bài học lịch sử những ngày tháng nầy năm xưa(1989) chuyện “ba que xỏ lá” của vợ chồng hoàng đế vô sản Lỗ Mã Ni)Romania,Elena-Ceausescu- bị hành quyết trong dịp Giáng Sinh !

 Les Boureaux meurent aussi !!

TỔNG BÍ CŨNG CHẾT

 May 24, 2013

công tử Hà Đông hoanghaithuy đã theo Thuý đã đi(trước) rồi

Chiều mùa đông Hà Nội năm 1950 tôi vưà từ vùng kháng chiến Bắc Ninh-Bắc Giang trở về Hà Nội được ba, bốn tháng, tôi đến rạp xi-nê Philharmonique xem phim.

1950-2013.. Dòng thời gian trôi qua đời tôi đã 60 năm. Tôi quên nhiều chuyện. Không có chi lạ. Ai cũng thế thôi. Năm tháng qua làm trí nhớ người ta rệu, rã, mỏi, mòn. Như tôi không nhớ đúng tên rạp xi-nê xưa ở Bờ Hồ Hoàn Kiếm. Rạp xi-nê năm tôi 18 tuổi. Nhưng tôi nhớ tên bộ phim tôi xem ở rạp Philharmoniqu 60 năm xưa ấy.

Tổng Bí Thư Cộng Lỗ Sô-sét-cu và vợ đền tội.

Ðó là phim Les Boureaux meurent aussi. Bọn Giết Người cũng chết.

Chuyện xẩy ra trong một thành phố ở Âu châu. Có thể là Budapest, hay Vienna, Varsovia. Thế Chiến Thứ Hai. Quân Ðức Quốc Xã chiếm đóng quốc gia này. Bọn Gestapo tìm bắt những người yêu nước kháng chiến. Nhiều tên dân bản xứ cộng tác với Gestapo. Nhiều người yêu nước bị chết trong tù, chết trên đường phố. Quân Ðức thua trận, rút đi. Bọn giết người bị bỏ lại. Bọn này sợ hãi trước cái Chết. Chúng phải đền tội.

Chiều xưa ấy tôi xem phim xuất 4 giờ-6 giờ. Khi tôi ra khỏi rạp, Hà Nội mùa đông 6 giờ trời đã tối. Lạnh.  Những vỉa hè loáng nước mưa dưới ánh đèn đường cho tôi cảm giác Hà Nội giống thành phố tôi vừa thấy trong phim quá đỗi.

Xứ người hôm nay, tôi bâng khuâng nhớ lại bộ phim xưa khi tôi đọc bản tin tường thuật phiên toà xử tội vợ chồng Tổng Bí Thư Ðảng Cộng Sản Rumani – Lỗ-ma-ni, Lỗ – Vợ chồng Ceausescu – Sô-sét-cu – Vợ chồng tên Cộng sản này nắm quyền sinh sát dân Lỗ trong hơn 20 năm. Chúng bị đến tội Tháng 12 năm 1989.

Ðây là bài tuờng thuật phiên toà tôi tìm được trên Internet.

Targoviste, Rumani,Thứ hai 25 tháng 12, 1989

11 giờ 45 sáng ngày 25 tháng 12 năm 1989, hai chiếc trực thăng quân sự đáp xuống sân một trại lính tại thị trấn Targoviste, cách thủ đô Bucharest 120 km về phía bắc. Ðây là một thành phố ảm đạm, sám sịt, chuyên sản xuất thép, xây dựng theo thiết kế thô kệch nhưng được các nhà độc tài cộng sản, kể cả Stalin,  ưa thích, cho là đúng kiểu công nghệ vô sản..

Từ chiếc trực thăng bước ra sáu Tướng lĩnh quân đội, sáu ông Tướng mặc quân phục mới tinh, ngực trĩu nặng  huy chương, vai đeo dây biểu dương đỏ vàng. Theo sau họ là ba sĩ quan cấp Tá. Ðám Tướng Tá thuộc Bộ Tham mưu Quân đội Rumani, – Lỗ Mã Ni – và một nhóm bốn nhân viên dân sự .

Một ông Tướng, có vẻ cao cấp nhất,  lớn tiếng ra lệnh ngay những việc phải làm khi phái đoàn bước xuống, sau chuyến bay dài 30 phút từ thủ đô. Ðó là ông Tướng đầu bạc, 53 tuổi, Victor Stanculescu, đại diện của Chính phủ Lâm thời Mặt trận Cứu nguy Tổ quốc. Vào lúc này, chính phủ mới của Rumani vẫn chưa kiểm soát được toàn cõi Rumani.

Sáng hôm đó, Tướng đầu bạc Stanculescu được lệnh thi hành một nhiệm vụ khẩn cấp, một công tác quan trọng chỉ cần một ít tế nhị nhưng thật nhiều thô bạo. Một công tác phải làm xong thật nhanh, Ðó là việc tổ chức toà án xét xử Nicolae Ceausescu – Sô sét cu – nhà độc tài cộng sản – bạo chúa Ðỏ đúng hơn là độc tài – người  đã cai trị Rumani gần một phần tư thế kỷ, và vợ ông ta, bà Elena.

Na-dzi-bu-la. Tổng Bí Thư Ðảng Cộng Ác, cùng em trai Bộ Trưởng Quốc Phòng Ác, bị treo cổ.

Mới ba ngày trước, ông bà Tổng Bí Thư Ðảng kiêm Chủ Tịch Nước Rumani đã phải bỏ chạy khỏi thủ đô, trong khi quần chúng phấn khích đón mừng cách mạng lật đổ sự thống trị của bọn Lỗ Cộng. Chỉ vài giờ sau, ông bà Chủ Tịch Nước  bị bắt và bị giam giữ tại trại lính ở Targoviste trong khi số phận của họ được quyết định tại thủ đô Bucharest.

Lực lượng trung thành với Ceausescu, Mật vụ Securitate, vẫn đang chiến đấu để đưa ông trở lại vị trí Chủ tịch. Chính quyền cách mạng, lúc đó chưa được vững, đã quyết định phải nhanh chóng đưa Ceausescu ra xét xử để chứng minh cho dân chúng cả nước Rumani biết ai đang thực sự nắm quyền. Và để cho bọn mưu tính đưa Sô-sét-cu trở lại nắm quyền tiêu tan hy vọng.

Ông Tướng Stanculescu được ủy nhiệm để thi hành nhiệm vụ thanh toán này. Khổ người cao, quắc thước, dáng vẻ lịch lãm, ông Tướng được biết đến như một người khéo léo, tinh khôn. Trong chế độ cũ, tới tận ngày 22 tháng 12, ông giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, ông cũng là  người bạn lâu năm của gia đình Ceausescu, một thực khách thường xuyên tại Cung Chủ Tịch, và là một trong số những nịnh thần chủ chốt của triều đình Ceausescu. Ngày 22 tháng 12, Tướng Stanculescu lên làm Bộ trưởng Quốc phòng, thay Tướng Milea vừa chết. Ông là người khuyên Ceausescu thoát thân bằng trực thăng.

Ông rất nhanh nhạy thấy được gió đã đổi chiều, và là một trong những sĩ quan quân đội cao cấp đầu tiên đứng về phe cách mạng. Ngoài khả năng thức thời nhạy bén, ông còn có tài tổ chức công việc. Ông mang theo từ Bucharest một số thẩm phán, công tố viên và luật sư biện hộ cần thiết cho phiên xét xử. Stanculescu cũng quan tâm đến những chi tiết khác: Trên chiếc trực thăng thứ hai vừa đáp xuống là đội  Lính Dù từ một đơn vị tinh nhuệ, được chọn cẩn thận vào sáng hôm đó để làm đội xử bắn. Và trước cả khi thủ tục pháp lý diễn ra, ông Tướng cũng đã cẩn thận chọn xong địa điểm xử bắn tử tù – một khoảng sân dọc theo bức tường bao quanh khoảng sân rộng của trại lính.

Phòng xử án được chuẩn bị vội vã trong một hội trường tồi tàn với bốn bức tường màu gỉ sắt. Năm cái bàn khung sắt mặt nhựa được xếp lại với nhau làm bàn cho các vị thẩm phán. Chỗ dành cho bị cáo là hai cái bàn nhỏ và ghế được đặt trong góc phòng. Một khung cảnh toà án nhếch nhác, thiếu hẳn vẻ trịnh trọng thường thấy trong những vụ xử quan trọng như thế này – xét xử một vị Chủ Tịch Nước – nhưng theo cách nhìn của Tướng Stanculescu như thế cũng đã đủ.

Quá giữa trưa một chút, khi phái đoàn từ Bucharest bước vào phòng xử, hai bị cáo – vợ chồng Sô-sét-cu – đã ngồi sẵn ở đó, có hai lính canh đứng kèm hai bên.

Mới ba ngày trước, Nicolae và Elena Ceausescu là cặp vợ chồng được người dân Lỗ khiếp sợ nhất và căm thù nhất. Họ có quyền sinh sát với hơn 23 triệu dân Lỗ. Họ điều hành một đất nước công an trị tàn bạo nhất Châu Âu. Truyền hình và báo chí trong nước hàng ngày đều phải ca tụng họ như những vị  Thần của Dân Tộc Lỗ..

Nhưng giờ thì họ hiện nguyên hình là một cặp vợ chồng già, nhăn nhó, cáu kỉnh, lú lẫn, ngơ ngác, mệt đừ, sợ hãi, họ rì rầm cãi nhau vặt. Họ mặc đúng bộ quần áo họ mặc lúc họ  bỏ trốn khỏi thủ đô. Ông áo khoác ngoài bằng dạ màu đen, bên trong là bộ vét xám đã nhàu, nhìn ông như già hơn tuổi 71 của ông. Bà Elena, lớn hơn ông một tuổi, mặc áo khoác nâu vàng cổ lông thú, thêm chiếc khăn lụa xanh choàng đầu, che một phần mái tóc bạc.

Sáng hôm đó ở Bucharest, luật sư có tiếng Nicu Teodorescu đang ăn điểm tâm với gia đình thì nhận được cú điện thoại của vị trợ lý tân Chủ tịch Ion Iliescu, ông được Mặt trận Cứu nguy Tổ quốc yêu cầu làm luật sư bào chữa cho Ceausescu. Ông trả lời rằng đây sẽ là “một thử thách rất thú vị.” Sau khi suy nghĩ nửa phút, ông nhận lời làm luật sư biện hộ cho vợ chồng Ceausescu.

Lần đầu tiên ông luật sư biện hộ bất đắc dĩ gặp và nói chuyện với vợ chồng bị cáo là trong phòng xử ở Targoviste, ông chỉ có 10 phút để hỏi chuyện và chỉ dẫn cho hai thân chủ. Cuộc gặp diễn ra không được như ý. Với quá ít thời gian để chuẩn bị nội dung bào chữa, ông luật sư cố gắng thuyết phục hai thân chủ rằng cơ hội tốt nhất để họ  tránh bản án tử hình là lấy cớ mất trí. Ðiên. Ðề nghị này bị vợ cồông Ceausescu bác bỏ lập tức.

Hôn-nách-cơ, Tổng Bí Ðức Cộng, và Kim Nhật Thành, Tổng Bí Bắc Triều Tiên.

Luật sư Teodorescu:

“Khi tôi đề nghị như vậy thì họ, nhất là bà Elena, nói rằng như thế là dựng đứng câu chuyện quá đáng, làm họ thấy họ bị sỉ nhục quá nặng. Sau đó, ông bà từ chối luôn sự giúp đỡ của tôi.”

Khoảng 1 giờ trưa, ‘phiên tòa’ bắt đầu. Có năm thẩm phán quân sự, đều là các vị Tướng mang quân phục, và hai công tố viên quân sự. Phiên tòa được xem là công khai nhưng không có người dân nào tham dự, chỉ có một sĩ quan quay phim sự kiện này, nhưng anh được lệnh chỉ ghi hình các bị cáo mà thôi, không được ghi hình cảnh nào có thẩm phán, công tố viên hay luật sự biện hộ.

