã đọc các tác phẩm kinh điển của Việt Nam và Trung Quốc, đã được bà đề cập đến trong các tác phẩm của mình. Bà là người rất thông minh và nhạy cảm…

Bà đã trải qua hai lần kết hôn và phải làm vợ lẽ. Bà chưa một lần làm vợ cả; Điều này được thể hiện trong một bài thơ được coi là nổi loạn của bà: “Chém cha cái kiếp lấy chồng chung”…( Lấy chồng chung )

Hồ Xuân Hương sống trong thời kỳ chính trị, xã hội đầy biến động. Đó là một kỷ nguyên Việt Nam liên tiếp xảy ra các cuộc nội chiến. Giai đoạn nội chiến kết thúc với việc thành lập một triều đại mới do nhà Nguyễn, có nguồn gốc từ phương Nam lập nên.

Mặc dù đạo đức Nho giáo bất di bất dịch, song học thuyết nhà nước được thiết lập dưới thời Lê trước không còn cứng nhắc tuân thủ nữa. Các tầng lớp xã hội là nông dân, nghệ nhân, thương gia và học giả; các quan lại được tuyển chọn thông qua các kỳ thi nghiêm ngặt. Cuộc sống chốn đô thị ra đời. Giai đoạn của Hồ Xuân Hương sống bắt đầu xuất hiện một cách hiểu mới về quyền sống và quyền hạnh phúc của mỗi cá nhân. Nó được viết rất nhiều, thể hiện qua tên, với các chữ tượng hình và trong bảng chữ cái Latinh. Trong giai đoạn của bà, các thể loại văn học mới xuất hiện và tiểu thuyết chữ Nôm và thơ chữ Nôm trở nên phổ biến.

Hồ Xuân Hương viết trực tiếp, lựa chọn phương thức biểu đạt là loại thơ cổ điển gồm tám dòng, với bảy chữ trong mỗi dòng ( thất ngôn bát cú) . Ngôn ngữ của nhà thơ giản dị, diễn đạt rõ ràng, nhưng thường mang nghĩa kép. Sự mơ hồ cho phép thơ của bà tiếp cận, mà không bị chối bỏ, cuộc sống đích thực của người phụ nữ, những suy nghĩ chân thật nhất của bà, quyền tự do luyến ái, khát vọng hạnh phúc, được ấp ủ và sự thôi thúc của xác thịt, ham muốn tình dục, những điều mà qua nhiều thế kỷ được thể hiện như quyền tự nhiên của con người được thể hiện nhiều trong các tác phẩm văn học và nghệ thuật tiêu biểu. Thơ của bà đã tiếp cận tất cả các chủ đề, trong sự hoàn thiện thẩm mỹ hoàn hảo.

Khi thơ của bà đề cập đến tình yêu, bà đã tỏ ra bình tĩnh và lạnh lùng, như thể bản thân bà đang ở đâu đó bên ngoài những góc nhìn của những cặp đôi đang yêu. Có lẽ vì lý do đó, thơ của bà tấn công chủ đề này một cách dứt khoát hơn các nhà thơ cùng thời; tinh thần nhân loại đã khiến cho thơ của bà có thể so sánh với thơ của Rabelais, một nhà thơ Pháp. Bà làm cho người đọc cảm thấy ở khắp mọi nơi, ở mọi thứ xung quanh, trong cảnh quan thiên nhiên hiện hữu, trong sự huyền ảo của phụ nữ, hết thảy được bà đã tôn lên thành vẻ đẹp siêu phàm, vĩnh cửu, chúng tạo nên khát vọng vô bờ được tôn lên sắm vai thìa khóa của cuộc sống:

Bày đặt kìa ai khéo khéo phòm,

Nứt ra một lỗ hỏm hòm hom.

( Động Hương Tích)

Niềm khát vọng của nhà thơ là những gì hiện tồn trên mặt đất. Là một nhà thơ tâm hồn sâu sắc, bà không phóng chiếu ý tưởng của mình lên không trung mà định vị nó trong những chân trời của quê hương và thế giới loài người nói chung.

