chuyện “ba que xỏ lá vô sản ngày xưa “:Noël đẫm máu của Ceausescu (1989)

Noël đẫm máu của Ceausescu (1)

Cuộc nổi dậy chống nhà độc tài Ceausescu tại Rumani năm 1989.

(LND : Cuốn « Những ngày cuối cùng của các nhà độc tài » do tuần báo L’Express và NXB Perrin phối hợp phát hành vào tháng 10/2012, tập hợp 24 bài viết chọn lọc của các nhà sử học và nhà báo nổi tiếng của Pháp, do Diane Ducret và Emmanuel Hecht chủ biên. Từ Mussolini, Hitler, Stalin cho đến Mao Trạch Đông, Tito, Ceausescu, Pôn Pốt, Saddam Hussein, Ben Ali…cuốn sách phác họa lại một nửa thế kỷ với những cuộc đảo chính, nổi dậy, âm mưu, các cuộc tàn sát, sự dối trá của các chế độ cầm quyền, và đặc biệt là sự cáo chung của các nhà độc tài. Trước hết xin phép giới thiệu với độc giả bài viết của Marion Guyonvarch và Eric Pelletier về mùa Noël đầy khói lửa năm 1989 tại Rumani).
Năm 1989, khi các « cuộc cách mạng nhung » liên tiếp diễn ra ở Đông Âu, « Conducator » Ceausescu vẫn điều hành Rumani với bàn tay sắt. Nhưng các cuộc nổi dậy ở Bucarest ngày 21/12/1989 đã làm đảo lộn tất cả. Bốn ngày sau đó, nhà độc tài và vợ đã bị xử bắn sau một phiên xử chớp nhoáng.

Đó là sự giận dữ, bất lực hay nỗi sợ hãi ? Một luồng khí lạnh chạy dọc theo xương sống Nicolae Ceausescu, hôm 21/12/1989. Khuôn mặt bị phân hủy, được chiếu sáng bởi ánh mặt trời mùa đông yếu ớt, chỉ còn là một chiếc mặt nạ hóa đá. Chỉ có đầu mũi nhọn như chiếc nỏ của ông ta là còn giữ lại những nét của « Conducator », con người quyền lực gần như là một Thượng đế, đã lãnh đạo nước Rumani cộng sản từ một phần tư thế kỷ.
Bốn hôm trước đó, các vụ nổi dậy đã nổ ra ở Timisoara, miền tây đất nước, phản đối lại vụ trục xuất mục sư Laszlo Tokes khỏi nhà thờ. Lực lượng an ninh đã nổ súng vào đám đông. Một vụ tàn sát. Vừa mới công du Iran về, người đứng đầu đất nước đã cho tổ chức một cuộc mít-tinh lớn được truyền hình trực tiếp, trước trụ sở Trung ương Đảng ở Bucarest. Ở phía dưới ban-công là những người công nhân được huy động đến để vỗ tay mướn.
Nhưng những tiếng gào thét càng lúc càng to, không thể dập tắt nổi : « Timisoara ! Timisoara ! Timisoara ! ». Trước khi vội vã rời đi, Ceausescu có thể nhận ra những lá cờ Rumani màu xanh-vàng-đỏ, những người biểu tình vứt bỏ các huy hiệu cộng sản. Cuộc biểu dương lực lượng khổng lồ này trở thành biểu tượng của một cuộc nổi dậy, sẵn sàng truất phế một trong những nhà độc tài kiểu Stalin cuối cùng của châu Âu.

« Dòng Danube tư duy », biệt danh của Ceausescu, đã trôi ngược dòng lịch sử, bị đe dọa bởi các cuộc cách mạng hòa bình ở các nước láng giềng : Praha, Varsovie và cả Berlin, từ khi bức tường nổi tiếng bị sụp đổ chỉ trong một đêm – đêm 9/11 trước đó. Liên Xô của ông Gorbachev cố gắng cứu vãn chế độ cộng sản bằng cách đổi mới, dù phải chấm dứt chiến tranh lạnh.
Còn Ceausescu vẫn luôn ảo tưởng về tinh thần dân tộc của người Rumani, duy trì mối ngờ vực lâu đời của đồng bào mình đối với người Nga. Việc lên án sự can thiệp của Liên Xô vào Praha năm 1968 thậm chí khiến ông được một số cảm tình ở phương Tây. « Ceausescu là sản phẩm của sự xung đột giữa hai thế giới. Ngay khi bên bắt tay nhau trên đầu Rumani, là ông ta trở nên vô dụng ». Gelu Voican Voiculescu, một bộ trưởng trong chính phủ đầu tiên sau khi chế độ Ceausescu sụp đổ, đã nhận xét như thế.
Ở tuổi thất tuần, bị chứng hoang tưởng (ông ta chỉ còn tin tưởng vào bà vợ là Elena, nhân vật số hai của chế độ), Ceausescu ngần ngại không muốn đối đầu với thực tế. Bắt đầu bằng vấn đề sức khỏe, như lời một nhân chứng quan trọng vào thời đó là Stefan Andrei, cựu Ngoại trưởng. Ngày nay sống với cây cảnh và kỷ niệm, ông Andrei tóm tắt : « Ceausescu không muốn lệ thuộc vào điều gì và bất cứ ai ». Nhà độc tài có vấn đề về tuyến tiền liệt, nhưng không muốn giải phẫu. Dù không nhìn thấy rõ nữa, ông ta vẫn không muốn đeo kính.