Phiên xử kéo dài 55 phút. Nhà độc tài bị lật đổ  trả lời những câu hỏi của toà án với vẻ hằn học trong hầu hết buổi xét xử. Thỉnh thoảng, ông cầm chiếc mũ dạ đen đặt trên bàn trước mặt đưa lên, rồi ném xuống bàn như để nhấn mạnh lời nói của ông. Bà ít biểu lộ tình cảm hơn, bà chỉ ngồi nhìn chằm chằm vào khoảng không trước mặt. Thỉnh thoảng hai người cầm tay nhau và nói nhỏ với nhau, họ  gọi nhau là “mình.”

Không có chứng cớ bằng văn bản nào được trưng ra để kết tội vợ chồng Ceausescu, cũng không có chứng nhân nào được mời ra trước tòa. Ngay từ đầu, Ceausescu đã bác bỏ quyền xét xử của phiên tòa. Ông lặp đi lặp lại rằng:

“Tôi chỉ công nhận Quốc Hội và đại diện của giai cấp công nhân. Tôi sẽ không ký bất cứ giấy tờ gì, không nói bất cứ lời  gì! Tôi từ chối trả lời câu hỏi của những kẻ đã gây nên cuộc đảo chính này. Tôi không phải là bị cáo. Tôi là Chủ tịch Nước Cộng Hòa. Tôi là Tổng Tư lệnh của các người! Mặt trận ‘Phản bội’ Tổ quốc ở Bucharest… đã tiếm đoạt quyền hành!”

Các công tố viên đọc lời buộc tội. Ceausescu làm mặt nghiêm suốt thời gian ông bị kết tội.

Công tố viên:

“Ðây là những tội ác chúng tôi cáo buộc ông bà. Hai người đã phạm những tội này::

  1. Tội diệt chủng.
  2. Tội tổ chức hoạt động vũ trang chống lại nhân dân và Nhà nước.
  3.  Tội phá hoại tài sản và dinh thự công cộng.
  4. Tội phá hoại nền kinh tế quốc gia.
  5. Tội tìm cách bỏ nước ra đi với số tiền hơn 1 tỉ đô-la Mỹ, trong các tài khoản ở ngân hàng nước ngoài.

Chúng tôi đề nghị tòa án xử tử hình cả hai người.

Các bị cáo có nghe không? Mời đứng dậy.”

Ceausescu, vẫn ngồi, nói:

“Tất cả những điều đó đều dối trá. Tôi không công nhận tòa án này!

Công tố viên:

“Ông có biết ông đã bị loại khỏi chức vụ… Chủ tịch Nước hay không? Các bị cáo có biết mình đang bị xét xử với tư cách là hai công dân bình thường không?”

Ceausescu:

“Tôi  không trả lời những kẻ đã tiến hành cuộc đảo chính này với sự hậu thuẫn của các tổ chức nước ngoài. Nhân dân sẽ chống lại bọn phản bội!”

Công tố viên:

“ Tại sao ông làm những việc vừa kể, những việc đưa nhân dân Rumani đến tình trạng ô nhục như hiện nay?… Ông lãnh đạo nhân dân mà sao ông lại làm cho nhân dân đói khổ?”

Ceausescu:

“ Tôi từ chối trả lời câu hỏi. Tôi không công nhận các người! Tất cả những lời buộc tội đều dối trá… Tôi nói cho các người nghe, chưa bao giờ trong lịch sử Rumani đất nước lại tiến bộ như ngày nay. Chúng tôi đã xây trường học, bệnh viện, đảm bảo có bác sĩ cho nhân dân, đảm bảo có mọi thứ cần thiết cho nhân dân được hưởng  một cuộc sống có nhân phẩm!”

Công tố viên:

“ Hãy nói cho chúng tôi nghe về số tiền ông chuyển qua các ngân hàng Thụy Sĩ?”

Ceausescu:

“Tôi không trả lời câu hỏi của một băng đảng bất hợp pháp làm  đảo chính!”

Elena kiềm chế hơn, bà im lặng, chỉ trừ khi công tố viên hỏi:

“Người dân Rumani chúng tôi cả năm không có miếng thịt mà ăn, con gái bà mua thịt từ nước ngoài về cho chó ăn. Thế là sao?”

Bà Élena la lên:

“Các anh dám ăn nói như thế à?”

Có một lúc, Ceausescu lên tiếng:

“Làm cho xong vụ này đi.”

Nói xong ông  nhìn  đồng hồ ở cổ tay.

Toà ngừng họp chỉ trong 5 phút để nghị án.

Ceausescu không chịu đứng dậy lúc các thẩm phán trở lại phòng xử.

Khi tuyên đọc bản án tử hình và tịch thu toàn bộ tài sản của hai vợ chồng bị cáo, không ai, kể cả vị chủ tọa phiên tòa lẫn công tố viên, nhìn thẳng vào hai bị cáo. Vợ chồng Ceausescu không nói gì, họ có vẻ như muốn kháng án.

Chiếu theo luật pháp Rumani, bản án tử hình chỉ được thi hành sau 10 ngày án  được tuyên, dù bị cáo có kháng án hay không. Nhưng luật sư biện hộ Teodorescu đã không nêu lên điều này trong phiên tòa. Rất có thể là Ceausescu, dù đã kết án tử hình vô số người, không biết đến điều Luật 10 ngày này trong luật pháp Rumani. .

Công lý được thực thi một cách sơ sài, vội vàng, cẩu thả và thô vụng. Sau khi bị tuyên án tử hình, hai tay của Ceausescu bị trói sau lưng bằng dây. Ceausescu vẫn giữ được vẻ trịch thượng và khá bình tĩnh trong vài phút cuối cùng. Ông nói:

“Kẻ gây ra cuộc đảo chính có thể bắn bất cứ ai họ muốn. Nhưng kẻ phản bội sẽ phải trả lời cho hành động của mình. Rumani sẽ sống và sẽ biết về sự phản bội của các người. Thà là chiến đấu trong vinh quang còn hơn sống như nô lệ!”

Elena khóc và la hét, đay nghiến đến cùng. Gần như hoảng loạn, bà thét lên:

“Không được trói chúng tôi! Thật xấu hổ, nhục nhã! Tôi nuôi các anh như mẹ nuôi con. Sao các anh lại làm việc ô nhục này với chúng tôi?!”

Họ bị giải đi qua khoảng 40 mét dọc theo hành lang dẫn đến khu sân rộng trong trại lính. Lúc bị dẫn đi, người lính trói tay họ nói:

“Bây giờ, ông bà gặp rắc rối to rồi!”

Elena gào vào mặt anh:

“Con mẹ mày!”

Ceausescu hát Quốc tế ca.

Họ dường như không có ý niệm là cuộc hành hình sẽ diễn ra lập tức, cho đến khi họ ra tới sân trại. Lúc đó, ông bà thực sự hoảng hốt. Bà thét lên với ông:

“Im đi Nicu! Chúng nó sắp giết mình như giết chó. Không tin được!”

Lời cuối cùng của bà là:

“Nếu giết thì hãy giết chúng tôi bên nhau.”

Ðội xử bắn đã sẵn sàng khi phiên xử mới diễn ra được một nửa. Tám người lính Dù, được chính Stanculescu tuyển chọn và được đưa từ Bucharest đến, không biết nhiệm vụ của mình là gì cho đến khi họ có mặt ở Targoviste. Ba người trong số được chọn để bắn tử tù cầm súng tự động AK-47, ba người lính đứng cạnh bồn hoa chờ cặp vợ chồng tử tội đi vào sân.

Lệnh ra cho những  người lính xử bắn là không được bắn Ceausescu ở mặt, vì phải để nguyên mặt Ceausescu sau khi chết để chụp hình cho nhân dân thấy. Không có lệnh tương tự dành cho bà Elena. Ðội hành hình đưa vợ chồng Ceausescu đến đứng trước bức tường. Trông họ thật thảm hại.

Người lính Gheorghiu kể :

“Bà nói họ muốn chết chung, nên chúng tôi đặt họ đứng cạnh nhau, rồi bước sáu bước lui và  nổ súng. Không ai ra lệnh bắn, họ chỉ nói làm sao cho nhanh! Tôi bắn năm viên đạn vào ngực ông và bắn hết số đạn còn lại trong băng đạn vào bà. Ông thì oằn người ra sau, sụp đầu gối xuống đất, ngã sấp mặt. Bà thì ngã đổ qua một bên.”

Hỗn độn liền diễn ra. Gần như toàn bộ số binh sĩ tại trại lính hôm đó đều đến chứng kiến cuộc hành hình. Ngay khi đội xử bắn làm xong nhiệm vụ thì mọi người trong sân có súng đều đến bắn xối xả vào hai xác chết, cho đến khi vị chỉ huy căn cứ, Trung tá Mares, ra lệnh ngưng bắn. Nhiều năm sau đó, vẫn còn dấu vết của hàng trăm phát đạn trên bức tường trong sân và trên khung cửa sổ cách mặt đất khoảng ba mét.

Hai xác chết được gói trong vải bạt, được chở về thủ đô bằng trực thăng, với sự canh gác của toán lính Dù đã hành quyết họ.

Sau đó, xác họ  được đưa xuống sân banh nơi tập luyện của đội banh tròn Steaua Bucharest, nằm ở ngoại ô phía tây nam thành phố. Trong một diễn biến rợn người, xác của họ bỗng biến mất trong đêm. Các đội tìm kiếm phải lục lọi toàn bộ khu vực suốt buổi sáng mới tìm thấy hai xác chết nằm trong một mái che trong khu vực sân banh. Những kẻ nào đã dời hai xác chết đi? Ðiều gì xảy ra cho hai xác chết trong đêm  này đến nay vẫn còn là bí ẩn.

Ngày hôm sau, họ được chôn tại nghĩa trang Ghencea gần đó. Khi chết, hai ông bà được đặt nằm cách nhau 50 mét, tách biệt bởi một lối đi, và được đặt tên khác. Người ta lấy hai thập giá gỗ trơn rồi vẽ vội bằng sơn tên giả của hai ông bà. Nhà độc tài một thời làm người dân khiếp sợ Ceausescu giờ mang tên Popa Dan, còn vợ ông thì mang tên Enescu Vasile.

Chánh án phiên tòa hôm ấy, Ðại tá Gica Popa, được nhiều người biết như một cận thần của Ceausescu. Ông 57 tuổi,  bụng phệ, là bạn thân của Elie Ceausescu, em trai nhà độc tài. Lúc đó Elie đang làm Thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Vào ngày 1 tháng 3, 1990, tức chưa đầy ba tháng sau phiên tòa xử tử vợ chồng Ceausescu, Ðại tá Popa tự sát bằng súng, một vụ tự sát có nhiều bí ẩn. Nguyên nhân cái chết của Popa vẫn chưa được làm rõ. Popa không phải là loại người bị lương tâm cắn rứt vì đã chủ tọa phiên tòa kể trên, hoặc xấu hổ vì mối quan hệ quá khứ với giới cận thần vây quanh Ceausescu. Vào lúc ông tự sát, ông đang là đối tượng của cuộc điều tra về một loạt những cáo buộc hình sự, bao gồm từ tội biển thủ công quỹ đến tội giết người.

o O o

CTHÐ: Những tên Ðầu Xỏ Cộng Sản chuyên giết người cũng có ngày bị treo cổ. Les Assassins meurent aussi. Sau khi Liên Xô sụp đổ, bọn Cộng đàn em được bọn Nga Cộng  cho nắm quyền ở các nước Ðông Âu chết theo. Vợ chồng Tổng Bí Lỗ bị bắn chết. Anh em Tổng Bí Aghanistan – Ác – Nazhibullah  bị treo cổ. Bức Tường Ô Nhục Berlin bị dân Ðức phá. Tổng Bí Ðảng Cộng Ðức kiêm Chủ Tịch Nước Ðức Cộng Honecker – Ðồng chí Honecker vĩ đại của bọn Bắc Cộng – chạy khỏi nước. Y bị chính phủ Ðức ra lệnh phải trở về nước để ra toà trả lời về tội cho lệnh bắn chết những người Ðức vượt tường sang Tây Ðức tìm tự do.

Bọn Nga Cộng cho quân sang chiếm nước Ác. Chúng dựng lên ở Ác chính phủ cộng sản. Nazhibullah làm Chủ Tịch Ðảng kiêm Thủ Tướng chính phủ Ác. Em trai Y làm Bộ Trưởng Bộ Quốc Phòng. Khi Nga Cộng rút quân về nước, dân Lỗ võ trang tấn cộng bọn Lỗ Cộng tay sai.

