món đặc sản Quởng Nôm ,ngu trung/thịt chó ,của Ông Ích Khiêm đãi các quan đồng triều-chuyện xưa tích cũ Gia Nguyen ST

Gia Nguyen

Món ăn độc đáo xứ Quảng xưa: món “ngu trung”…

(lớn bé,trên dưới đều là CHÓ cả)

Theo sách “Đại Nam chính biên liệt truyện” thì cụ Ông Ích Khiêm mất vào năm 1884, tức cách nay đã 129 năm. Tuy nhiên, cho đến ngày nay ở quê hương cụ tại phường Hòa Thọ Đông, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng, người dân vẫn còn truyền cho nhau nghe những giai thoại về cụ và trong số những giai thoại ấy thì câu chuyện dưới đây được nhiều người nhớ nhất.

mộ ông Ích Khiêm

Ông Ích Khiêm vốn là người ngay thẳng, không thích luồn cúi, nịnh nọt, thậm chí có lúc còn châm biếm đến mức cao ngạo. Một hôm, cụ tổ chức đãi tiệc các quan đồng triều tại nhà, khách được mời đến dự rất đông. Để chuẩn bị cho bữa tiệc đãi khách, Ông Ích Khiêm dặn người nhà chỉ nấu một món, mà làm cho thật ngon, đó là món thịt chó. Trong lúc ăn, các quan thấy ngon nhưng không biết là món gì vì thức ăn được bày biện khá lạ mắt. Vì thế có người lên tiếng hỏi:

– Chớ hôm nay, quan anh cho chúng tôi ăn món thịt gì mà ngon quá.

Nghe vậy, Ông Ích Khiêm trả lời một cách tỉnh bơ: Đó là món “ngu trung”.

Nghe chủ nhà nói vậy, nhưng không ai hiểu món “ngu trung” là món gì, là thịt con gì. Vì với món ăn này, có nhiều quan chưa từng được nếm và tất nhiên các món ăn trên bàn đều được trình bày khác với món “ngu trung” bình thường, cho nên không nhìn ra.

Nếu trình bày theo cách bình thường, dẫu chưa từng nếm nhưng cũng có thể biết đó là món gì. Do đó, các vị quan vốn kiêng ăn món “ngu trung” cũng tỏ ra thành thật không biết đó là món ăn gì, mà tất cả đều thừa nhận có vị lạ và cách trình bày cũng lạ mắt.

Đến lúc này, Ông Ích Khiêm mới dõng dạc nói lớn giữa bữa tiệc rằng:

– Thưa các vị, đó là món thịt chó đấy.

Nói xong, Ông Ích Khiêm đứng giữa tiệc rồi đưa tay vừa chỉ vừa nói:

– Thưa các vị, các bàn từ trên xuống dưới, từ trong cho đến ngoài tất cả đều là “chó” hết.

Đến lúc đó, các quan dự tiệc mới thấm ý, biết là Ông Ích Khiêm chửi xỏ mình nhưng không làm sao nói được. Ngay lúc đó, từ ngoài ngõ có mấy viên quan khác đến trễ và được gia nhân mời vào. Trong số những người đến trễ lại là những viên quan không phải nhỏ, nào là biện lý, chủ sự, tham biện tại kinh đô.

Trước đó, Ông Ích Khiêm đã dặn người nhà dành sẵn một mâm riêng. Ngay lúc đó, mâm cỗ liền được gia nhân bưng vào, đặt ở vị trí cao nhất, có thể gọi là bàn thượng. Các quan vừa mới được đón vào thấy thế, đâm ngại. Một người trong số đó bước đến bên gia chủ sau khi đảo mắt nhìn quanh và nói:

– Chúng tôi có lỗi thất lễ đã đi trễ giờ, vả lại… chúng tôi thật không dám vô phép ngồi ở bàn trên đó!

Ngay lúc ấy, Ông Ích Khiêm liền nói to cho mọi người cùng nghe rõ:

– Các vị đừng ngại, tất thảy đều là chó cả! Ngồi bàn thượng cũng chó, dưới bàn hạ cũng chó!

Lần này, Ông Ích Khiêm cố ý nói sai hai chữ “trên”, “dưới” thành “thượng”, “hạ”. Và như vậy là Ông Ích Khiêm đã cố tình phạm thượng, khi quân (khinh vua). Mà phạm vào tội này là phải lăng trì xử tử!

Ngay lúc đó, các quan dứt khoát đứng dậy, kẻ trước người sau nói lời cáo từ. Ông Ích Khiêm cản tay lại, không để các quan về.

Ông nói: Tôi xin các quan vui lòng ngồi lại để uống nước đã chứ!

Vừa nói xong, Ông Ích Khiêm lớn tiếng gọi gia nhân:

– Nước đâu bay? Thật là bọn vô tích sự! Ăn rồi chỉ lo mỗi việc nước cũng không xong, cứ vục đầu mà ăn rồi chơi thôi!