Nhà độc tài Ceausescu

Andrei, người cuối cùng gặp Ceausescu vào buổi tối hôm đó cho biết thêm : « Chúng tôi đã thúc giục ông ấy nhập khẩu các máy đánh co chữ to từ phương Tây. Ông ta tỏ ra bình tĩnh, không ý thức được tình trạng nguy hiểm. Chưa bao giờ Ceausescu muốn đi ẩn náu. Nếu không tại sao ông lại đi ngủ vào lúc 23 giờ ? ». Bên ngoài, đám người hung hãn tung ra những cú ma-trắc, những loạt súng máy, những thân người gục chết. Ceausescu luôn từ chối nhìn thẳng vào sự việc.
Năm giờ sáng hôm sau, Bucarest thức giấc, những công nhân quét đường phun thật nhiều nước để làm trôi đi những vũng máu trên các chướng ngại vật ở quảng trường Đại học, trước khách sạn Intercontinental. Ngày 21/12 là một ngày quyết định. Khoảng 9 giờ rưỡi, đài phát thanh loan báo « tên phản bội Milea tự tử » : Bộ trưởng Quốc phòng được cho là đã tự bắn vào tim.

Nicolae Ceausescu bèn triệu tập tướng Victor Stanculescu, một nhân vật mà quan hệ với ông ta khá nhập nhằng. Là một sĩ quan nổi bật, yêu thích điện ảnh (ngưỡng mộ tài tử người Anh James Mason), Stanculescu khác biệt với các cán bộ quân đội Rumani nhạt nhẽo. Ông vừa là một chiến binh vừa là một nhà ngoại giao, thoải mái trong bộ quân phục lẫn bộ vét xám lịch lãm. Nhưng Conducator tỏ ra ngờ vực trước những thành công của vị tướng trước phái nữ, vẫn được đề cập đến trong các báo cáo của KGB. Và hơn nữa, về tham vọng của nhân vật này.
Tại Rumani, cho đến nay việc nhắc đến cái tên Stanculescu là đủ để lại làm nổ ra một cuộc tranh luận về các sự kiện tháng 12 năm 1989 : đó là một cuộc nổi dậy của quần chúng hay là một vụ đảo chánh được Liên Xô hỗ trợ ? Victor Stanculescu có thể đã mơ đến chức vụ người đứng đầu đất nước : ông đã là Bộ trưởng Quốc phòng năm 1990 và 1991, sau khi chế độ Ceausescu sụp đổ. Nhưng ngày nay ông là một ông già tám mươi, bị chính trường và xã hội ruồng bỏ, sống trong một trại giam ở Jilava – một nhà tù chủ yếu để nhốt những tên trộm vặt hơn là các cựu lãnh đạo. Năm 2008, tư pháp đã công nhận một cách trễ tràng, Stanculescu là người đã ra lệnh nổ súng vào đám đông ở Timisoara, cho dù ông luôn chối tội. Về phía những người ủng hộ ông thì cho là Stanculescu đã để quân đội đứng về phía những người nổi dậy.
Tuần báo Pháp L’Express đã gặp gỡ nhân chứng chủ chốt của lịch sử Rumani trong nhà tù vào tháng 6/2011. Dáng dấp quý phái và ánh mắt nhìn thẳng, người đàn ông 83 tuổi đã nói về sự tiến nhanh này của lịch sử bằng cách mỉa mai về điều mà ông gọi – bằng tiếng Pháp – là ký ức từ thế giới bên kia. Ông nhắc lại, vào thời đó, ông ở cái thế « đứng giữa hai cột xử bắn ».
Vào cái đêm 21 rạng 22 tháng 12, Stanculescu phải lao vào một cuộc chiến mà vũ khí không thể hỗ trợ được gì : ông phải chiến đấu với chính lương tâm mình. Vị cựu tướng lãnh khẳng định như đinh đóng cột, là ông đã muốn « giữ thái độ trung lập » vào giây phút quyết định, dù phải dùng mưu mẹo để khỏi phải nhúng tay vào. Lúc sáng sớm, ông đã quấn băng bột chân trái từ bàn chân lên đến bẹn. Thế là chân thấp chân cao, ông đến trụ sở Trung ương Đảng. Tại đây Stanculescu chỉ thấy « tâm trạng kích động, căng thẳng, sợ hãi ».
Trong không khí cáo chung của chế độ, hai vợ chồng Ceausescu gọi ông lên tầng một. « Tôi mời anh đến để lãnh đạo quân đội ! ». Nhưng vào cuối buổi sáng, tướng Stanculescu đã giữ khoảng cách : thay vì trấn áp, ông bí mật ra lệnh cho các trung đoàn quay về doanh trại, và đề nghị hai vợ chồng lãnh tụ nên đi trốn bằng máy bay, mà ông hy vọng sang được hẳn nước Bulgari láng giềng. Vào khoảng 15 giờ, Stanculescu bắt liên lạc chính thức lần đầu tiên với chính quyền dân sự mới, qua trung gian của Ion Iliescu, đại diện Hội đồng Cứu quốc và là Tổng thống tương lai của Rumani.
Vào buổi trưa hôm đó, điều khẩn cấp phải làm lại là việc khác : làm sao giúp hai vợ chồng Ceausescu thoát khỏi đám đông càng lúc càng trở nên đe dọa. Lúc 12 giờ 9 phút, khi đã cắt được những ăng-ten trên nóc, phi công trực thăng Vasile Manutan đáp xuống tòa nhà. Ở phía dưới, những người tiên phong hồ hởi của cách mạng, một cựu võ sĩ quyền Anh, một nữ điện thoại viên, rồi một đám đông sinh viên, đã phá được các cánh cửa của tòa nhà trung tâm quyền lực. Đám nhân viên cạo giấy quan liêu của Securitate (an ninh) nhảy ra khỏi các cửa sổ như những confetti được tung ra nhân ngày quốc khánh. Và chiếc trực thăng chở Ceausescu cùng các cận vệ bắt đầu chuyến bay đào thoát vô định.