Thơ của bà hiện đại và mới mẻ gần gũi đối với chúng ta ngày nay, thơ của bà có thể hiểu được, nhìn thấy trong thực tại trần tục bao quanh. Thế giới thơ của bà đổ bộ xuống trần thế, xâm nhập vào thế giới đời thường, sự siêu việt của nhà thơ trở nên thực chất, thành hình hài để cho mọi người có thể nhận biết. Bà luôn ở giữa mọi người, bà là người phát ngôn của người phụ nữ thời đại mà bà đang sống và của người phụ nữ mọi lúc, mọi nơi. Thơ của bà đồng thời hướng về đất nước, hướng về những chân trời của quê hương, thông qua những bài thơ nhẹ nhàng với một hình ảnh và những gợi cảm hiếm hoi. Điều này giải thích vì sao có sự lan tỏa thường theo thời khắc của một số bài thơ, đó là thời khắc chỉ nhìn thấy ánh sáng ban ngày trong thế kỷ 20. Với tầm nhìn như vậy, nhà thơ đưa chúng ta vượt qua chân trời của tiềm thức dân tộc, đến với tâm linh chính yếu của những người cùng thời với bà và xung quanh bà, những người mà bà đại diện theo cách có giá trị nhất.

Trước một thế giới tuyệt diệu của một thời đại không thể tìm lại được, cái thời gian của nhà thơ mang lại cảm giác như đang sống trong một vùng đất băng giá vô tận, nó nghiền nát và đông cứng mọi thứ, kể cả tình cảm và lương tâm con người. Với lần này, trong thơ của bà đó là một không gian khác, một không gian bắt buộc phải ẩn trốn, những cuộc trốn chạy để không bị phát hiện và không thể bị dày xéo; đặc biệt là trong những bài thơ mở đầu, những bài thơ hướng tới một khoảng thời gian tuyệt vời, vì điều này đưa thơ của bà đến đỉnh cao của sự tuyệt vọng, của một sự tuyệt vọng được chấp nhận như một điều kiện bắt buộc để siêu thoát khỏi cái xã hội mà thế hệ bà buộc phải chấp nhận sống chung.

Thật sự không dễ dàng gạt bỏ những mưu tính dễ nhìn thấy cái khả năng làm phai mờ trạng thái nhạy cảm ngoại lệ. Đối với những bài thơ như vậy, người ta có thể tìm thấy một âm điệu sâu lắng, với chất giọng sách vở huyền bí, thơ của bà không làm cho cảm xúc của con người bị ngừng lại, những câu thơ được tạo nên những hình ảnh liền mạch.

Thơ Hồ Xuân Hương thể hiện trải nghiệm sống của bà, bà thể hiện điều đó một cách hoàn toàn nguyên bản, mặc dù dòng chảy của bài thơ trào vào chúng ta, nhưng người đọc vẫn cảm nhận được sự giản dị và tự nhiên. Thơ của bà thường gây sốc khi sử dụng một số từ trong cuộc sống hàng ngày, những ngôn ngữ dân dã được sử dụng bởi các đối tượng có những đức tính, lý tưởng, phẩm chất riêng biệt. Về bản chất, điều này cụ thể hóa và mang lại ý nghĩa cho những trải nghiệm trong đó có cả tự truyện và sự phóng chiếu kỳ diệu của trí tưởng tượng của chính mình đóng vai trò chính. Chúng ta thường bắt gặp một sự trùng lặp giữa thơ và đời, một sự trùng lặp mà nhà thơ làm việc điêu luyện, khắc sâu những rung động của tâm hồn mình, của người phụ nữ, vì tình yêu của bà trên cả tự nhiên.