Thực ra, trước đó Ông Ích Khiêm cũng đã dặn gia nhân khi thấy các quan ăn xong nhưng cũng không được mang nước uống ra. Đó là cái cớ để cụ có dịp chửi các quan đồng liêu chỉ biết vục đầu vào ăn, chứ không biết lo việc nước, trong khi Tổ quốc, dân tộc đang bị ngoại bang xâm lược.

May be an image of text

Bản gốc di chúc của danh tướng Ông Ích Khiêm

Nguồn: Giai thoại Ông Ích Khiêm

chuyện xưa xứ Quởng

Người hai lần ‘giải cứu’ danh tướng Ông Ích Khiêm

Chủ Nhật, 28/06/2020,

Phạm Phú Thứ (1821-1882), người xã Đông Bàn, tổng Đa Hòa Thượng, huyện Diên Phước, phủ Điện Bàn; nay thuộc xã Điện Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Năm 24 tuổi, ông đỗ Hội nguyên và đứng đầu bảng Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân khoa thi Hội năm Quý Mão (1843). Ông là người biết trân trọng nhân tài và dũng cảm đấu tranh bảo vệ lẽ phải. Sách Phạm Phú Thứ toàn tập (NXB Đà Nẵng, 2014) cho biết, ông đã hai lần “giải cứu” đồng hương và đồng liêu Ông Ích Khiêm.

Chân dung Phạm Phú Thứ. (Ảnh tư liệu)
Chân dung Phạm Phú Thứ. (Ảnh tư liệu)

“Giải cứu” bằng cách… khéo giáo hóa

Ông Ích Khiêm sinh năm 1829 tại làng Phong Lệ, tổng Thanh Quýt, phủ Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam (nay là khu vực Phong Lệ Bắc, phường Hòa Thọ Đông, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng). Nổi tiếng thông minh khác thường so với bạn bè đồng song, ông đỗ Cử nhân khi mới 15 tuổi. Ông từng lập nhiều chiến công lừng lẫy, góp phần bảo vệ quốc phòng – an ninh của đất nước trên cương vị Tiễu phủ sứ ở Hải Dương và Tán lý quân thứ ở Cao Bằng.

Tài năng lỗi lạc, song do “cái tính khí cương cường nóng nảy, phàm việc không chịu ở sau người và vâng theo mệnh người” (lời phê trách của vua Tự Đức), Ông Ích Khiêm thường bị các quan lại, tướng lĩnh đương quyền ghen ghét, ám hại, nhiều lần bị vua cách chức, giáng chức. Lấy cớ có bệnh, năm 1873, ông xin về quê điều trị.

Biết rõ tài năng và tính cách của người đồng hương (cùng ở phủ Điện Bàn) và cũng là đồng liêu (cùng làm quan đương triều) kém mình 8 tuổi, Phạm Phú Thứ, lúc này là Thự Hải An Tổng đốc đã ra tay “giải cứu”. Nhân chuyến được vua cho về thăm cha mẹ, ông đã đích thân qua sông Cẩm Lệ thăm Ông Ích Khiêm. Khi về triều, Phạm Phú Thứ có ngay sớ tâu ngày 13 tháng 11 năm Tự Đức thứ 27 (1874) đề đạt nhà vua “phải có người để giữ vững bờ cõi ta, khiến cho thế của phỉ ngày càng cô lập, người Tây không thể xem thường”. Theo ông, “gần đây, tướng tài ở đất Bắc chỉ có bề tôi là Tôn Thất Thuyết và viên bị cách là Ông Ích Khiêm khá hơn cả”.

Phạm Phú Thứ mạnh dạn tiến cử Ông Ích Khiêm hàm Tán tương quân thứ Bắc Ninh coi việc quân giữ yên vùng giáp Đông Bắc và địa hạt Hải An để ông chuyên tâm lo việc dân chính, thương chính. Lý lẽ đưa ra khá thuyết phục: “Xét lời ông ta (tức Ông Ích Khiêm – NV) cùng với người thường dân ngồi trao đổi lâu thì hỏa tính giảm hẳn. Thần nhân hỏi về sự trạng gần đây, cứ lời ông ta nói là từ ngày đội ơn được về quê điều trị, ngày ngày nhắc nhở ơn vua và duy trì phương thuốc, từ đó bệnh ngày một giảm…

Khi trước, tỉnh quan đến hỏi, ông ta đã nguyện tăng gấp điều trị để sớm công hiệu mà báo đáp. Và như năm qua, khi Hà Nội xảy ra sự biến, ông đã từng đem việc nhà phó cho con, cháu để ngày tiếp ra Kinh xin đi, nhưng chứng bệnh chợt phát, cho nên nửa chừng lại thôi. Điều đó làng xóm đều biết. Lòng ông ta chưa quên báo đáp vậy. Nay thì bệnh ngày đã bớt, mà răng khuyển mã cũng ngày một dài, không ra mà báo đáp thì phụ ơn, phụ tấm lòng dâng lên vua”.