Lý do của vụ xử tử Ceausescu

26 tháng 12 2009

BBC

Cách đây hai mươi năm(1989-2009), đất nước Romania trải qua một cuộc cách mạng kéo dài một tuần lễ, hạ bệ lãnh tụ Nicolae Ceausescu. Phóng viên BBC Nick Thorpe nói chuyện với một trong những nhân vật quan trọng trong thời kỳ này – tướng Victor Stanculescu.

Trong chiếc áo sơ mi carô và áo khoác nâu đậm, tướng Victor Stanculescu trông có vẻ yếu nhưng vẫn luôn nghiêm chỉnh như người ta vẫn thường thấy nơi các cựu chiến binh.

Chúng tôi gặp nhau trong phòng giải trí của bệnh viện nhà tù ở Jilava, mạn bắc Bucharest, nơi ông bắt đầu thụ án tù từ năm ngoái về tội ngộ sát với tình tiết nghiêm trọng.

Ông bị kết tội đã ra lệnh cho quân lính nổ súng vào đám đông ở thành phố Timisoara, miền tây Romania, trong ngày 17 và 18 tháng Mười Hai – một tội danh mà ông luôn phủ nhận.

Bên ngoài nhà tù là mùa đông khắc nghiệt, âm 7 độ C.

Xung quanh là tháp canh, hàng rào kẽm gai, và bên trong nhà tù là chó cảnh vệ.

Một vài tù nhân cầm xẻng xúc và dọn tuyết.

Nếu địa ngục mà lạnh giá thì chắc phải trông giống cảnh ở đây.

Có cả một hình nhân bằng tuyết, đội chiếc nón tù màu xám.

Bệnh viện nhà tù là nơi ông Stanculescu bị giam thì không khí có vẻ thân thiện hơn – một tòa nhà hiện đại, cao ba tầng, sơn màu vàng và trắng.

Thời điểm nguy cấp

tướng Victor Stanculescu
Chụp lại hình ảnh,Tướng Stanculescu luôn phủ nhận cáo trạng

Trên ve áo ông tướng tự hào đeo một chiếc huy hiệu.

Tôi nhìn kỹ hơn. Dòng chữ bằng tiếng Anh: Hiệp hội những người chơi Snooker của Romania.

“Tôi là chủ tịch hội,” ông tướng tự hào giới thiệu.

Từng làm bộ trưởng quốc phòng ngày 25 tháng Mười Hai năm 1989, Stanculescu đã chứng kiến phiên tòa và vụ tử hình hai vợ chồng Tổng thống Nicolae và Elena Ceausescu, tổng tư lệnh quân đội của ông.