Khi ở Trại Tù Khổ Sai Z 30 A tôi gặp lại Lê Vĩnh Xuân. Xuân bị bọn Công An VC nghi là “gián điệp được Mỹ cài lại.”  Xuân bị giam miết đến 12 năm. Tôi từ Z 30 A trở về Sài Gòn năm 1990, Xuân từ Z 30 A trở về Sài Gòn năm 1991. Chúng tôi gặp lại nhau ở Sài Gòn. Một chiều năm 1992 Xuân đến nhà tôi rủ tôi đi uống rượu vỉa hè. Vưà nghe tin Ðài VOA, tôi bảo Xuân:

“Thằng Na-dzi-bu-la Ác-ga-nít-tăng chạy vào trốn trong Trụ Sở Liên Hiệp Quốc ở Ka-bun.”

Xuân nói gọn:

“Chúng nó còn chạy đi đâu được nữa.”

Năm 1996, ở Mỹ, tôi nhìn trên TiVi thấy cảnh anh em Na-dzi-bu-la bị quân Taliban lôi ra treo cổ toòng teng trên cột đèn ở thủ đô Kaboul. Tôi nhớ lại phim Les Boureaux meurent aussi tôi xem 60 năm xưa ở Hà Nội. Tôi nghĩ:

“Những thằng Tổng Bí Cộng Sản cũng bị treo cổ.”

Và tôi nghĩ:

“Tại sao không?”

Công tử Hà Đông quá cố Hoàng Hải Thuỷ

Romania, 1989

CHUYỆN GÌ ĐÃ XẨY RA NĂM ĐÓ?

romanian revolution tour
police 1989 revolution romania
palace square 1989 romanian revolution
tanks in front of central academic library
romanian officer standing in rubble

Tháng 12-1989. Chỉ trong vòng mươi ngày, thể chế của Nicolae Ceauşescu đã bị lật đổ với cái chết thảm thương và đến giờ vẫn gây nên nhiều tranh cãi của cặp vợ chồng “nhà độc tài”. 

Cách mạng hay đảo chính, âm mưu của nước ngoài hay ý nguyện của người dân…, đấy là những gì mà sau 25 năm, người Romania vẫn chưa có câu trả lời thống nhất

Ngày 16-12-1989, tại Timişoara, đám đông đã ngăn cản việc chính quyền muốn cưỡng bức mục sư Tin lành (gốc Hungary) Tőkés László – người có quan điểm đối lập với chính quyền – phải rời nơi cư ngụ.

Trong những ngày sau, chính quyền tìm cách dùng bạo lực để đàn áp các cuộc biểu tình, nhưng vô hiệu: dần dần, cư dân các tỉnh thành trên toàn quốc và cả thủ đô cũng ồ ạt xuống đường.

Một cuộc khởi nghĩa, rồi cách mạng (hay đảo chính) đã cuốn đi sự ngự trị trong hơn ba thập niên của “Người chỉ đường” (Conducător) Nicolae Ceauşescu trong vòng chưa đầy 2 tuần lễ.

Câu hỏi được đặt ra: mọi sự đã diễn ra như thế nào? Tại sao Nicolae Ceauşescu thất bại và trong số các lãnh tụ cộng sản khu vực Đông Trung Âu, chỉ mình ông có kết cục bi thảm nhất?

Những gì xảy ra vào tháng 12-1989 và sau đó tại Romania, cho đến nay, vẫn là đề tài cửa miệng và quan trọng của dân xứ này, và thường xuyên được truyền thông đả động tới. 
Hầu như những hồi tưởng, phóng sự, những lời phân bua, giảng giải hoặc “phát hiện” động trời về cuộc cách mạng và những hậu quả của nó cũng luôn xuất hiện ở Romania.
Tuy nhiên, cho dù đã có vô số tư liệu, bài viết, hồ sơ… được công bố, những dấu hỏi liên quan tới sự kiện 1989 không giảm, mà chỉ tăng theo thời gian. Những nhận định được đưa ra – thường là mâu thuẫn nhau – chỉ càng khiến hình ảnh tổng thể trở nên nhiễu loạn hơn.
Đồng thời, sự đánh giá quá khứ cũng không đồng nhất: bởi lẽ, đối với một số giai tầng, lãnh tụ Nicolae Ceauşescu và thể chế của ông đồng nghĩa với biểu tượng của khủng bố, áp bức và đói nghèo, nhưng đối với không ít người lại là sự đảm bảo và ổn định tương đối về mặt xã hội.

sb10064809aa-001.jpg

Bucharest, người lính cầm súng ở đường phố

Vào ngày 22/7/2010, lần đầu tiên sau 21 năm cái chết của bố mẹ, chồng của người con gái duy nhất của Nicolae Ceausescu đã yêu cầu tiến hành khai quật hai ngôi mộ được cho là của bố mẹ vợ mình trong nghĩa trang Ghencea để xác định ADN. Cô con gái này cũng đã mất cách đó không lâu, nhưng khi sống cô có tâm nguyện phải xác định được nơi an nghỉ chính xác của bố mẹ mình. Cũng từ đây những bí mật về cái chết, các bước lật đổ chính quyền Rumani vào năm 1989 cùng nơi chôn cất cựu chủ tịch nước Nicolae Ceausescu phần nào được hé lộ. 
Từ khi bị xử bắn đến nay, cái chết của cựu chủ tịch Ceauşescu và vợ vẫn còn gây nhiều tranh cãi tại Rumani. Đến nay, nhiều tài liệu còn ghi lại rằng, kẻ gây ra cái chết thảm cho hai vợ chồng ông Nicolae Ceausescu không ai khác chính là Bộ trưởng quốc phòng Romania – ông Victor Stănculescu, cũng là người tình cũ của của bà Elena Ceauşescu. Cũng có người cho rằng, kẻ đứng đằng sau châm ngòi cho cuộc đảo chính này lại là Cục tình báo trung ương Mỹ (CIA).

Thủ tướng Hungary hồi đó Miklós Németh, trong cuộc phỏng vấn với báo Magyar Hírlap ở Budapest, thú nhận rằng, các cơ quan đặc vụ Hungary, ngay trước các sự kiện ở Romania, đã cung cấp vũ khí cho phe đối lập Romania, còn các toán chiến đấu của lực lượng đối lập thì được huấn luyện tại các trại của Hungary, đây là một trong những bí mật được giữ gìn cẩn mật nhất trong gần hai thập niên qua.
Tham gia cùng các chuyên gia Hungary huấn luyện cho những kẻ nổi loạn tương lai Romania còn có các cố vấn Liên Xô từ lữ đoàn đặc nhiệm của Cụm quân phía Nam của Hồng quân. Sự việc không chỉ dừng ở đó. Tình báo Liên Xô và các cơ quan đặc vụ Hungary còn tuyển mộ được nhiều quan chức trong bộ máy đảng và nhà nước Romania. Tổ trưởng tình báo của Tổng cục I, KGB (Ủy ban An ninh Nhà nước) Liên Xô là người trực tiếp làm việc với Iliescu, bạn của Gorbachev, nhà hoạt động đảng khi đó và tổng thống tương lai của Romania.
GRU thì lo phần quân đội Romania. Trong số các điệp viên tuyển được có cả tướng Victor Stănculescu, bộ trưởng quốc phòng Romania tương lai trong chính phủ đầu tiên của Iliescu. Hồi đó, ông ta còn là sủng thần của bà Elena Ceauşescu. Bản thân ông Nicolae Ceauşescu cũng hoàn toàn tin tưởng người tình của vợ mình. Nhưng dẫu sao thì đóng vai trò chủ chốt trong tổ chức các hành động phá hoại ở Romania không phải là KGB hay GRU và tất nhiên cũng không phải các cơ quan đặc vụ Hungary. Vai chính trong âm mưu của các cơ quan đặc vụ thuộc về CIA.
Ngay tại thời điếm đó, chính trưởng phòng Đông Âu của CIA – Milton Borden cũng thừa nhận là “nhìn chung” tất cả những hành động này được điều khiển từ Washington.

soldiers fighting 1989 revolution bucharest

Romania là nước không có quân đội Liên Xô đóng quân, bị cắt đất sau Chiến tranh thế giới thứ hai (vùng Bétxarabia và Bucôvina). Từ năm 1965, Nicolae Ceauşescu là Tổng Thư ký Đảng Lao động Romania, sau này là Đảng Cộng sản Romania đến năm 1989. Đồng thời ông cũng là Chủ tịch hội đồng nhà nước Chủ tịch Romania từ năm 1974 đến năm 1989. Kể từ sau khi ông Nicolae Ceausescu lên nắm quyền, ông tuyên bố sẽ đưa Romania phát triển theo con đường chủ nghĩa xã hội kiểu khác, tách ra khỏi ảnh hưởng của Moskva và được hầu hết người Romania ủng hộ.
Từ năm 1966, luật của Romania cấm các biện pháp tránh thai và nạo thai. Thay vào đó, mỗi phụ nữ được yêu cầu phải đẻ ít nhất 4-5 con để “tạo sức lao động”. Dân số bùng nổ và quản lý kinh tế yếu kém đẩy Romania vào tình trạng nghèo đói đến mức nhiều gia đình Romania không có khả năng nuôi con, phải gửi con vào trại trẻ mồ côi. Do điều kiện chắm sóc quá tồi và thiếu ăn, nên phần lớn các trẻ em trong các trại mồ côi đó bị ốm yếu bệnh tật cả về thể xác lẫn tinh thần. 

romanian revolution

Cũng là ông, nhà lãnh đạo duy nhất trong khối Warsava tuyên bố phản đối hồng quân Liên Xô đưa quân vào Praha năm 1968. 

romanian revolution 1989

Việc ông dám công khai đối đầu với Liên Xô đã khiến cho ông thêm được lòng dân hơn. Phương tây và Mỹ còn hài lòng hơn và thưởng cho ông những khoản vay khổng lồ.
Thập niên 197x là thời kỳ kinh tế bùng nổ mạnh tại Romania cho tới thập niên 198x, tất cả đã thay đổi.

Romania, 1975.
Cũng như tình hình ở Liên Xô, từ cuối những năm 1970 và đầu những năm 1980 của thế kỉ XX, các nước Đông Âu lâm vào tình trạng khủng hoảng kinh tế và chính trị ngày càng gay gắt. Sản xuất công nghiệp và nông nghiệp suy giảm; buôn bán với nước ngoài giảm sút; số tiền nợ nước ngoài tăng lên. Các cuộc đình công của công nhân kéo dài, quần chúng xuống đường biểu tình… Chính phủ nhiều nước Đông Âu đã đàn áp các phong trào quần chúng, không đề ra các cải cách cần thiết và đúng đắn. Tới cuối năm 1988, khủng hoảng lên tới đỉnh cao. Khởi đầu từ Ba Lan (1978), sau đó lan nhanh sang các nước khác. Các thế lực chống Chủ nghĩa xã hội với sự tiếp sức của chủ nghĩa đế quốc bên ngoài, ra sức kích động công nhân bãi công, quần chúng biểu tình đòi cải cách kinh tế, chính trị, đa nguyên, đa đảng, tổng tuyển cử tự do, tiêu biểu là bạo loạn vũ trang ở Romania.

200533949-001.jpg

người đàn ông nghỉ ngơi trên ghế với khẩu súng  trong tòa nhà văn phòng

Romania cũng là một trong những nước có khủng hoảng nổ ra sớm nhất. Năm 1979, đã diễn ra cuộc bãi công của 25 nghìn thợ mỏ ở thành phố Jui đòi cải thiện đời sống. Năm 1980 nợ nước ngoài 11 tỉ đô la Mĩ (USD), năm 1989 lên tới 21 tỉ USD. Trong những năm 1980, hàng nghìn trẻ em trong các trại trẻ mồ côi bị nhiễm bệnh SIDA do truyền máu, nhưng hội đồng y tế quốc gia do Elena Ceausescu cầm đầu thì khẳng định là “không thể có bệnh SIDA ở Romania”. Năm 1987, công nhân thành phố Braxốp tiến hành bãi công lớn. Đến tháng 2/1989, sáu người lãnh đạo cũ gửi kháng thư cho Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Romania – Xêauxêxcu. Mọi sự phản kháng đều bị đàn áp. 
Cuối năm 1989, Nicolae Ceauşescu và những cận thần gần gũi nhất bắt đầu rơi vào cảnh khó khăn. Xét trên phương diện ngoại giao, vào thập niên 80 thế kỷ trước, Romania đã hoàn toàn bị cách ly với thế giới bên ngoài, cho dù trước đó, trên cương vị người đứng đầu một “thành viên bất trị” của khối XHCN, Nicolae Ceauşescu còn tương đối được ưa chuộng ở Phương Tây.