Lời tâu ngay thẳng của một bề tôi thân tín khiến vua động lòng và châu phê: “(Ông Ích Khiêm) sửa đổi hết sai lầm trước, không buông lung cho lính cướp bóc, không ỷ mạnh mà vô lễ, không khoe tốt che xấu… Giao cho ngươi (tức Phạm Phú Thứ – NV) khéo giáo hóa”.

“Giải cứu” khỏi cảnh ngục tù

Ấy là sau khi tiễu phỉ thắng lợi ở Mỏ Diêm (thuộc Bắc Ninh), Ông Ích Khiêm rút binh về, đóng nghỉ ở Bố Hạ, Hữu Lũng. Tổng đốc Tôn Thất Thuyết do có hiềm khích cá nhân từ trước, lấy cớ Ông Ích Khiêm đánh giặc thương tổn nhiều, tự tiện thu quân về không theo lệnh tướng, liền bắt giam ông.

Hay tin, Phạm Phú Thứ có ngay sớ tâu vua. Ông hết mực bênh vực cho người đồng hương vong niên không may bị tai họa: “Ích Khiêm từ khi nhậm chức đến nay đã thắng nhiều trận, trước đã thu hồi đủ, khi thắng trận trở về tỉnh cũng thường mở tiệc ăn mừng. Việc thắng trên kéo quân về chỉnh đốn xét ra cũng thường có. Đến khi thắng ở Mỏ Diêm, khi trở về bên này (tức bên Tôn Thất Thuyết – NV) lại nói không triệu, bên kia (tức bên Ông Ích Khiêm – NV) bảo là đã trình. Mà xét vì bọn phỉ tan, dịch lệ dấy lên nên trở về, ban đầu không hỏng việc quân, còn lỗi ở trận không biết có không”.

Lăng mộ Ông Ích Khiêm ở phường Hòa Thọ Tây, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng. Ảnh: V.T.L
Lăng mộ Ông Ích Khiêm ở phường Hòa Thọ Tây, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng. Ảnh: V.T.L

Phạm Phú Thứ không e ngại tâu vua về nỗi lòng, nỗi lo của Ông Ích Khiêm khi nhậm chức: “Ích Khiêm lúc mới tới, có ghé tỉnh Đông của thần, ngụ ở công quán…, có nói với chúng thần rằng: Tính tình tôi vốn thô lỗ, sợ người không thể dung. Chúng thần đã tuân chỉ lấy việc giữ khí bình hòa mà khuyên. Vừa mới tháng hơn, báo tiệp liên tiếp mà lại xảy ra việc này”.

Phạm Phú Thứ thẳng thắn cho rằng, sự việc này chẳng qua chỉ do hiềm khích cá nhân giữa Ông Ích Khiêm và Tôn Thất Thuyết mà thôi: “Vả lại, Ích Khiêm từ chân thư sinh theo việc quân mười mấy năm thân trải qua hơn một trăm mấy chục trận, thắng bại ít nhiều mà chưa từng thiện tiện giết một hiệu, một ngũ. Vì thế, khi sánh với người (tức Tôn Thất Thuyết – NV), khiến người không thể không tức giận. Huống chi, lời nói lại nhiều khi không kiềm chế khiến mất lòng người”. Ông còn lên án hành động tự tiện giam cầm Ông Ích Khiêm của Tôn Tổng đốc: “Do hiềm khích gì mà không đợi chỉ, lại vội giam cầm như một loài giặc dữ”.

Cuối bản tấu, Phạm Phú Thứ không quên đề cao uy tín và vai trò không thể thiếu được của danh tướng Ông Ích Khiêm trong việc tiễu phỉ – một nhiệm vụ không kém phần quan trọng của triều đình lúc bấy giờ: “Bọn phỉ ở Bắc Kỳ vốn sợ tên này (tức Ông Ích Khiêm – NV). Hào dũng các tỉnh phần nhiều vui sướng được dùng. Cho nên khi đánh thường thắng. Nay không vì lỗi lớn, chỉ vì một việc kéo quân về, đã vội thiện tiện giam cầm, nếu viên ấy uất lên mà chết, tướng hiệu vì đó mà giải thể. Bọn côn đồ nghe được không khỏi lại thêm nhiều việc”. Ông khẩn khoản nhà vua ân chuẩn “phái bậc đại viên công bằng chính trực nhanh đến tra rõ để chính tội danh và phòng trở ngại”.

Nhờ tài thuyết phục của “trạng sư” Phạm Phú Thứ, Ông Ích Khiêm được “giải cứu” lần thứ hai!

VÂN TRÌNH

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.