Sự kiện Tháp Đôi: Nhìn qua lăng kính của nạn nhân và tội đồ

Ý kiến ý cò

Sự kiện Tháp Đôi: Nhìn qua lăng kính của nạn nhân và tội đồ

Nguyễn Phương Mai
  • TS Nguyễn Phương Mai
  • ĐH Khoa học Ứng dụng Amsterdam

11 tháng 9 2021

Sự kiện Tháp Đôi ngày 11/9/2001 làm rúng động thế giới
Chụp lại hình ảnh, Sự kiện Tháp Đôi ngày 11/9/2001 làm rúng động thế giới

Vào những năm cuối cùng của thế kỷ 20, thế giới dường như đang chứng kiến những bước chuyển mình có tính dân chủ, hoà bình. Chế độ phân biệt chủng tộc ở Nam Phi chấm dứt, bức tường Berlin sụp đổ, Liên Xô và khối các nước cộng sản tự diễn biến, hai kẻ thù tưởng như không đội trời chung là Israel và Palestine cũng đã bắt tay nhau. Trong bối cảnh đó, Mỹ thậm chí lạc quan đến mức cắt giảm ngân sách tình báo.

Nhưng niềm vui ngắn chẳng tày gang. Vào cái ngày định mệnh 9/11, thế giới chấn động khi hai chiếc máy bay đâm thẳng vào Tháp Đôi – biểu tượng của sự thịnh vượng tại trung tâm phồn hoa New York. Cuộc tấn công kinh hoàng khiến gần 3000 người thiệt mạng.

20 năm đã trôi qua, sự kiện lịch sử này không những tác động đến thế giới, mà còn khiến chính bản thân tôi thay đổi cách nhận thức của mình với cuộc sống xã hội xung quanh.

Nhìn qua lăng kính nạn nhân

Kaina là một đồng nghiệp của tôi tại Mỹ. Gốc gác Pakistan, chị theo ba mẹ sang đây từ khi còn ẵm ngửa. Chiếc khăn hijab trùm đầu thường khiến một vài người tò mò, đôi ba người muốn đội thử, rất nhiều người khen chị xinh ra nhờ chiếc khăn, và vô số người thậm chí còn không hề để ý.

Nhưng chỉ sau ngày Tháp Đôi sụp đổ, Kaina quay trở lại công sở và chị có cảm giác mình đã biến thành một con quái thú. Rất nhiều đồng nghiệp e dè nhìn chị và thì thầm với nhau đằng sau lưng. Sự nghi ngờ trong im lặng tức thở đến mức chị quyết định chia sẻ trong một cuộc họp của công ty. Nhưng chưa để chị kịp kết thúc tâm tư của mình, một đồng nghiệp đã cắt ngang lời: “Kaina! Cô có phải là khủng bố không?”

Kaina xin nghỉ việc sau đó vài tuần. Bàn làm việc của chị có ghim một lời nhắn: “You have blood on your hand” (Tay cô đã dính máu). Kèm theo lời nhắn là bức ảnh trước khi hai toà nhà đổ sụp, những thân người cùng đường lao xuống thân tháp thẳng đứng như miệng vực.

Sự kiện Tháp Đôi khiến hàng triệu người Hồi giáo trên thế giới trở thành mục tiêu tấn công và kỳ thị (hình minh họa)
Chụp lại hình ảnh, Sự kiện Tháp Đôi khiến hàng triệu người Hồi giáo trên thế giới trở thành mục tiêu tấn công và kỳ thị (hình minh họa)

Cùng với Kaina, sự kiện Tháp Đôi khiến hàng triệu người Hồi trên khắp thế giới ở những quốc gia nơi tôn giáo này là một thiểu số trở thành mục tiêu tấn công và kỳ thị. Mới hôm qua họ còn là một người hàng xóm tốt bụng, hôm nay họ đã trở thành kẻ tội phạm tiềm năng. Sự sợ hãi tăng dần theo năm tháng, trở thành một hội chứng toàn cầu có tên là Islamophobia.

Cùng với người da màu, người nhập cư, phụ nữ, người có khuyết tật và cộng đồng LGBTQ, người Hồi trở thành thành viên mới nhất trong danh sách những nhóm dân dễ bị tổn thương. Trong một nghiên cứu với nội dung đơn xin việc giống hệt nhau, chỉ khác tên, những cái tên gốc Âu như Greg nhận được nhiều cuộc gọi mời phỏng vấn hơn những ứng viên có tên gợi đến văn hoá Hồi giáo như Jamal đến 50%.

Một đồng nghiệp khác ở châu Âu sau khi được tôi chia sẻ nghiên cứu trên đã nói: “Bây giờ, Mai hãy tưởng tượng cũng cái hồ sơ xin việc đó, nhưng ứng viên không những chỉ là người Hồi, mà còn là phụ nữ và người da màu. Kỳ thị chất chồng lên kỳ thị, tỷ lệ được mời phỏng vấn của tôi còn thấp đến đâu?”

