Trí thức tầng bậc cao- Khỉ dốt lại ưa nói chữ !

Lắt léo chữ nghĩa: ‘Trí thức tầng bậc cao’?

thằng dốt nhưng ưa nói chữ Giang Mạnh Hà

Vương Trung Hiếu

vuongtrunghieu@gmail.com

07:27 – 09/10/2022   0 THANH NIÊN

Trí thức là từ Hán Việt, xuất phát từ hai chữ 智識/知识 trong Hán ngữ. Theo bách khoa thư Baidu, trí thức có 2 nghĩa: a. Trí tuệ và sự sáng suố t. Ý này thể hiện trong tác phẩm Hàn Phi tử , thiên Giải lão vào cuối thời Chiến Quốc; b. Kiến thức, được ghi nhận trong quyển Thư giới đình tạp văn . Bệnh hậu tạp đàm của Lỗ Tấn.

Ở Trung Quốc, ý nghĩa của từ trí thức thay đổi theo thời gian. Trong giai đoạn từ năm 206 TCN cho tới năm 1912 sau khi Chúa Jesu ra đời, trí thức được gọi là sĩ đại phu (士大夫), tức thuộc thành phần “học giả – quan chức”, những người thi đỗ trong các kỳ thi của triều đình, được bổ nhiệm làm quan, trong đó có những nhà thư pháp tài giỏi và triết gia Nho giáo.

Đến thời kỳ Đại cách mạng văn hóa (1966 – 1976), trí thức bị liệt vào thành phần thấp kém, đứng thứ 9 trong xã hội qua cách gọi miệt thị là “xú lão cửu” (臭老九), một cụm từ xuất phát từ quyển Cai dư tùng khảo (陔余丛考) của Triệu Dực thời nhà Thanh, trong đó giới trí thức được xếp sau gái điếm (thứ 8) và trước ăn mày (thứ 10). Xin lưu ý: vào thời Đại cách mạng văn hóa thì các tầng lớp trong xã hội có khác thời nhà Thanh và trước đó.

Hiện nay, ở Việt Nam cũng như Trung Quốc, trí thức được xem là “những người lao động trí óc, có trình độ hiểu biết tương đối cao, có khả năng tư duy độc lập và tinh thần phản biện, được phân bố trong các lĩnh vực giáo dục, văn hóa, nghệ thuật…”.

Cách hiểu trí thức (智識) ngày nay trong tiếng Trung Quốc có nguồn gốc từ phương Tây, qua thuật ngữ tiếng Anh là intellectual (tính từ), một chữ xuất hiện khoảng cuối thế kỷ 14 với nghĩa là “nắm bắt bằng sự hiểu biết (hơn là các giác quan)”. Từ intellectual lại bắt nguồn từ chữ intellectuel trong tiếng Pháp cổ (thế kỷ 13) hoặc có thể trực tiếp từ chữ intellectualis trong tiếng Latin. Từ năm 1590, tính từ tiếng Anh intellectual biến thành danh từ với nghĩa là “trí óc, trí tuệ, sức mạnh trí tuệ”; còn nghĩa “người trí thức” thì được chứng thực từ năm 1650 song mãi đến đầu thế kỷ 19 mới hình thành nghĩa hiện nay, và được tìm thấy lần đầu trong bài viết của nhà thơ Lord Byron (năm 1813): “Tôi ước mình đủ khỏe để lắng nghe những trí thức này”, trích quyển Absent Minds. Intellectuals in Britain (2006) của Stefan Collini, NXB Oxford University Press.

“Trí thức tầng bậc cao”: Dốt mà khoái nói chữ!

Share:

Giang Mạnh Hà

Giảng viên, đạo diễn, nghệ sĩ nhân dân Giang Mạnh Hà nói: “Bác sĩ, kỹ sư, nhà giáo… cũng là trí thức. Nhưng đạo diễn là trí thức tầng bậc cao. Người ta minh định rằng đạo diễn còn là một nhà văn hóa”.

Muốn “bơm xịt” nghề đạo diễn, Giang Mạnh Hà đã “so sánh không cùng đại lượng” với bác sĩ, kỹ sư, nhà giáo (có tri thức hay kiến thức) rồi kết luận đạo diễn là “trí thức tầng bậc cao”. Theo Đào Duy Anh, “trí thức là người làm cho xã hội lúc nào cũng thức tỉnh”. Giang Mạnh Hà không phân biệt được “tri thức” và “trí thức”, còn thêm bổ sung từ “tầng bậc cao”, không lẽ bác sĩ, kỹ sư, nhà giáo là “trí thức tầng bậc thấp”?

Ông Hà phong cho đạo diễn là “nhà văn hóa”. Theo Đại từ điển tiếng Việt: “Văn hóa là những giá trị vật chất, tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử”. Vậy, đạo diễn đại diện toàn bộ con người sáng tạo ra trong lịch sử nên gọi là “nhà văn hóa”?

Rồi ông Hà than “chính vì danh tiếng này mà hiện nay có nhiều người học đạo diễn để làm lãnh đạo chứ không phải là để phấn đấu làm nghề thật giỏi, dẫn đến đạo diễn giỏi nghề thiếu lại càng thiếu”. Ông Hà cũng than chất lượng đào tạo đạo diễn Việt Nam: “Hơn 30 năm đổi mới nhưng Việt Nam chưa có một kịch bản sân khấu nào được thế giới dựng, bởi vì chúng ta không có một nền triết học vững chắc nên không có tác phẩm đỉnh cao, có tầm tư tưởng sâu sắc, được thế giới công nhận”. Rồi ông Hà khoe “ngoài kiến thức về sân khấu, đạo diễn phải có kiến thức rất sâu rộng về cuộc đời để lôi lên sân khấu mà kể chuyện bằng bản diễn”.

Không nổ như ông Hà, người miền Nam nói khiêm tốn “đạo diễn phải có vốn sống phong phú”. Ông Năm Châu học lớp đệ lục (lớp 7) rồi bỏ đi theo gánh hát năm 16 tuổi, làm kép chánh, soạn giả kiêm đạo diễn của trên 50 tuồng cải lương nổi tiếng, cũng chỉ nhờ “vốn sống”. Không có bằng cấp về nghệ thuật nhưng năm 1962 ông được mời làm giáo sư của Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn (nay là Nhạc viện TP.HCM) – là giáo sư kịch nghệ khóa đầu tiên của trường này. Song cụ Nguyễn Thành Châu không xưng mình là “trí thức tầng bậc cao”.

Trong lúc nguồn thiếu do đạo diễn ham làm lãnh đạo, nguồn yếu do đào tạo kém chất lượng so với tầm thế giới; vậy mà, để khai giảng một khóa đào tạo đạo diễn “ngắn hạn”, Giang Mạnh Hà đã tôn đạo diễn lên nhà văn hóa, trí thức tầng bậc cao!

Để lại lời nhắn

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.