1989 romanian revolution

Tuy nhiên, với thời gian, những tiếng nói phê phán thể chế Ceauşescu đến từ nước ngoài ngày càng tăng, đặc biệt là khi Liên Xô thực hiện quá trình cải tổ và công khai, Romania đã đánh mất vị thế “đặc quyền” trong con mắt Phương Tây và kèm theo đó, sự ủng hộ của thế giới tư bản cũng ra đi. Trong lúc Gorbachov phát động Perestroika thì riêng ông đã một mình chống lại và từng bước tự cô lập Romania với cả hai khối đông và tây. 
Cuối năm 1988, “vấn đề Romania” đã bắt đầu có vị trí quan trọng trong các cuộc hội đàm của Gorbachev, Shevardnadze và Yakovlev với các nước phương Tây. Và vấn đề không phải ở chỗ Ceauşescu bị báo chí Liên Xô gọi là “nhân vật Stalinist” và kẻ thù của cải tổ. Mặc dù tại đại hội Đảng Cộng sản Romania, Ceauşescu quả thực đã tuyên bố: “Thà để sông Danube chảy ngược còn hơn để diễn ra cải tổ ở Romania”.

200533948-001.jpg

người đàn ông có vũ trang ở đường phố, nhìn từ ô tô
Đến lúc mô hình CNXH nhà nước bắt đầu rạn nứt tại khu vực Trung Đông Âu, thể chế tân-Stalinist của Ceauşescu không thể tính đến sự cảm thông của Gorbachev (người có tư tưởng cải tổ) và với sự sụp đổ của những đồng minh lớn – các chính khách bảo thủ Tiệp Khắc và Đông Đức – Ceauşescu chỉ còn lại đơn độc một mình. Thậm chí, tháng 11-1989, làn sóng đổi mới cũng bắt đầu thổi vào Romania.
Tuy nhiên, trong cảnh khối XHCN ở Đông Trung Âu đã đồng loạt tan rã, tại Romania dường như mọi sự vẫn yên ổn, cho dù chính sách kinh tế sai lầm của Ban lãnh đạo nước này đã đẩy nền kinh tế và người dân vào cảnh vô cùng tệ hại. Lẽ ra phải cải tổ cơ cấu, thì Ceauşescu vẫn tiếp tục theo con đường công nghiệp hóa cưỡng bức, đồng thời, ông đưa ra biện pháp “chế ngự khủng hoảng” đặc biệt bằng cách đặt mục tiêu trả hết các khoản nợ nước ngoài bằng mọi giá.

Dẫu sao thì vấn đề cũng phải ở sự thù ghét của cá nhân Gorbachev đối với Ceauşescu. Trong nền chính trị lớn không có chỗ cho cảm xúc mà chỉ có lợi ích. Bush cha và Gorbachev khi đó có một điểm đồng – đó là không cho phép Romania trở thành cường quốc hạt nhân. Trước mắt họ vẫn sờ sờ một Trung Quốc bất trị sở hữu vũ khí nguyên tử.

Roman, người từng là sĩ quan trẻ nhất của Cục Tình báo Cụm quân phía Nam của Hồng quân tại Budapest, thủ đô Hungary. Roman được trọng dụng và thăng tiến nhanh nhờ lợi thế rất giỏi ngoại ngữ. Roman nói thạo tiếng Đức và Pháp, còn tiếng Hungary và Romania với anh là tiếng mẹ đẻ giống như tiếng Nga. Bởi lẽ, anh sinh ra và lớn lên ở Mukachevo, Zakarpatie (Liên Xô). Vì thế mà chính Roman cũng chẳng rõ có bao nhiêu máu Hungary và Romania chảy trong huyết quản của mình. 
Khác với Hungary, thời đó ở Romania, không có quân đội Liên Xô trú đóng. Do đó, Roman rất khó thu thập tin tức về chương trình hạt nhân của Romania. Anh chỉ còn cách thực hiện những chuyến đi ngắn đến Transylvania (vùng đất từng thuộc Hungary, sát nhập vào Romania năm 1918) để gặp gỡ những người Hungary ở Romania. Tại Timişoara, Romania, tình báo Liên Xô có một lưới điệp viên rộng lớn. 
Roman cho biết, Bucharest bắt đầu dự án vũ khí nguyên tử của mình từ cuối năm 1976. Để thực hiện chương trình này, Romania đã thành lập một nhóm nhà vật lý hạt nhân làm việc ở trung tâm bí mật ở thành phố Magurel.

200533938-001.jpg

xe tăng trên đường phố

Giống như ở Iran, tất cả đã được thực hiện trong khuôn khổ chương trình năng lượng hạt nhân. Những thành công trong quá trình thực hiện dự án cho phép Ceauşescu chính thức tuyên bố vào tháng 5/1989 rằng, từ góc độ kỹ thuật, Romania đã có khả năng sản xuất vũ khí hạt nhân. Tháng 12/1989, Ceauşescu đã bị lật đổ và xử bắn. Ông đã khoe khoang một cách vô ích. Romania còn cần thêm khoảng 10 năm nữa cho đến khi chế tạo được bom nguyên tử.
Tháng 11 và 12/1989, sĩ quan tình báo trẻ Roman đã phải làm phiên dịch cho các chỉ huy cao cấp từ Moskva đến với sứ mệnh bí mật. Các tướng tình báo GRU (Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu quân đội Liên Xô và Nga sau này) đã họp hằng giờ với các chỉ huy tình báo Hungary. Roman còn nhớ rõ các vị khách từ Moskva nhiều lần nhấn mạnh rằng, họ làm việc theo ủy quyền không chỉ của Bộ trưởng Quốc phòng Liên Xô mà còn của chính Gorbachev. Hồi đó, chỉ có bản thân Tổng bí thư mới có thể ra lệnh lật đổ nguyên thủ một quốc gia khác. Do thận trọng, các tướng tình báo quân sự Nga đã quyết định mượn tay các cơ quan đặc vụ Hungary để hạ thủ. Dịp Giáng sinh, đời sống ở Hungary bình lặng. Còn ở Transylvania của Romania, nơi khi đó có mặt Roman, tình hình đang sôi sục căng thẳng.

Military Presence in Bucharest After the Fall of Ceausescu

Cho đến năm 1989, do tăng cường xuất khẩu và giảm thiểu nhập khẩu, mức sống của người dân Romania sụt giảm ở mức độ khủng khiếp. Đa số các cửa hiệu đều trống rỗng và nếu có chút hàng hóa được chở tới, chỉ trong nháy mắt người dân đã xếp hàng rồng rắn để chờ đến lượt.
Xăng dầu và các liệu nhiên liệu khác thường xuyên thiếu thốn, điện và nước cũng không có đều, tại những khu chung cư rộng lớn và cách nhiệt rất tồi tệ được xây hàng loạt trong quá trình đô thị hóa kéo dài mấy thập kỷ, người dân rét mướt vì không mấy khi có sưởi tử tế.
Trong khi đó, chứng cuồng “hoành tráng” của Ceauşescu không giảm. Việc xây dựng những “công trình thế kỷ” như kênh đào nối Danube và Hắc Hải, trung tâm mới của thủ đô – mà ở giữa là tòa Nhà Cộng hòa đồ sộ (nay là Nhà Quốc hội Romania) – chỉ càng làm tăng sự bất bình trong dân chúng.
Đồng thời, sự sùng bái cá nhân lãnh tụ lên tới cao điểm và trở nên lố bịch. Vô số những mỹ từ được sử dụng một cách chính thức và vô độ cho Nicolae Ceauşescu, còn vợ của ông, bà Elena, chỉ tốt nghiệp lớp 4 cũng được phong kỹ sư hóa học, rồi giữ chức chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Romania, bên cạnh những cương vị chính trị lớn khác.

Khủng hoảng càng được gia tăng khi Nicolae Ceauşescu không chấp nhận bất cứ lời phê bình nào, cho dù sự phản biện xã hội – nếu có ở Romania – cũng là rất nhỏ nhoi, không đáng kể. Với hệ thống chỉ điểm rất phát triển, cùng sự hoạt động hữu hiệu của cơ quan Securitate (trong tiếng Rumani có nghĩa là “an ninh”), có tên chính thức là Cơ quan An ninh quốc gia của Romania thời XHCN. Cơ quan đặc vụ này được thành lập ngày 30/8/1948, nhưng chỉ dưới thời Ceauşescu mới trở thành một cơ quan thực sự có quyền lực vô thượng, tuyệt đối và không trực thuộc ai trừ chính Ceauşescu.
Vị chỉ huy cuối cùng của Securitate – viên tướng lịch sự, luôn ăn mặc chỉnh tề Julian Vlad nằm trong “giới thân cận” của Ceauşescu, nhưng sau đó đã phản chủ.
Theo thông tin chính thức, bộ máy Securitate chỉ có vẻn vẹn 8.400 sĩ quan hoạt động. Nhưng theo thông tin của tên đào ngũ Ion Mihai Pacepa, năm 1978, quân số của nó đã lên tới 70.000 người. Nhưng rõ ràng đây là con số phóng đại. Thông tin giả xuất sắc điển hình nhất là tin đồn mà Securitate phát ra nói rằng, cứ 4 người Rumani thì có 1 người cung cấp tin của họ, chính quyền có khả năng kiểm tra và “quản lý” cư dân một cách chặt chẽ nhất.

Một vài nhân vật đối lập (như các nhà văn Doina Cornea, Paul Goma, nhà thơ Mircea Dinescu) và một số đề xuất mang tính đối kháng (sách báo “chui”) đều bị cách ly và xóa sổ. Một cách kín đáo, người Romania có thể nghe đài BBC, Đài Châu Âu Tự do, và đã được nghe người Tiệp, người Đông Đức, người Bulgaria nói về cái bánh vẽ dân chủ và gọi những lãnh tụ cũ của họ là bọn côn đồ thối nát.
Hành động phản kháng lớn nhất của giới công nhân – cuộc đình công của thợ thuyền Braşov năm 1987) bị đàn áp thẳng tay. Cuối cùng, Đại hội Đảng Cộng sản Romania lần thứ 14 diễn ra cuối tháng 11-1989 cho thấy, Ceauşescu không hề có ý muốn thay đổi, cho dù thế giới quanh ông đã không còn như xưa… 
Tuy vậy, Ceauşescu vẫn có vẻ bình chân như vại, như không có gì đáng bận tâm. Mới cuối tháng 11, ông còn được bầu với số phiếu tuyệt đối để lãnh đạo Đảng Cộng sản Rumani thêm một nhiệm kỳ nữa, như đã từng được bầu nhiều lần trước đó. Lễ nhậm chức cũng diễn ra như thường lệ, với những nghi thức thường lệ. Ông vẫn lề mề đọc bài diễn văn lê thê ba tiếng đồng hồ, được điểm xuyết bằng 34 lần khán giả “tự phát” đồng loạt đứng dậy vỗ tay suốt mấy phút. Tiếng tung hô vang dội nhất là khi ông tuyên bố: “Tương lai của chủ nghĩa xã hội còn dài. Nó chỉ chết khi nào quả lê rụng từ cành táo!”
Cuối thập niên 198x châu Âu đang chuyển mình với mục tiêu của Mỹ, ông Nicolae Ceauşescu trở thành vật cản đường. Washington quyết định dẹp bất cứ ai đứng ra làm ảnh hưởng tới việc thay đổi tại đông Âu và ông Nicolae Ceauşescu đã lọt vào tầm ngắm của CIA như vậy. 
Trong cuộc xuống đường tại Romania, 1.104 người đã bị bắn chết bởi những tay súng bắn tỉa với mức độ chính xác cao. Không phải người của quân đội Romania, không phải cảnh sát Romania và càng không phải người của cơ quan tình báo Romania làm việc đó. 
Ai?
Ai là những kẻ chủ mưu bắn chết những người biểu tình và đổ lên đầu ông Nicolae Ceauşescu sau đó?
Vì sao có 1.104 người chết vào tháng 12 năm 1989 tại Romania?

