thân phận nhược tiểu trên bàn cờ chính trị (nước lớn) thế giới-Khi” lính Tây” mần chính trị tại Miền Nam-So sánh sự thống nhất nước Đức không tốn xương máu ,thời gian,chỉ tốn tiền mua….Phạm Cao phong và 2 ký giả Ý Tiziano Terzani và Borries Gallasch

Tài liệu cho thế hệ trẻ hôm nay

30/04/1975: Tổng thống Dương Văn Minh nói ‘Theo Tây, Mỹ mãi chưa đủ sao giờ lại theo Tàu?’

  • Phạm Cao Phong
  • Gửi tới BBC Tiếng Việt từ Paris

24 tháng 4 2020

Tiziano Terzani
Chụp lại hình ảnh, Phóng sự của Börries Gallasch và Terzani tại Sài Gòn tháng Tư 1975. (Spielgel số 21/1975)

Con số 30 mang nhiều ý nghĩa trong tâm tư người Việt. Ngày “Ba mươi” theo lịch chị Hằng là ngày “Tất niên”, ngày cuối cùng của năm cũ. Hổ được gọi là ” Ông ba mươi “

Họa sĩ Ann Phong nói về ký ức 30/4 và dự án hướng về thế hệ trẻ

30/4: VNCH để lại gì cho đất nước hôm nay?

30/4: Góc nhìn về ngày chấm dứt Chiến tranh

30/4: Phụ nữ ở Sài Gòn qua ảnh

Thời khắc chuyển đổi và nỗi kinh hoàng gói chung trong một con số. Lịch sử 45 năm trước cũng dành cho Sài Gòn một thời của Việt Nam Cộng Hòa con số định mệnh. 

Tiziano Terzani, phóng viên Italia làm cho tờ “Spiegel” -Tấm Gương của CHLB Đức, là một trong những phóng viên nước ngoài hiếm hoi chứng kiến ngày Tất niên kinh hoàng cuối cùng ấy của VNCH.

Lẽ ra ông không có được may mắn ấy.

Tiziano Terzani nằm trong danh sách đen những phóng viên “persona non grata” ( không được hoan nghênh) và sắp phải rời khỏi VNCH vì câu chữ không hợp tai chính quyền của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu. Nhưng may cho ông là khi Tổng thống Thiệu di tản, các cấp dưới đã đốt mất cả danh sách đó. Terzani thoát khỏi trừng phạt vì tội hay làm Tổng thống Thiệu lúng túng.

Terzani đặt những con số lên bàn cân so sánh rằng, ngân quỹ quốc phòng của CHLB Đức chỉ bằng một nửa so với VNCH , không quân Nam VN có phi đội 1800 máy bay siêu thanh hiện đại nhất thế giới, Tây Đức cũng chưa có chiến đấu cơ phản lực đời cuối F5E. Những chiếc máy bay đắt giá đó trong công đoạn lắp ráp cuối cùng ở sân bay Biên Hoà được trưng lên ảnh trên mặt báo ” Spiegel. 

Mà vừa trước đó tổng thống Thiệu mới dứt lời: ” Nếu người Mỹ không viện trợ, thì không phải một ngày, một tháng hay một năm mà chỉ sau ba giờ chúng tôi sẽ rời khỏi Sài Gòn.” Phóng sự của Terzani nêu nghi vấn về phát biểu đó. 

Câu nói làm người ta liên tưởng tới hình ảnh một cậu bé hay hờn dỗi hơn là một nguyên thủ quốc gia.

Spielgel
Chụp lại hình ảnh, Tiziano Terzani (phải) và Borries Gallasch là các phóng viên làm cho tờ “Spiegel” -Tấm Gương của CHLB Đức – có mặt tại Sài Gòn trong những ngày cuối cùng trước khi Việt Nam Cộng hòa sụp đổ

Những giờ khắc cuối cùng

Định mệnh đã trao cho Terzani cơ hội trở thành người nước ngoài cuối cùng phỏng vấn Tổng thống VNCH Dương Văn Minh, và “trợ giúp” ghi âm lời tuyên bố đầu hàng của ông để phát trên Đài phát thanh Sài Gòn trong ngày 30/4/1975.