Việc đổ tội cho người Hồi đi cùng với việc đòi hỏi người Hồi phải chịu trách nhiệm cho những kẻ cùng tôn giáo. Trùm tài phiệt báo chí người Mỹ gốc Úc Rupert Murdoch từng làm dậy sóng khi ông cho rằng người Hồi chỉ chứng tỏ bản chất hòa bình của mình nếu họ diệt bỏ được Hồi giáo cực đoan, bằng không, họ cũng là tòng phạm.

Đương nhiên, chúng ta không thể bắt 1,6 tỷ tín đồ Hồi phải nhận trách nhiệm vì một vài kẻ cực đoan hành xử man rợ trên danh nghĩa Hồi giáo. Chúng ta không thể bắt hơn 2 tỷ tín đồ Thiên Chúa phải liên tục thấy hối lỗi vì Thập Tự Chinh diễn ra trên danh nghĩa đức tin. Chúng ta không thể bắt hơn 80 triệu người Đức phải trả giá vì Hitler và tư tưởng thượng đẳng của ông ta.

Cũng như hàng triệu người Hồi đang là nạn nhân của chính Hồi giáo cực đoan, họ không nhất thiết phải trở thành nạn nhân của toàn bộ phần còn lại của thế giới.

Tình cảnh của người Hồi khá giống với tình cảnh của người da đen. Một tweet khá nổi tiếng đã chỉ ra xã hội chúng ta phân biệt đối xử như thế nào:

“Một gã côn đồ Hồi giáo nổ súng –> Cả một tôn giáo bị gán tội.

Một gã côn đồ da đen nổ súng –> Cả một giống người bị gán tội

Một gã côn đồ da trắng nổ súng –> Chỉ là một thằng điên gây tội”

Trong tình trạng gái bán dâm gốc Việt ở quốc đảo nên phổ biến, mỗi phụ nữ Việt Nam trong con mắt của họ rất có thể là một cô gái điếm tiềm năng.
Chụp lại hình ảnh, ‘Trong tình trạng gái bán dâm gốc Việt ở Singapore nên phổ biến, mỗi phụ nữ Việt Nam trong con mắt của hải quan nước này có thể là một cô gái điếm tiềm năng.

Để liên hệ một cách gần gũi hơn, chúng ta hãy thử lấy một ví dụ về người Việt Nam. Tệ ăn cắp của một số người Việt ở Nhật nghiêm trọng đến mức có những siêu thị trưng bảng ghi tiếng Việt “ăn cắp là phạm tội”. Liệu điều đó có khiến chúng ta xứng đáng bị mặc định là kẻ ăn cắp, phải luôn tìm cách chứng minh mình trong sạch, và suốt cả đời phải gánh trên vai trách nhiệm tiêu diệt kẻ ăn cắp?

Điều này cũng khá đúng với tai tiếng người Việt trồng cần sa ở Anh. Một người Việt tôi quen thậm chí còn bị khách “đùa” rất thô khi vừa bước chân vào nhà: “Vườn cần sa của anh ở đâu vậy?”. Kín đáo hơn nhưng cũng không kém phần khó ở là khi hải quan Singapore “ưu ái” dành nhiều thời gian soi xét hộ chiếu Việt Nam. Trong tình trạng gái bán dâm gốc Việt ở quốc đảo nên phổ biến, mỗi phụ nữ Việt Nam trong con mắt của họ rất có thể là một cô gái điếm tiềm năng.

Suy rộng ra, sự vơ đũa cả nắm, dù lộ diện hay ngấm ngầm, đều có thể biến nhiều cộng đồng thiểu số, trong đó có cả người Việt sống ở hải ngoại trở thành nạn nhân của định kiến và kỳ thị. Sự kiện Tháp Đôi khiến tôi hiểu rằng, số phận của người Hồi giống với số phận của những người nhập cư như tôi hơn là mình vẫn hằng suy nghĩ.

Phụ nữ Việt ‘bán hoa’ ở Singapore: ‘Rủi ro lớn, thu nhập cao’ (kỳ 1)

Phụ nữ Việt ‘bán hoa’ ở Singapore: những mối lo chồng chất (kỳ 2)

Nhìn lăng kính qua tội đồ

Những nguyên nhân đầu tiên lý giải cho hành động man rợ mà những kẻ sát nhân này gây ra là sự cuồng tín và ngu dốt. Đúng nhưng chưa đủ. Nhiều kẻ khủng bố sừng sỏ có bằng đại học. Người đứng đầu nhà nước Hồi giáo tự phong IS thậm chí có bằng tiến sĩ.

Lý do nghèo đói cũng vậy. Tại nhiều miền quê thiếu thốn của Pakistan, Yemen, Mali, Afghanistan, hay Philippine, những thanh niên với tương lai mờ mịt được tuyển mộ bởi các nhóm thánh chiến. Tuy nhiên, phần lớn những kẻ khủng bố trong sự kiện Tháp Đôi đến từ một quốc gia giàu có là Ả Rập Saudi.