palace-square-1989-revolution

Để thực hiện cuộc lật đổ một vị chủ tịch đã có hơn 20 năm đứng đầu đất nước, CIA đã sử dụng những chiêu bài hết sức tinh vi nhằm làm xấu đi hình ảnh của Nicolae Ceauşescu trong mắt dân chúng. Việc bôi nhọ uy tín của Nicolae Ceauşescu đã diễn ra rất thành công khi hàng chục điệp viên của các cơ quan đặc vụ đã cố gắng để càng nhiều càng tốt các tài liệu “tố cáo” Ceauşescu và giới thân cận xuất hiện trên báo chí thế giới, những thông tin “lá cải” kiểu như: “Tổng tư lệnh Quân đội Rumani Nicolae Ceauşescu đã phong quân hàm đại tá cho… con chó nhỏ bằng nhung yêu thích của mình” hầu như ngày nào cũng nhan nhản trên các trang báo.
Cũng bằng cách hạ tuy tín của Nicolae Ceauşescu, CIA còn thực hiện kế hoạch “nâng tầm” những người được cho là kế nhiệm. Từ báo chí, những tên tuổi đã một thời là “cận vệ” trung thành trong chính phủ đương nhiệm của ông Ceauşescu khi đó như Ion Iliescu, Victor Stănculescu… đa quay ngoắt 360o trở thành đối thủ chính trị của vị Chủ tịch nước này. Tại thời điểm đó, sau khi một loạt những bài báo hạ thấp uy tín của ông Nicolae Ceauşescu thành công thì tên tuổi cũng như tiếng nói của những đối thủ trên ngày càng tỏ ra có trọng lượng, trên báo chí bắt đầu thấp thoáng những tin tức nói rằng, Ion Iliescu sẽ là người nhiều khả năng nhất thay thế Ceauşescu.
Cơ hội lật đổ chính phủ đương nhiệm đã “gỡ cửa” khi vào tháng 12 năm 1989, một số đông sinh viên Romania đã tiến hành tuần hành nhằm phản đối chính phủ vì đuổi một mục sư người Hunggary có tên là László Tőkés ra khỏi đất nước. Theo những sinh viên này thì việc làm trên của chính phủ của ông Nicolae Ceauşescu đã gây ra “sự căm ghét xã hội” một cách sâu sắc. Tưởng chừng cuộc tuần hành mang tính tự phát trên sẽ nhanh chóng kết thúc, tuy nhiên sau đó nó đã biến thành một cuộc bạo động trên quy mô lớn nhằm lật đổ người đứng đầu đất nước – Chủ tịch Nicolae Ceauşescu. Trong lịch sử Romania, cuộc bạo loạn này có tên là Timişoara nhằm ghi nhớ chính nơi phát sinh ra nó. 
Ở giai đoạn này cuộc chiến tranh thông tin chủ yếu dựa vào các thủ đoạn thao túng thông tin về các sự kiện ở thành phố Timişoara, nơi được cho là nhiều dân thường đã chết khi đụng độ với các nhân viên Securitate.
Thành phố Timisoara vùng Transylvania chỉ có một phố cổ nhỏ ở trung tâm, xưa thì đẹp, giờ thì điêu tàn, và vài kiến trúc baroque còn lại từ trước 1919, khi thành phố còn thuộc Hungary với tên Temesvar. Lúc này, phần lớn thành phố chỉ gồm những khu tập thể tồi tàn, càng lúc càng xuống cấp, dành cho khoảng 250.000 dân. 
Cũng như tất cả các đô thị khác tại Romania, Timisoara nghèo nàn thảm hại, lại ô nhiễm trầm trọng vì những nhà máy hóa chất, những công trình công nghiệp kế cận, và hoạt động canh nông luôn thải các loại phân bón độc hại vào nguồn nước. Một con kênh, có lẽ trước đó rất duyên dáng chảy xuyên qua thành phố, nay chỉ còn là một dòng nước bẩn thỉu, hôi hám, trẻ con bị cấm lại gần.
Khoảng một phần ba cư dân thành phố là người gốc Hungary. Mặc dù có những xung đột truyền thống và mặc dù Ceauşescu tìm cách kiềm chế văn hóa và di sản của sắc dân Hungary, họ vẫn hòa hợp và đồng cam cộng khổ với người Romania địa phương.
Một vị mục sư ít nói nhưng mẫu mực đã châm ngọn lửa mồi. László Tőkés, 37 tuổi, tóc đen, cao, khiêm tốn, trầm tĩnh, nhưng ẩn phía sau là một ý chí bằng thép. Từ tháng 1, 1987, ông ta là giáo sĩ điều hành Giáo hội Tin lành Hungary, chi nhánh Timisoara.
Một thời gian dài, ông bị xem là phần tử gây rối trong mắt cả chế độ lẫn hàng giáo phẩm Giáo hội Tin lành, trong khi hàng giáo phẩm, cũng như tất cả các tổ chức tôn giáo khác tại Romania, lại thỏa hiệp với chính quyền tròng mấy thập niên qua. Mục sư Tőkés mới bị sa thải khỏi giáo xứ Dej trước khi về Timisoara, vì giới cầm quyền, cả đạo lẫn đời, đều cho rằng ông ta đã công khai ủng hộ quá mức những yêu sách văn hóa của sắc dân Hungary, như cho trẻ em được học bằng tiếng mẹ đẻ. Ông ta được đổi về Timisoara để thử việc tạm thời, với răn đe là không được dính líu đến chính trị.
Giáo xứ lúc này đang khó khăn. Số giáo dân giảm xuống chỉ còn một nhóm nhỏ. Tőkés cho rằng đó là do lỗi của mục sư tiền nhiệm, Leo Leuker, người mà ông gọi là “mục sư đỏ” vì đồng lõa với chế độ. Chẳng bao lâu sau, ông ta tạo được uy tín như một người giảng thuyết giỏi, có sức hút, và nhà thờ lại tấp nập giáo dân cũ lẫn mới đến nghe ông ta giảng. Ông ta thường xung khắc với các giám mục bề trên. Có lần ông ta bị cho là phạm lỗi chỉ vì dám trích dẫn đoạn sau đây trong Sách Daniel [Cựu Ước]:
Lệnh cho các ngươi, hỡi mọi người thuộc mọi dân tộc, giống nòi và ngôn ngữ: Khi nghe tiếng tù và, tiếng sáo, tiếng đàn dây, đàn sắt, đàn cầm, tiếng kèn và đủ thứ nhạc cụ, các ngươi phải sấp mình thờ lạy pho tượng vàng vua Na-bu-cô-đô-nô-xo đã dựng. Kẻ nào không sấp mình thờ lạy thì tức khắc sẽ bị ném vào đống lửa đang cháy phừng phực.
Bề trên cho rằng cộng đoàn giáo dân đã xem câu này như lời đả kích Ceauşescu. Vì vậy, họ cảnh cáo ông ta. Ông ta gặp rắc rối còn lớn hơn vào tháng 9, 1988, khi công khai ủng hộ lá thư của một giáo dân viết gửi Giám mục cai quản giáo hạt Arad, Laszlo Papp, một trong những vị cao nhất trong hàng giáo phẩm Giáo hội Tin lành. Lá thư chỉ trích chủ trương hệ thống hóa nông thôn của chế độ, được cho là nếu thực hiện sẽ hủy diệt hàng trăm cộng đồng làng xã tại Transylvania.
Mục sư Tőkés bị bắt, bị nhắc nhở không được làm chính trị. Hành vi kế tiếp mà bề trên xem như giọt nước làm tràn ly là khi mục sư Tőkés đề nghị tổ chức một thánh lễ chung, cho thanh niên cả hai Giáo hội Tin lành và Giáo hội Công giáo.
Tháng 3, 1989, Giám mục Papp bắt đầu các thủ tục pháp lý để sa thải mục sư và đuổi ông ta khỏi nhà. Nhưng ông ta đã tự bào chữa tại tòa, vụ này kéo dài và nhận được sự chú ý của một số báo chí tôn giáo, của Thế giới vụ Đài BBC và của Đài Phát thanh Châu Âu Tự do.
Kháng cáo của ông ta bị bác bỏ vào ngày 7 tháng 12 và trong bài giảng cuối cùng vào Chủ nhật 10 tháng 12, ông ta xin cộng đoàn đến làm nhân chứng cho vụ trục xuất ông ta khỏi nhà, sẽ diễn ra vào ngày thứ Sáu 15 tháng 12 sắp tới.
Có thể coi cuộc chính biến ở Romania đã được khơi mào từ ngày 14-12-1989 ở tỉnh Iaşi (phía Đông Romania), nơi một cuộc biểu tình chống Ceauşescu được dự tính, nhưng sau đó không thành. Tuy nhiên, sự căng thẳng thực sự thì xảy ra tại Timişoara, khi ngày 15-12, chính quyền muốn buộc vị mục sư gốc Hungary này rời khỏi thành phố, nhưng từ sáng sớm, các tín đồ của ông ta đã tập trung đông đảo trước nơi ông ta sinh sống. Thoạt tiên, chính quyền muốn giải quyết tình thế bằng con đường hòa bình, nhưng đám đông ngày một tăng và sự phản kháng vẫn tiếp tục trong ngày hôm sau.
Nhà thờ và nhà xứ bên cạnh là cụm nhà màu xám, không có gì đặc sắc, được xây cuối thế kỷ 19 gần trung tâm thị trấn. Nhà thờ nằm giữa một quảng trường nhỏ, nhưng dễ dàng nhìn thấy từ con lộ chính và cách trạm xe điện gần đó vài mét.
Thoạt đầu, chỉ có khoảng 35 giáo dân trong giáo xứ của mục sư Tőkés đến tụ tập bên ngoài, trong khi gia đình ông ta vẫn ở trong nhà thờ. Và rồi một điều chưa tưng có đã xảy ra. Khi quần chúng trong thị trấn truyền tai nhau tin tức về cuộc biểu tình thì càng lúc càng có nhiều người kéo đến hiện trường.
Mục sư Tőkés kể: “Ban đầu chỉ là anh chị em trong giáo xứ. Nhưng rồi, càng lúc càng có đông người từ khắp Timisoara tụ lại. Họ có thể là bất cứ ai, người gốc Hungary, gốc Rumani, người theo Đạo Chính thống, Tin lành hay bất cứ tôn giáo nào. Người từ mọi cộng đoàn tụ lại. Họ quên cả lý do phản đối ban đầu, và nói chung, họ chuyển qua chống chế độ.
Người mỗi lúc một đông, các Bí thư Đảng ủy địa phương cũng chẳng biết phản ứng ra sao. Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố, Petre Mot, liên lạc xin chỉ thị từ thủ đô Bucharest. Ông được yêu cầu kéo dài thời gian và tiếp tục thương lượng, với dự kiến là đám đông rồi sẽ tự tan hàng. Nhưng, đám đông đã không giải tán.
Thời tiết lúc đó dễ chịu khác thường, so với thời tiết bình thường giữa tháng 12, nhiệt độ vẫn trên số 0. Nhiều người Rumani nói chính thời tiết ấm áp đã làm nên cách mạng. Họ không hẳn nói đùa. Thật vậy, nếu trời lạnh hơn nhiều thì nhóm người vây quanh nhà thờ của Mục sư Tőkés chắc đã không tăng nhanh chỉ qua một đêm đến mức đó.
Gần như cả ngày thứ Bảy là một cuộc đối đầu không dễ dàng chút nào. Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố trở lại, cố giải tán đám biểu tình. Ông hứa trả lại nhiệm sở cho vị chủ chăn, nhưng vì ông không chịu viết lời hứa trên giấy trắng mực đen nên đám đông đã la ó, huýt sáo phản đối. Họ không còn đòi hỏi cơm áo hoặc bánh mì, hoặc chỉ ủng hộ mục sư László Tőkés nữa. Họ bắt đầu hô to, lặp đi lặp lại những khẩu hiệu “Đả đảo Ceauşescu!”, “Đả đảo độc tài!”, “Dân là chủ!”, và “Tự do ngay lập tức!