Nhưng trước khi Sài Gòn sụp đổ, liệu tờ báo ông viết đã góp phần đẩy nhanh quá trình ấy? 

Đang nước sôi, lửa bỏng, “Der Spiegel” lại không đồng giọng với Việt Nam Cộng hòa. Bài phỏng vấn u ám với Henry Kissinger sau khi Mỹ rút khỏi Campuchia, đặc biệt phóng sự dài đến 10 trang của John Hersey – người từng được giải Putlitzer với tiêu đề khiêu khích: ” Họ làm chính trị ở đây (chỉ Nhà Trắng) vào lúc nào?”

Hersey thuật lại một tuần làm việc nhởn nhơ của tổng thống Gerald Ford, bồi thêm vào sự bấn loạn đang lan rộng trong các cấp chỉ huy của Sài Gòn. 

Ngày 30/4, Terzani có mặt tại Dinh Độc Lập, trở thành một trong những nhân chứng hiếm hoi tận mắt chứng kiến giờ phút hấp hối của Sài Gòn.

Phóng viên của tờ Spiegel viết: 

“Binh lính Nam VN phía trước Dinh Tổng thống Sài Gòn đã rời khỏi những rào cản bảo vệ. Tiếng đạn pháo, bom nổ không xa, đường phố hoàn toàn vắng lặng. Đó là ngày 30/4 khoảng 11 giờ.

Trước thềm Dinh, phó Tổng thống Nguyễn Văn Huyền trèo ra khỏi xe của ông và nói với tôi rằng, Tổng thống Dương Văn Minh hiện có mặt trong Dinh, đang đợi thông báo của Mặt trận Giải phóng. Binh lính bảo vệ Dinh không một lần nào chào người quyền lực thứ hai của chế độ khi ông vượt qua rào cản. Ở đây la liệt súng máy, mũ sắt, lựu đạn thậm chí một khẩu bazooka. Tất cả ném chồng chất. 

“Ở tầng thứ nhất tôi gặp Hà Huy Dinh, một luật sư Sài Gòn. Với chòm râu và bộ quần áo truyền thống mầu đen Dinh đến Dinh Tổng thống để xem có chuyện gì xảy ra.

Spielgel
Chụp lại hình ảnh, Tổng thống Dương Văn Minh từ Dinh Độc lập đến Đài Phát thanh Sài Gòn tuyên bố lệnh đầu hàng ngày 30/4/1975

Trong lúc chúng tôi túm tụm không biết làm gì và chờ đợi thì cánh cửa phía bên trái mở ra và tướng Minh bước ra với đoàn tuỳ tùng khoảng 10 người. Họ vừa rời khỏi bunker trú ẩn và lên Văn phòng Tổng thống nằm ở tầng hai. Ông Minh nói với tôi:

“Tốt, nếu anh có mặt tại đây. Anh sẽ là nhân chứng khi tôi chuyển giao quyền lực cho những người xứng đáng hơn tôi.”

Thủ tướng Vũ Văn Mẫu hiện diện bên cạnh ông. Đột nhiên những tràng tiếng nổ rất đanh của súng đại liên xé rách không khí, tiếng lựu đạn và súng ngắn ầm ầm vang lên làm tất cả nhào đi tìm chỗ nấp. Tôi núp sau một cột bê tông và hoảng sợ nghĩ rằng mình có thể sẽ thuộc vào phóng viên từ Đức cuối cùng nhận lãnh cái chết của cuộc chiến này. Không ai biết chuyện gì xảy ra: Một cuộc đảo chính nhằm lật Minh hay lính bảo vệ muốn giết Tổng thống.