Từ thơ Hồ Xuân Hương, có thể tái tạo lý tưởng của phụ nữ cùng cả cuộc đời của họ, cũng như lý tưởng của người đàn ông, bởi nếu những điều đó càng được mở rộng càng trở nên hữu ích. Nhà thơ trực cảm thấy sức nặng của các thiên hướng tính dục và sự bi thương, với bản chất của chúng, luôn đòi một khuôn khổ thích hợp, tức là một khung cảnh bao gồm đồng thời cùng sự khơi gợi bằng lực hoặc bằng các thành phần cơ bản của tự nhiên và cuộc sống. Vì lý do này, vai trò rộng lớn của ẩn dụ trong thi pháp của bà, sự xen kẽ của các từ với nghĩa ẩn, được đề cao; Chính điều này tạo ra một khung cảnh ẩn dụ được vũ trụ quan hóa, bản thể hóa, đồng thời nó tạo nên một khung cảnh tâm lý, giống như một hộp cộng hưởng. Bằng cách này, một trạng thái thơ chân thực và hoàn thiện được tạo ra qua tám dòng của một bài thơ.

Đồng thời, cùng những vần thơ Hồ Xuân Hương đề cao vẻ đẹp thiên nhiên, vẻ đẹp của quê hương, ta có thể thấy chức năng thơ là một hành trình làm nảy sinh ra những vần thơ tâm trạng, tổ hợp nên những khoảnh khắc ngẫu hứng của nhà thơ, tạo dựng nên những nhịp điệu chuyển động đầy bản sắc…

Bằng sự sáng tạo này, cùng với sự hiểu biết đặc biệt của mình về triết lý tự nhiên, về thẩm mỹ của cái đẹp, thơ của Hồ Xuân Hương đã vượt lên trên cảm xúc riêng tư. Bà không chỉ là nhà thơ lớn của Việt Nam mà còn là một trong những nhà thơ lớn đầy nhân văn của nhân loại.

Là một nhà thơ trữ tình tầm cỡ, Hồ Xuân Hương là người chân thành trong sáng tạo thi ca, tới mức khiến cho thơ của bà được mọi người thừa nhận bởi những lý tưởng thẩm mỹ trong sáng .

Bà trở thành thi hào dân tộc; bằng con đường của riêng mình, trong thơ của bà, người đọc tìm thấy cá nhân và thời đại, xã hội và thiên nhiên quê hương được thể hiện bằng ngôn ngữ thích hợp nhất.

Là một nhà thơ nhân văn, bà hiểu rõ bản chất của cuộc sống, cảm nhận được niềm vui và nỗi đau khổ của những người bạn đồng trang lứa, bà đã chuyển hóa chúng vào nghệ thuật với một bút pháp nhất quán, đó chính là cuộc sống của con người.

Những vần thơ đã đưa nữ sĩ Hồ Xuân Hương tới những vinh quang to lớn, với tất cả các thế hệ bạn đọc thơ của Việt Nam và trên thế giới.

Nếu như điều kiện thời gian cho phép, một giải Nobel rất xứng đáng trao cho Hồ Xuân Hương. Bà là chủ nhân đích thực của giải không còn phải bàn cãi. Thơ của Hồ Xuân Hương xứng đáng được thế giới vinh danh cùng với ngôn ngữ tiếng Việt đã làm nên thơ Hồ Xuân Hương.

Thung lũng Đồi Thông tháng 6/2022

Constantin Lupeanu

Người dịch: Phạm Viết Đào

Ông là Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền của Romania tại Việt Nam năm 1999-2004

Từng 25 năm làm công tác ngoại giao của nhà nước Romania tại Trung Quốc; 10 năm công tác ngoại giao tại Sangapo…

Ông là hội viên Hội Nhà văn Romania; Ông đã dịch 10 tác phẩm văn học Trung Quốc sang tiếng Romania.

Ông đã dịch “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh và “Thơ Hồ Xuân Hương” sang tiếng Romania; Ông đã hiệu đính bản dịch” Nhật ký Đặng Thùy Trâm” của dịch giả Phạm Viết Đào sang tiếng Romania..

Để lại lời nhắn

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.