Exactly 25 years ago, the last removal of a Communist regime in a Warsaw Pact country. Bucharest, Romania, 1989. via reddit[[MORE]]mega002:Some info and background of the revolution:The total number of deaths in the Romanian Revolution was 1,104. The number of wounded was 3,352.In 1981, Ceaușescu began an austerity program designed to enable Romania to liquidate its entire national debt ($10 billion). To achieve this, many basic goods, including gas, heat and food were rationed, which drastically reduced the standard of living in Romania. The secret police (Securitate) had become so ubiquitous as to make Romania essentially a police state. Free speech was limited and opinions that did not favor the Communist Party were forbidden. Even by Soviet bloc standards, the Securitate was exceptionally brutal.Protests started on 17 December. Since Romania did not have riot police (Ceaușescu, who genuinely believed that the Romanian people loved him, never saw the need for them), the military were sent in to control the riots because the situation was too large for the Securitate and conventional police to handle. However, the chief of minister of defense, sent soldiers in without live ammunition. The army failed to establish order.The next day, trains loaded with workers originating from factories in the South arrived. The regime was attempting to use them to repress the mass protests, but after a brief encounter they ended up joining the protests. One worker explained: “Yesterday, our factory boss and a Party official rounded us up in the yard, handed us wooden clubs and told us that Hungarians and ‘hooligans’ were devastating Timișoara and that it is our duty to go there and help crush the riots. But I realized that wasn’t the truth.”On the morning of 21 December Ceaușescu addressed an assembly of approximately 100,000 people, to condemn the uprising in Timișoara. Party officials took great pains to make it appear that Ceaușescu was still immensely popular. He blamed the Timișoara uprising on “fascist agitators.” However, Ceaușescu was out of touch with his people and completely misread the crowd’s mood. The people remained unresponsive, and only the front rows supported Ceaușescu with cheers and applause. Eight minutes into the speech, some in the crowd actually began to jeer, boo, whistle and utter insults at him. The entire speech was being broadcast live around Romania, and it is estimated that perhaps 76% of the nation was watching. Censors attempted to cut the live video feed, and replace it with Communist propaganda songs and video praising the Ceaușescu regime, but parts of the riots had already been broadcast and most of the Romanian people realized that something unusual was in progress.The jeers and whistles soon erupted into riot; the crowd took to the streets, placing the capital, like Timișoara, in turmoil.At approximately 09:30 on the morning of 22 December, Vasile Milea, Ceaușescu’s minister of defense, died under suspicious circumstances. A communiqué by Ceaușescu stated that Milea had been sacked for treason, and that he had committed suicide after his treason was revealed. The most widespread opinion at the time was that Milea hesitated to follow Ceaușescu’s orders to fire on the demonstrators, even though tanks had been dispatched to downtown Bucharest that morning. Milea was already in severe disfavour with Ceaușescu for initially sending soldiers to Timișoara without live ammunition. The rank-and-file soldiers believed that Milea had actually been murdered, and went over virtually en masse to the revolution. The senior commanders wrote off Ceaușescu as a lost cause and made no effort to keep their men loyal to the regime. This effectively ended any chance of Ceaușescu staying in power.

 Exactly 25 years ago, the last removal of a Communist regime in a Warsaw Pact country. Bucharest, Romania, 1989. – Chính xác 25 năm trước đây, việc loại bỏ chế độ cộng sản ở đất nước cuối cùng trong Khối hiệp ước Warsaw. Bucharest, Romania
Giữa chiều, công an và Securitate đứng thành một hàng dài trên đại lộ, có thể dễ dàng thấy được từ quảng trường trước nhà thờ. Nhưng khoảng sau một giờ họ đã rời vị trí. Lajos Varga, một trong những người biểu tình kể lại rằng: ”Đó là lần đầu tiên chúng tôi thấy mình có quyền lực. Chúng tôi đã đuổi được mật vụ Securitate đi chỗ khác. Chúng tôi như được sống trong giấc mơ táo bạo, như được sống trong cõi thần tiên chưa từng biết.
Ceausescu đã đích thân cho phép cuộc biểu tình tiếp tục vì nghĩ nó sẽ tự tan rã. Nhưng bây giờ thì lệnh cho phép bị đảo ngược. Sáng hôm sau, Chủ nhật, công an và mật vụ Securitate bắt đầu bắt người, khởi từ vòng ngoài đám đông.
Đám đông trở nên hỗn loạn và nóng giận. Có ít nhất 2.500 người tham gia biểu tình, trong một quốc gia mà biểu tình tự phát là điều gần như xưa nay chưa từng có. Hầu hết bắt đầu rời nhà thờ. Họ diễu hành về trung tâm thành phố, dọc theo đại lộ dẫn về Nhà hát lớn và trụ sở Đảng Cộng sản, đầu não quyền lực tại địa phương của “nhà độc tài”.
Đón họ là một hàng binh lính, công an chống bạo động và một xe cứu hỏa. Họ phun vòi rồng vào đám đông nhưng những người biều tình vẫn ùa vào tòa nhà, làm lực lượng an ninh phải rút lui. Họ đập phá tầng trệt tòa nhà, ném bất cứ thứ gì của Đảng họ tìm thấy vào lửa.
Trong vài giờ sau đó, người biểu tình kiểm soát trung tâm Timisoara, nhưng họ không có kế hoạch hành động nào. Họ xộc vào hiệu sách, đốt cháy các tác phẩm của Ceauşescu. Họ ném bom xăng vào những chiếc xe có vẻ là xe công vụ. Họ châm lửa đốt văn phòng Ủy ban Nhân dân và tiêu hủy hàng ngàn hồ sơ, giấy tờ.
Sau khi người biểu tình rời nhà thờ của Giáo hội Tin lành, Securitate đã bắt giữ vị mục sư, vợ ông, Edit Tőkés, đang mang thai bảy tháng, và đứa con trai. Mục sư bị đánh bầm dập quanh người và trên mặt. Môi rách, mắt bầm, mục sư bị đưa tới gặp Ion Cumpanasu, người đứng đầu Sở Tôn giáo địa phương và bị dọa rằng vợ ông sẽ no đòn, trừ khi ông ký vào đơn chấp nhận bị sa thải và trục xuất. Sau đó, gia đình mục sư được chở trên các xe riêng tới làng Minev, một làng hẻo lánh trong hạt Salaj, nơi tạm trú mới được chỉ định cho họ.
16-12, bắt đầu có những phát biểu và một vài động thái huyên náo chống chế độ và Ceauşescu. Mặc dù đến hôm sau, mục sư Tőkés László bị đưa đi, song càng ngày, càng đông người tụ tập tại trung tâm Timişoara và họ tràn cả vào tòa nhà của Thành uỷ tỉnh.
Sau khi giới lãnh đạo địa phương hoàn toàn mất khả năng kiểm soát các sự kiện diễn ra, các sĩ quan quân đội cấp cao đã được cử tới Timişoara và đường phố của đô thị này tràn ngập các đơn vị quân đội và nội vụ. Súng phun nước đã được huy động và sau khi như vậy vẫn chưa đủ để đẩy lui đoàn người, các đơn vị an ninh đã được lệnh nổ súng.
Khi vợ chồng Ceauşescu nghe rằng đám đông bạo động đã kiểm soát trung tâm Timisoara, họ nhảy dựng lên. Cuối giờ chiều Chủ nhật 17 tháng 12, Chủ tịch Ceauşescu triệu tập ngay người đứng đầu các lực lượng an ninh. Trong đó có Bộ trưởng Nội vụ Tudor Postelnicu, lãnh đạo cơ quan Securitate Julian Vlad, và người đứng đầu quân đội kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Tướng Vasile Milea. Vào thời điểm đó, khi lãnh đạo các nước cộng sản Đông Âu khác đang thương lượng với phe đối lập để rút lui, thì buổi họp bất thường được ghi lại dưới đây cho thấy Ceauşescu vẫn quyết tâm nã súng vào phe chống đối. Ông không hề muốn nhượng bộ, vợ ông cũng thế.