Phiên tòa đó có nhanh quá hay không và bản án có công bằng hay không, hay là vì cần thiết, hay cả hai?

“Bản án không công bằng, nhưng cần thiết,” ông Stanculescu trả lời.

“Nếu chúng tôi để cho dân chúng Bucharest tự do hành động thì chắc là người ta đã hành hình họ trên đường phố.”

Ông kể lại hai sự kiện để miêu tả tính nguy cấp của lúc đó.

Trên đường ông đến doanh trại quân sự, nơi Ceausescu bị giam giữ sau khi bị bắt, ông cẩn trọng gọi điện cho lãnh đạo phòng không để tham vấn.

Họ đồng ý là ông ta sẽ đeo khăn choàng trắng khi đến nơi bằng trực thăng.

Lãnh đạo phòng không được thông báo là “các tay khủng bố” có thể sẽ tấn công nhằm giải cứu.

Nhờ có khăn trắng mà ông ra lệnh cho binh sĩ của mình ngưng bắn.

‘Công nhận sự hi sinh’

Tưởng niệm người chết năm 1989
Chụp lại hình ảnh,Nhiều người dân Rumani bị chết năm 1989

Theo ông Stanculescu, sau phiên tòa và vụ tử hình, khi họ mang xác đi trên chiếc xe bọc thép, họ đã bị bắn và có ba binh sĩ chết.

“Điều đó cho thấy rằng vẫn còn một vài tướng lãnh quân đội vẫn còn ủng hộ Ceausescu,” ông nói.

Stanculescu tham gia cuộc Cách mạng, và giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng và sau đó là Bộ trưởng Công nghiệp trong chính phủ mới.

Ông bị đưa ra tòa lần đầu tiên năm 1997, sau khi đồng minh của ông là Tổng thống Ion Iliescu bị mất quyền lực.

Stanculescu bị kết tội, nhưng các phiên điều trần và kháng cáo vẫn tiếp tục trong 10 năm sau đó.

Ông chỉ bị chính thức tuyên án và đưa vào tù vào tháng Mười Một năm 2008.

“Tôi không hề ra lệnh cho ai. Và tôi không ra lệnh cho bất kỳ lực lượng nào dưới quyền tôi ở Timisoara thực hiện bất kỳ hành động đàn áp nào,” Stanculescu nói.

Vậy có nên tìm ra những người thực sự chịu trách nhiệm và khởi tố họ?

“Tất cả các nhân vật quan trọng đều đã chết, cho nên không có lý do gì để mà kết án họ nữa.”

“Chỉ cần công nhận sự hi sinh của những ai đã chiến đấu trong cuộc cách mạng – và bảo đảm là gia đình họ được sống từ tế,” ông trả lời.

Các biện pháp hòa bình

Hai mươi năm trôi qua, những người Romania từng sống qua cuộc cách mạng vẫn đang cố gắng giải nghĩa nó, và về giai đoạn cầm quyền của Ceausescu.

Timisoara
Chụp lại hình ảnh,Tướng Stanculescu bị kết án đã ra lệnh giết người ở Timisoara

“Tôi thường tự hỏi, nếu Ceausescu hôm nay còn sống, thì ông liệu có cơ hội thắng cử nếu ra tranh cử Tổng thống hay không?” ông Stejarel Olaru, lãnh đạo Ủy ban điều tra tội phạm thời cộng sản do tổng thống Basescu lập ra, nhận xét.

“Và tôi tin là ông ta sẽ thắng. Dân chúng tin rằng Ceausescu đã làm nhiều điều tốt… rằng ông cho dân chúng nhà cửa, việc làm, và lương bổng khá.”

“Sai lầm của ông ta, họ nghĩ, là đã không cung cấp đủ thức ăn cho cửa hàng.”

Lối suy nghĩ đó khá ngu ngốc, ông nói, nhưng khá phổ biển.

Các căn hộ thời đó bé nhỏ và chật chội, việc làm thường không năng suất.

Và người ta quá dễ dàng quên đi nỗi sợ tràn ngập về mạng lưới an ninh cảnh sát.

“Tháng Mười Hai năm 1989 là cuộc đối đầu giữa nhà nước và nhân dân Romania,” theo Claudiu Iordache, giám đốc Viện cách mạng Romania ở Bucharest.

“Và cuộc chiến đó vẫn tiếp diễn đến ngày hôm nay, nhưng bằng các biện pháp hòa bình hơn.”

“Nhà nước vẫn tiếp tục áp đặt ý muốn của mình lên dân chúng, những người phải gánh chịu hậu quả.”

Để lại lời nhắn

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.