Ba chiếc xe tăng T-54 do Liên Xô chế tạo với những lá cờ lớn của Mặt trận Giải phóng tiến vào. Chiếc đầu tiên húc vào hàng rào dinh, húc đổ chúng và rất đơn giản cán lên trên. Rất nhiều xe lao theo. Bỗng chốc khoảng 20 xe bọc thép, xe tăng tràn ngập thảm cỏ của Dinh Tổng thống và đồng loạt bắn chỉ thiên bằng tất cả các cỡ súng.Bên lề thảm cỏ, một nhóm nhỏ binh lính cảnh vệ tụm lại và giơ tay hàng. Một lúc sau những người chiến thắng ra lệnh cho họ ngồi xuống và họ tuân theo. Hình ảnh của sự bất lực.”

Vẫn theo lời kể của nhà báo thì Dinh Tổng thống lúc này tràn ngập bộ đội Bắc Việt. 

“Khói thuốc súng tràn đầy cầu thang. “Tướng Minh đứng bên trái đối diện một sĩ quan có vẻ ngoài hung tợn. Đó là đại uý Phạm Xuân Thệ. Cầm trong tay khẩu súng lục Nga K-55, anh ta nôn nóng nói với tướng Minh:

“Ông Minh, chúng tôi muốn ông không chần chừ cùng chúng tôi ra Đài Phát thanh và tuyên bố lập tức đầu hàng vô điều kiện để tránh đổ máu thêm một cách vô ích.”

“Tướng Minh vẻ mặt buồn bã, kiềm chế không muốn rời Dinh lúc này. Không ai biết người Sài Gòn sẽ phản ứng như thế nào vào những giờ tới, có thể có bạo loạn hoặc bất ổn. Vì vậy ông Minh đề nghị rằng, ông sẽ thu thanh lời tuyên bố vào băng ghi âm và chuyển giao cho Đài Phát thanh. Sau khi hai bên trao đổi ngắn gọn, đại uý Thệ đồng ý.”

Nhưng ý tưởng đó lập tức bị dẹp qua một bên vì trong dinh không có máy móc thích hợp. Cũng giống như mọi nơi trong thành phố, nhân viên bỏ trốn mang đi tất cả những gì họ có thể cuỗm, trừ những thứ gì không thể khuân hoặc gắn quá chặt.Vừa lúc đó chính uỷ Bùi Văn Tùng đến. Tướng Minh, thủ tướng Mẫu và những chính trị gia khác xuống phòng Hội Nghị ở tầng dưới để làm một cuộc họp báo ngắn. Sau đó ba chính trị gia hàng đầu cùng đại uý Thệ vội vã rời phòng họp đi ra vườn kéo theo nhiều phóng viên. 

“Bên ngoài có hai chiếc Jeeps. Hai ông Minh và Mẫu lên một xe. Tôi cùng với ông Dinh được phép đi cùng xe với Chính uỷ Tùng. Được một đoạn ngắn hai xe nối đuôi nhau dừng lại trên đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, phía trước mặt tiền một tòa nhà của Đài Phát thanh. Ở đây chúng tôi lên phòng ghi âm bé tí xíu rộng khoảng 20 m vuông.Trong lúc đứng đợi, một nhân viên của Đài giật chân dung Thiệu trên tường, ném qua cửa sổ xuống sân.

Chẳng ai biết phải làm gì. Thủ tướng Mẫu lau mồ hôi, phe phẩy quạt. Ông như người duy nhất trong hoàn cảnh này là người thắng cuộc. Trông ông vui vẻ hơn cả tướng Minh. Minh cùng viên Chính ủy ngồi trên một cái ghế duy nhất. Tôi ngồi giữa trên cái bàn uống trà nhỏ.Trước mặt là viên đại uý lăm lăm khẩu súng lục trên tay như sẵn sàng bắt, khống chế ai. 