Romanian-soldier-shoots-at-pro-Ceaucescu-sniper-during-romanian-revolution

CEAUSESCU: Tôi cho rằng các nhóm từ nước ngoài đã nhúng tay tổ chức vụ này. Từ Đông sang Tây ai cũng nói Romania phải thay đổi. Biết điều này nên một số phần tử đã lợi dụng gây rối. Công an, quân đội đã xử lý quá kém! Tôi có nói chuyện với các đồng chí ở Timisoara và bảo họ phải triển khai lực lượng với xe tăng ngay trung tâm thành phố. Nhưng tôi có ấn tượng là các đơn vị của Bộ Nội vụ, của công an và của Securitate lại không có vũ khí!
POSTELNICU [Bộ trưởng Nội vụ]: Ngoại trừ bộ đội biên phòng, những đơn vị khác đều không mang vũ khí.
CEAUSESCU: Tại sao lại thế? Tôi đã bảo tất cả phải có vũ khí cơ mà! Tại sao lại phái họ đi mà không cho súng đạn, ai ra cái lệnh này? Tôi cứ nghĩ Securitate đi đâu thì phải mang theo vũ khí chứ. Các anh sai họ đi đánh người bằng nắm tay à? Lực lượng an ninh kiểu gì thế? Dân quân cũng phải được vũ trang. Đó là luật!
POSTELNICU: Thưa đồng chí Tổng Bí thư, dân quân thì được vũ trang ạ.
CEAUSESCU: Nhưng nếu có súng thì phải bắn đi chứ! Sao lại để dân chúng tấn công ngược lại? Sao các anh để cho tình trạng đó xảy ra? Sĩ quan của anh ở đó đã làm gì, hở Milear? Sao chúng nó không can thiệp? Sao chúng nó không bắn?
MILEA [Bộ trưởng Quốc phòng]: Tôi không cho họ đạn ạ!
CEAUSESCU: Sao lại không cho đạn? Nếu không cho đạn thì cho chúng nó về nhà khuất mắt cho rồi! Bộ trưởng Quốc phòng gì lạ thế? Còn anh nữa, Bộ trưởng Nội vụ gì lạ thế, Postelnicu?
ELENA: Tình hình rất nghiêm trọng… Bộ trưởng Quốc phòng và Bộ trưởng Nội vụ đã không xử lý đúng cách.
CEAUSESCU: Chỉ có vài đứa côn đồ muốn phá hoại chủ nghĩa xã hội và các anh lại tạo điều kiện cho chúng. Fidel Castro quả là đúng! Không thể khóa miệng kẻ thù bằng thuyết giảng như thầy tu, mà phải thiêu sống chúng mới được!
ELENA: Bọn này chết nhát!
CEAUSESCU: Còn hơn cả chết nhát! Với tư cách là tư lệnh tối cao, tôi coi như các anh ở đây đã phạm tội phản bội, chống lại quyền lợi tổ quốc, chống lại quyền lợi nhân dân, chống lại quyền lợi chủ nghĩa xã hội. Ngay bây giờ … chúng tôi sa thải Bộ trưởng Quốc phòng, Nội vụ, và lãnh đạo Securitate. Ngay bây giờ, tôi sẽ trực tiếp chỉ huy quân đội. Hãy chuẩn bị quyết định để thi hành ngay đêm nay. Phải giết cho được bọn côn đồ, chứ không chỉ đánh! [Với ba quan chức] Còn các anh, có biết tôi sẽ làm vì với các anh không? Đưa các anh ra bắn! Rõ ràng là không thể giữ trật tự bằng gậy gộc. Tôi sẽ ra lệnh ngay bây giờ là tất cả phải có súng, có đạn!
ELENA: Phải bắn gục chúng, rồi đưa chúng vào hầm giam của Securitate. Không đứa nào được thấy ánh sáng lần nữa. Phải áp dụng biện pháp mạnh. Không thể nào nhân nhượng!
CEAUSESCU: Ta sẽ chiến đấu đến cùng!
VLAD [Lãnh đạo Securitate]: Chúng tôi cứ nghĩ đó chỉ là chuyện cục bộ, có giới hạn, có thể giải quyết mà không cần súng đạn.
CEAUSESCU: Tôi không cho là nên bắn đạn giả. Đứa nào đã bước vào trụ sở Đảng thì không được phép sống sót bước ra!
Postelnicu nói: Tôi bảo đảm với ông… tình trạng tương tự sẽ không bao giờ lặp lại nữa. 
Milea hứa: Xin hãy tin tưởng chúng tôi. Quả là tôi đã không đánh giá được đúng mức nguy hiểm ngay từ đầu.
Vlad thì trấn an lãnh tụ rằng từ nay trở đi “sẽ cố gắng hết sức để xứng đáng với niềm tin ông dành cho.”
Một cách miễn cưỡng, Ceausescu tái bổ nhiệm ba ông vào vị trí cũ nhưng vẫn tiếp tục đay nghiến: “Rất tốt… như vậy là chúng ta sẽ thử thêm lần nữa. Đúng không các đồng chí?”
Đêm hôm đó, các đơn vị quân đội với đạn thật đã giành lại quyền kiểm soát đường phố Timisoara, họ bắn vào thường dân không thương tiếc. Securitate bắt hơn 700 người.
Những cuộc đụng độ đầu tiên đã khiến hơn 60 thường dân thiệt mạng đêm đó tại Timisoara, chừng 200 người bị thương và rất nhiều người phản kháng bị bắt giữ. Đó là cuộc biểu tình chống cộng sản đẫm máu nhất từng thấy tại Romania. Nhưng tin đồn thì lại lan ra nhanh chóng rằng một cuộc thảm sát khủng khiếp đã diễn ra. Đài Phát thanh Châu Âu Tự do, dù chỉ nghe lén lút nhưng được thính giả cả nước tin cậy, đưa ra số người chết khoảng từ 4.000 đến 20.000. Dĩ nhiên, truyền thông nhà nước không đề cập gì đến Timisoara nên người dân Rumani lại càng tin vào điều họ nghe qua đài phát thanh nước ngoài và tin đồn. Những tin tức được lan truyền về con số nạn nhân tử vong, về những thi thể bị bí mật chở đi và hỏa thiêu, về những đám đông bị hành hung… càng khiến làm tăng cảm giác bất ổn trong cư dân trước sự can thiệp thô bạo của các lực lượng an ninh.
Thầy giáo Alex Serban kể lại: “Chúng tôi đều tin rằng một cuộc thảm sát khủng khiếp đã xảy ra tại vùng Transylvania. Nó làm chúng tôi cảm thấy tuyệt vọng, một cảm giác mà từ trước đến giờ chúng tôi chưa hề có. Nó làm chúng tôi thấy mình không được tiếp tục thờ ơ, thụ động. Nhưng phải nói là chúng tôi vẫn cần một cú hích nữa, trước khi có thể làm được điều gì đó.
Ngày 18-12, trong thực tế, Timişoara đã bị đặt vào tình trạng khẩn cấp. Bề ngoài, có vẻ như chính quyền lại làm chủ được tình thế, nên Ceauşescu quyết định không hoãn chuyến công du Iran như đã dự định từ trước – Iran là một trong vài nước ít ỏi vẫn còn tiếp đón ông như một vị khách. Nhưng ông chỉ lên đường sau khi nghe báo cáo từ tư lệnh quân đội và mật vụ là Timisoara đã yên tĩnh trở lại – với hy vọng có được một “phi vụ” đáng kể; việc xử lý khủng hoảng được giao lại cho Ban lãnh đạo thượng đỉnh và vợ ông, bà Elena, người giữ cương vị phó thủ tướng thứ nhất và ủy viên Ban Chấp hành Trung ương đảng. Đảng Cộng sản Romania tìm cách vận động giới thợ bảo vệ thể chế, nhưng chính công nhân trong các nhà máy lại bắt đầu tập hợp để chống lại chế độ Ceauşescu.
Trong những ngày tiếp theo, sự bất bình ngày càng tăng và lan nhanh từ nhà máy này sang công xưởng khác. Giới công nhân hòa mình vào những cuộc đình công tự phát và ngoài phố, tiếp tục những đụng độ đâ đó. Ngày 20-12, thợ thuyền Romania tuyên bố tổng đình công và tuần hành trên đường phố. Tuy nhiên, quân đội không can thiệp, thậm chí còn rút khỏi trung tâm thành phố. Những người biểu tình tràn vào tòa nhà Opera, đưa ra những phát biểu, kêu gọi với đám đông tụ tập tại quảng trường chính mang tên Opera (nay là quảng trường Chiến thắng) rồi bắt đầu những cuộc đàm phán với thủ tướng và giới chính khách. Trong ngày, Mặt trận Dân tộc Romania được thành lập. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán không đem lại kết quả.
Nicolae Ceausescu từ Iran trở về thủ đô Bucharest khoảng 3 giờ chiều. Từ giây phút trở về, ông đã đưa ra một loạt những phán đoán sai lầm nghiêm trọng. Sai lầm đầu tiên là vội vã quyết định tổ chức một cuộc đại mít-tinh ngay trung tâm Bucharest vào ngày hôm sau, để mọi người thấy ông vẫn là vị lãnh tụ được dân yêu mến. Ông khăng khăng tin mình được yêu chuộng, đến chết vẫn thế, chỉ cần ông nói chuyện với người dân Rumani với tư cách lãnh tụ, cho họ thấy sức mạnh và quyền lực của ông bao trùm họ, thì họ sẽ lắng nghe, vỗ tay và ngoan ngoãn vâng lời như từ trước đến nay. Chẳng ai gợi ý cho ông rằng: một cuộc tập trung lớn theo cách thông thường không còn là việc làm khôn ngoan nhất vào thời điểm đó nữa, còn bài phát biểu trên TV và Đài Phát thanh của Ceauşescu chỉ như đổ thêm dầu vào lửa: “Người chỉ đường” tuyên bố rằng “những tên hu-li-gan” và “các lực lượng bên ngoài” phải chịu trách nhiệm về những gì đang xảy ra.

romanian revolution fighting securitate ak-47

Đảng bộ tại thủ đô Bucharest đã cật lực làm việc thâu đêm để có được một đám đông tràn ngập người ủng hộ chào đón ngài Tổng Chỉ huy tại Quảng trường Palace (Cung điện – nay là quảng trường Cách mạng), ngay trước trụ sở Trung ương Đảng Cộng sản Romania. Việc tổ chức những sự kiện như thế này cần cả một guồng máy trơn tru, để bắt đám đông tham gia chứng tỏ lòng trung thành với chế độ.
Từ sáng sớm thứ Năm 21 tháng 12, cán bộ Đảng trong các xí nghiệp, các sở ban ngành, đã huy động công nhân viên. Họ chọn người tham gia theo từng phòng ban. Ai từ chối sẽ có nguy cơ bị đuổi việc.
Người ta chở họ bằng xe buýt xuống trung tâm Bucharest, tại đây họ được phát cờ đỏ, bảng có hình Ceauşescu và các băng rôn, biểu ngữ ca ngợi chủ nghĩa xã hội. Rồi họ bắt đầu diễu hành thành một dòng người đi dần về Quảng trường Palace.
Khi tới nơi, họ được kiểm tra lần nữa để loại bỏ những phần tử bất hảo có khả năng gây rối trà trộn. Mặc dù vậy, nhiều người đi trên những phố chính của Bucharest, như phố Calea Victorei gần đó, đã bị lùa vào đám diễu hành để nhanh chóng nâng cao tổng số người tham gia.
Những người trung thành nòng cốt thì mang bảng có hình lãnh tụ và biểu ngữ đứng hàng đầu. Dân thường thì đứng ở phía sau. Securitate có mặt đông đảo, nhưng được trải rộng để trà trộn vào đám đông lên tới 110.000 người.
Trong khi đó, biểu tình đã diễn ra hàng loạt tại các thành phố lớn như Oradea, Arad, Cluj-Napoca, Târgu Mureş, Braşov… Trong nhiều trường hợp, những cuộc tuần hành đã trở thành đụng độ với lực lượng an ninh, khiến nhiều người thiệt mạng.
Tại thủ đô, Giữa trưa, nắng mùa đông rực rỡ, cuộc mít-tinh bắt đầu. Đám đông có vẻ bàng quan khi vài cán bộ Đảng ít được biết tên lên phát biểu khởi động. Đúng 12g31, Ceauşescu, với bà Elena bên cạnh, xuất hiện tại ban-công Trụ sở Đảng. Họ đứng trước một cụm bốn micro để phát biểu. Ban đầu, mọi sự diễn ra như thường lệ. Quần chúng hoan hô Ceauşescu và tiếng vỗ tay đều nhịp thỉnh thoảng vang lên như điểm xuyết cho những phát biểu nhạt nhẽo của ông, cuộc mít-tinh lớn được đài phát thanh và TV truyền trực tiếp, tuy nhiên, tám phút sau khi Ceauşescu phát biểu, một điều gì đó mà cho đến nay vẫn chưa được làm sáng tỏ đã xảy ra trên quảng trường khiến “Người chỉ đường” phải ngừng lời và cho dù sau đó vị lãnh tụ tiếp tục phát biểu, hiệu quả như ông mong muốn đã không đạt được. 

Một điều chưa từng có đã xảy ra. Từ phía cuối đám đông có những tiếng ù à, huýt sáo, rồi tiếng hô trầm trầm, cất lên chuỗi âm thanh TI-MI-SOA-RA chầm chậm, rền rền. Riếng hô ban đầu nhỏ, nhưng càng lúc càng vang to, càng dứt khoát. Ceauşescu chợt hụt hẫng, lặng đi trong chốc lát. Rồi ông gắng gượng đọc tiếp bài diễn văn soạn sẵn về “những phần tử phát-xít kích động âm mưu phá hoại chủ nghĩa xã hội”. Nhưng, tiếng hô vang vẫn tiếp tục, giờ đây lại đệm thêm nhiều tiếng huýt sáo. Truyền hình Rumani, hôm đó được lệnh truyền hình trực tiếp cuộc mít-tinh, vẫn tiếp tục phát hình. Nhà đại lãnh tụ bỗng im bặt, đông cứng lại, miệng mở ra, trễ xuống. Đó là giây phút yếu đuối chết người của “nhà độc tài”, và đám đông nắm bắt được điều đó. Quần chúng bắt đầu la to “Ceauşescu! Dân là chủ!” và “Đả đảo kẻ giết người!”.
Trong cơn bối rối, Ceauşescu đưa tay phải lên. Nhưng hành vi này lại làm quần chúng sôi lên. Elena nói to với ông, không để tiếng lọt vào micro: “Nói đi! Hứa hẹn gì đó đi!”. Ceauşescu nhìn luống cuống, ông lúng ta lúng túng khi loan báo sẽ tăng lương hưu và trợ cấp gia đình lên 2.000 lei (khoảng 2 đô-la Mỹ mỗi tháng). Nhưng chỉ vậy rồi thôi, ông cạn lời, không nói thêm được gì nữa.
Tiếng la ó huýt sao càng lúc càng to. Giám đốc Đài Truyền hình tự ý ra quyết định ngưng phát sóng. Màn hình TV trống trơn, chỉ còn mỗi chữ “Truyền hình trực tiếp”. Tay hộ vệ lực lưỡng của Ceauşescu, Tướng Marin Neagoe, vội vã đưa lãnh tụ rời khỏi ban-công.
Oltványi Ottó, phóng viên thường trú của Hãng Thông tấn Hungary MTI – một trong số rất ít ký giả ngoại quốc là nhân chứng của những sự kiện xảy ra tháng 12-1989 tại Romania – cho rằng một nhóm đối kháng bí mật đã dùng thuốc nổ phá rối cuộc mít-tinh, khiến bầu không khí trở nên náo loạn.