Chiến binh Taliban ở Kabul, hình chụp ngày 11/9
Chụp lại hình ảnh, Chiến binh Taliban ở Kabul, hình chụp ngày 11/9

Lý do sâu xa hơn có lẽ là sự thất bại của chính quyền trong việc bình ổn xã hội, đẩy người dân tới gần hơn các nhóm tôn giáo cực đoan. Taliban có được sự ủng hộ của một nhóm nhỏ dân chúng chính vì họ đã dùng những hình phạt tàn khốc như ăn cắp sẽ bị chặt tay, trong khi quan chức chính quyền có thể vì tham nhũng và vô trách nhiệm mà không làm tròn nhiệm vụ giữ công bằng xã hội.

Vậy ta lý giải thế nào về các vụ khủng bố cực đoan thực hiện bởi chính những kẻ sinh ra và lớn lên ở phương Tây?

Trong câu chuyện của Nawaz – một cựu thành viên Hồi giáo cực đoan, tác giả cuốn sách nổi tiếng Radical, anh kể lại khoảng khắc mình chạm mặt với một nhóm thanh niên cực hữu có vũ khí trong tay.

Vì không kịp chạy trốn như mọi lần, nguời bạn của Nawaz tiến lên và nói: “Chúng mày có nhìn thấy nguời Hồi đánh bom cảm tử trên TV không? Tao cũng là người Hồi. Chúng tao yêu cái chết hơn chúng mày yêu cuộc sống”. Đám cực hữu choáng váng và bỏ cuộc.https://bbc.com/ws/av-embeds/cps/vietnamese/forum-58528475/p09vphkb/viChụp lại video,

Vụ 11/9: Thế giới đã thay đổi ra sao sau 20 năm?

Với Nawaz, đây là thời điểm thay đổi nhận thức. Chàng trai trẻ hiểu ra rằng lời nói dối “chiến binh thánh chiến” đã cứu anh thoát nạn và khiến kẻ thù bỏ chạy. Giải pháp duy nhất là biến lời nói dối thành sự thật.

Tuy nhiên, tất cả những lý do trên vẫn không đi đến tận gốc rễ của vấn đề nếu như ta quên nhìn vào lịch sử. Đó là chủ nghĩa can thiệp của phương Tây khi họ nhìn những kẻ đạo đức giả: một mặt đề cao các giá trị dân chủ và tự do, mặt khác bắt tay với các chính quyền độc tài tham nhũng như Saudi, Yemen, Libya và Ai Cập.

Trong con mắt của một bộ phận dân chúng, phương Tây giúp nguời Hồi giết nguời Hồi. Tệ hơn, phương Tây giúp người Do Thái chiếm đất người Hồi lập nên nhà nước Israel như cái gai đâm vào giữa trái tim bán đảo Ả Rập.

Phụ nữ Hồi giáo trong một cuộc diễu hành ủng hộ Taliban hôm 11/9/2021
Chụp lại hình ảnh, Một số phụ nữ Hồi giáo diễu hành ủng hộ Taliban bên ngoài trường Đại học Shaheed Rabbani Education University tại Kabul hôm 11/9/2021

Theo Giáo sư Scott Atran chuyên nghiên cứu về khủng bố, những kẻ mà chúng ta coi là điên rồ và man rợ, về bản chất, là những thanh niên sống có nhiệt huyết và sẵn lòng chết cho lý tưởng của mình. Được chiến đấu và hy sinh cho cho một xã hội tốt đẹp hơn, cho đồng loại, hoặc thậm chí nhân loại, là một vinh quang. Đây chính là điều mà những kẻ khủng bố cực đoan thực lòng tin tưởng. Nó một phần lý giải tại sao có những kẻ mang dòng máu phương Tây nhưng trở thành chiến binh IS.

Sự kiện Tháp Đôi khiến tôi làm được một điều tôi ngỡ mình không thể: đó là nhìn cuộc sống qua lăng kính của những kẻ sát nhân và hiểu điều gì khiến bàn tay họ vấy máu.

Hoá ra, cực đoan và khủng bố chỉ là một trong những đứa con xấu xí của những vấn đề đã từ lâu vốn rất cơ bản của loài người: đó là nhu cầu được sống đầy đủ, được học hành, được đối xử công bằng, được tôn trọng, được có một tiếng nói tự quyết và được bảo vệ.

Và trên hết, đó là nhu cầu được có một lý tưởng để sống hết mình và hy sinh cho nó. Bởi thay vì là kẻ tội đồ trong cuộc chiến phi nghĩa, những kẻ sát nhân kia hoàn toàn có thể đã là những người anh hùng trong cuộc chiến chính nghĩa.

Nhu cầu này khiến ta phải nhìn nhận lại xã hội hiện đại và tự hỏi rằng: liệu giới trẻ ngày nay có cơ hội được tìm và tạo lập cho mình một mục đích sống mãnh liệt để họ sẵn sàng xả thân hay không?

Nguyễn Phương Mai

Để lại lời nhắn

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.