Nhiều người sau này cho rằng mình là người khởi xướng những tiếng hô phản đối “nhà độc tài” trong cuộc mít-tinh này. Vài năm đầu, ai cũng nghĩ người khởi xướng là sinh viên Nica Leon. Nhưng sau đó thì có nhiều hoài nghi về những gì Nica tự nhận. Một người đáng tin hơn, đứng ở hàng đầu đoàn mít-tinh, là tài xế taxi Adrian Donea. Anh kể: “Chúng tôi đều thấy ông ta thực sự sợ hãi. Lúc đó chúng tôi mới thấy mình có sức mạnh, mình là một lực lượng.” Còn người đầu tiên cất lên tiếng hô “Timisoara” là những công nhân đến từ nhà máy điện Turbomecanica, ở ngoại ô Bucharest.
Hầu hết các cuộc cách mạng của đám đông thường hỗn độn. Đám đông tại Quảng trường Palace đã làm nhà độc tài bị chấn thương trầm trọng, dù không bắn phát đạn nào. Nhưng rồi, đám đông lại không biết phải làm gì sau đó.
Nếu lúc đó Securitate dùng vũ lực tấn công và buộc những người chống đối rời khỏi đường phố Bucharest thì diễn biến Cách mạng” Romania có thể đã rẽ qua một hướng hoàn toàn khác. Nhưng họ đã không đàn áp. Ngay sau đó, hàng ngũ những người biểu tình được bổ sung hàng ngàn người từ nhà túa ra, họ vừa xem truyền hình trực tiếp, thấy Ceauşescu trên TV từ một nhà độc tài toàn năng bỗng hóa thành một lão già yếu đuối. Người khác thì nghe kể lại và cũng túa ra đường xem thực hư thế nào, xem có thực Ceauşescu mất mặt hay không?
Chiều hôm đó, xung đột đã diễn ra tại ba điểm chính ngay trung tâm Bucharest: Tại Quảng trường Đại học, nơi có Khách sạn Inter Continental, từ nơi này, các phóng viên quốc tế không phải đi đâu xa để thấy những hỗn loạn đang diễn ra; hai điểm kia là Quảng trường Palace và Đài Truyền hình Rumani ở phía bắc thành phố. Trong vài giờ đồng hồ, các lực lượng an ninh án binh bất động. Họ để mặc người biểu tình náo loạn.

Ông Pavel Campeanu – người cộng sản lão thành từng ở chung nhà tù với Ceauşescu, nhưng đã không nhìn mặt “nhà độc tài” mấy chục năm qua – nhận định rằng: “Ngay lúc đó, Ceauşescu vẫn còn có thể chọn giải pháp đối thoại với sinh viên, với những người bất đồng, và với những người cộng sản cải cách. Nhưng … để làm vậy, ông phải đổi hẳn cái nhìn thâm căn cố đế của mình. Đó là điều ông không làm được.
Thay vì đối thoại, Ceauşescu chọn giải pháp đàn áp và dùng chiến thuật đã áp dụng ở Timisoara vài ngày trước đó. Từ 6 giờ tối, nhân viên mật vụ Secirutate và các đơn vị công an đã xả súng bắn vào người biểu tình, khi vũ khí tự vệ duy nhất của họ là bom chai tự chế, gạch đá, và lá chắn là những chiếc xe hơi lật ngang trên đại lộ thành phố.
Từ đầu đến cuối, Ceauşescu cho rằng một âm mưu toàn diện và rộng lớn chống lại Romania đang được tiến hành bởi Liên Xô và các thành viên khối Hiệp ước Warsaw, cùng thế giới Phương Tây, với mục đích lật đổ ông và CNXH theo mô hình Romania. Em trai của ông, tướng Ilie Ceauşescu, thứ trưởng Bộ Quốc phòng cũng tin rằng đây là một chiến dịch phá hoại được điều khiển từ Hungaray nhằm giành lại những mảnh đất rộng lớn từng thuộc lãnh thổ xứ này, sau bị cắt cho Romania.

Xét về khía cạnh ấy, đối với Nicolae Ceauşescu và đảng của ông, việc huy động nhân dân để bảo vệ chính quyền là điều hợp lý – tuy nhiên, trong thực tế, điều này chứng tỏ một nhãn quan hoàn toàn sai lạc về tình thế. Một số lời hứa hẹn như tăng lương và lương hưu – cũng như lời kêu gọi “toàn dân đoàn kết” để “bảo vệ nền độc lập, bảo toàn lãnh thổ” của Romania, và bảo vệ CNXH – đã không khiến đám đông phấn chấn lên. Rốt cục, cuộc mít-tinh bị giải tán, nhưng các đoàn người lại dồn lại tại các tụ điểm khác ở trung tâm thành phố và chẳng mấy chốc, trở thành những cuộc biểu tình lớn chống Ceauşescu. 
Bên trong trụ sở Đảng Cộng sản tại Quảng trường Palace, Ceauşescu phạm sai lầm lớn thứ hai. Vốn có một đội cận vệ với 80 mật vụ được đào tạo kỹ thuật cao, được đãi ngộ và trả lương hậu hĩnh để trung thành tuyệt đối. Không những thế, dưới đất trụ sở Đảng là một hệ thống đường hầm bí mật nối kết với những dinh thự khác của ông tại Bucharest. Với điều kiện như vậy, Ceauşescu có thể dễ dàng thoát khỏi thành phố, đến nơi khác để tập hợp những người trung thành và xoay chuyển tình thế. Nhưng, ông đã không dùng biện pháp này. Cũng không ai hiểu vì sao. 
Suốt buổi chiều và đêm hôm đó, Ceauşescu co cụm trong trụ sở cùng các cận vệ và quan chức thân cận. Một lần, ông nói với họ rằng: “Tôi sẽ ở lại chiến đấu… Tôi sẽ không bỏ chạy dưới áp lực, và vợ tôi cũng đồng quan điểm.” Chẳng ai buồn thuyết phục ông làm khác đi. Thậm chí một số người đã đổi chiều với toan tính riêng để tự cứu. Những người khác thì tiếp tục im lặng vì sợ hãi, như xưa nay vẫn vậy.

ransacked office bucharest 1989 revolution

Tối hôm đó, lực lượng an ninh được điều động và can thiệp vũ trang, khiến 49 người biểu tình thiệt mạng, gần 500 người bị thương và vài trăm người bị bắt giữ. Một người tham gia cách mạng cho biết: “Khắp nơi, chỗ nào cũng náo loạn. Nhưng chúng tôi quyết tâm trụ lại trên đường phố để phản kháng, ít nhất là trong đêm đó, rồi xem chuyện gì sẽ xảy ra.”. Không có bộ đội chính quy nào dự phần vào cuộc đàn áp. Họ ở lại trại. Vài người được phái đến nhưng hầu hết đều là tân binh, họ cũng hoang mang, không biết phải nã súng vào ai, còn Securitate và công an chống bạo động đã biến mất trước khi mặt trời lên.
Một đám rất đông người chiếm đóng Quảng trường Palace. Alex Serban nhớ lại: “Chúng tôi nghĩ có gì đó sẽ xảy ra. Nhưng chẳng biết đó sẽ là gì.”. Đài Truyền hình Rumani lại tiếp tục truyền hình trực tiếp các cuộc biểu tình. Không ai ra lệnh cho họ ngưng ghi hình, nhưng có thể thấy là để các nhà quay phim tiếp tục giữ máy ghi hình, họ phải có lòng dũng cảm.
Rạng sáng, những tưởng trật tự tại thủ đô Bucharest được tái lập. Nhưng trong ngày 22-12, cư dân thành phố lại xuống đường: đa số là thành niên và ngày càng có nhiều công dân cũng tham dự. Ở các tỉnh thành khác tại Romania, người dân cũng đồng loạt lên tiếng khiến chính quyền phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc (cấm sự tụ tập của 5 người trở lên).

1989 romanian revolution fighting

Tuy nhiên, tình trạng càng trở nên hỗn loạn khi chính quyền thông báo tin bộ trưởng Quốc phòng Vasile Milea tự sát vì “bị phát hiện khi có ý đồ phản bội”. Lúc 9 giờ sáng, bên trong trụ sở Đảng, “nhà độc tài” Ceauşescu đã đưa ra một quyết định khiến quân đội xoay chiều, chống lại ông, làm ông tiêu tan mọi hy vọng.
Ceauşescu cho rằng phải có kẻ chịu trách nhiệm về những bạo loạn trong thành phố, nên ông chĩa mũi dùi vào Bộ trưởng Quốc phòng, Tướng Vasile Milea. Ông nói Milea mắc tội ‘phản quốc’ vì đã không ra lệnh cho binh lính bắn vào người biểu tình, và quyết định sa thải Milea.
Những gì xảy ra cho Milea ngay sau đó đến nay vẫn chưa có gì chắc chắn. Theo ý kiến của gia đình Milea, của bạn bè và một số thuộc cấp thì ngay sau 10 giờ sáng, theo lệnh của Ceauşescu, một nhóm mật vụ đã áp giải Milea lên tầng trên, vào phòng làm việc của ông, và sau đó bắn ông chết. Một diễn giải khác, được các nhóm sĩ quan khác đưa ra, cho rằng Milea được đưa vào phòng làm việc của mình, và ông đã tự sát ở đó. Thông báo chính thức phát đi lúc 11 giờ thì nói: “Tướng Milea, tên phản quốc, đã tự sát”.

Dù cách nào đi nữa thì tin này đã có một ảnh hưởng vô cùng sâu sắc. Ngay khi tin được loan ra, một loạt những tiếng la ó phản đối đã vang lên dữ dội quanh Quảng trường Palace. Tức khắc, Milea được biến trở thành vị tử đạo của cuộc cách mạng đang diễn ra.

Quyền lực quân đội về tay tướng Victor Atanasie Stănculescu, thứ trưởng thứ nhất Bộ Quốc phòng, trước đó từng là tư lệnh quân đội ở Timişoara trong vòng 2 ngày. Tướng Stănculescu đã có vai trò lớn trong cuộc đảo chính khi quân đội do ông chỉ đạo được điều từ trụ sở Trung ương đảng về doanh trại và án binh bất động, không nổ súng vào phe khởi nghĩa. Mặt khác, trước đó, ông cũng thu phục được sự ủng hộ của tướng Iulian Vlad, người đứng đầu Cơ quan An ninh Quốc gia (Securitate) và các đơn vị cảnh sát địa phương, đồng thời, cho họ thấy rằng trong tình thế lúc ấy, không nên sử dụng bạo lực mà nên thương lượng với dân.
Tư lệnh của cả ba binh chủng quân đội đều đồng loạt từ bỏ Ceausescu và xem ông như kẻ không còn mảy may chính nghĩa. Binh sĩ của họ cũng lập tức đứng về hàng ngũ những người đang nổi dậy. Binh lính tháo băng đạn ra khỏi nòng súng và huơ lên cao cho dân thấy. Một số xe tăng sáng hôm đó được lệnh án ngữ các đại lộ trung tâm thành phố, giờ đây nắp xe tăng mở tung và lính binh chủng tăng cũng đứng lên vẫy chào quần chúng xung quanh. Một tiếng hô nữa lại vang dội trên Quảng trường Palace và lan ra toàn thành phố: “Quân đội – đã về với nhân dân.

Sau khi quân đội đứng về phe khởi nghĩa, tại nhiều nơi, quân khởi nghĩa đã phá các trụ sở của cảnh sát và mật vụ chính trị, cũng như của các tổ chức đảng địa phương. Không ít thành viên của chế độ Ceauşescu bị đám đông cuồng nộ “trừng trị”, thậm chí giết hại.
Trưa 22-12, khoảng 11 giờ 30, một chiếc trực thăng trắng đã đáp xuống sân thượng Trụ sở Đảng, trong tiếng la ó của quần chúng bên dưới, một lần nữa, Ceauşescu thử “có lời” với đám đông trên quảng trường, nhưng ông đã hoàn toàn thất bại. Ông bước ra ban-công tầng một, nơi ông đã đọc diễn văn hôm trước, nhưng khi chưa dứt lời, ông đã bị đoàn người la ó, quần chúng lấy gạch đá và những gì có thể nhặt được ném ông, thậm chí một người ném một thanh gỗ trúng mặt ông, rồi họ tràn vào tòa nhà. Cận vệ kéo “Người chỉ đường” và vợ rời khỏi ban-công đi về phía thang máy. Dưới đây là bài phát biểu cuối cùng của Ceausescu.

Để lại lời nhắn

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.