Không khí căng thẳng tan vỡ thay thế bằng tràng vỗ tay khi đại uý Thệ thay đổi thái độ, vui vẻ nói: “Anh Minh, anh yên tâm ! Chúng tôi chiến đấu cho dân tộc, vì vậy chúng tôi buộc phải đánh bại những kẻ can tâm bán nước. Nhưng bây giờ chúng tôi đã vào đây, không ai làm gì anh đâu và cũng không ai sẽ bắt tội anh.”

Những tâm sự cuối cùng của Đại tướng Dương Văn Minh

Terziani kể tiếp

“Khoảng 10 phút đồng hồ không có chuyện gì xảy ra. Tôi tận dụng cơ hội hỏi “Big Minh” vài câu, xoáy vào chủ đề được mọi người quan tâm sau khi Minh nhận chức từ tay Tổng thống Trần Văn Hương

– Tại sao ngay sau khi nhận chức ông không yêu cầu người Mỹ rời khỏi Việt Nam mà chần chừ đến một ngày, khi áp lực của quân Bắc Việt đã đè nặng lên Sài Gòn?

Một tối hậu thư như vậy cần có hiệu lực trong vòng 24 tiếng đồng hồ. Chúng tôi biết rằng người Mỹ không thể làm được điều đó với thời gian như vậy. Mặt khác không kém phần quan trọng là, ngay cả khi tất cả người Mỹ sau thời hạn Tối hậu thư rời khỏi Việt Nam, chính phủ Mỹ cũng vẫn có thể gửi quân đội vào dưới cái gọi là bảo vệ kiều dân của họ. Điều đó dẫn đến hậu quả tàn phá miền Nam và mang lại tổn thất đến mạng sống của hàng ngàn người. Đó là nguyên cớ tôi không ép buộc người Mỹ rút ra trong vòng 24 giờ.

– Tại sao ông không sử dụng vũ lực để giành chính quyền từ tay Thiệu sớm hơn để có thời gian thương lượng với Mặt trận giải phóng?

Tướng lĩnh quân đội ủng hộ Thiệu, ngay cả khi ông ta thoái vị và ông Hương lên nắm hành pháp. Tôi đã làm tất cả khả năng của mình. Tuy nhiên quân đội không muốn.”

Thêm một câu hỏi cho Thủ tướng Mẫu, người được coi là đồng sáng lập lực lượng thứ ba, lực lượng cách đây một tuần được coi là điều kiện không thể loại trừ trong một chính phủ liên hiệp.

– Còn những cơ hội tương lai nào sẽ trao cho lực lượng thứ ba với hiện tình chính trị đã thay đổi như hiện tại?

Hiện nay không còn lực lượng thứ nhất, chúng tôi không còn cần lực lượng thứ baông Mẫu đáp.

Họ nghĩ tôi đến từ CHDC Đức (DDR)

Chính ủy Tùng loay hoay thảo lời tuyên bố cho Minh với một tờ giấy mầu xanh. Anh ta nghĩ đi, nghĩ lại, gạch chữ này, thay chữ khác. Khuôn mặt không để lộ thái độ. Người đàn ông đã chiến đấu 30 năm cho việc giải phóng đất nước lại không biết viết thế nào những từ ngữ cho một tuyên bố đầu hàng.Một vài người lính bộ đội nói với tôi bằng tiếng Nga, một vài người nói về chủ nghĩa Mác-xít. Tất cả đều nghĩ rằng một nhà báo hiện hữu trong khung cảnh này chỉ có thể đến từ Cộng hoà Dân chủ Đức. Được giải thích, họ trở nên nghi ngờ và nhưng không phải không có thiện cảm.

Chính uỷ Tùng muốn tướng Minh đọc qua những lời thảo trước khi ghi âm. Song không tìm thấy một chiếc máy ghi âm nào trong Đài Phát thanh.Toà nhà cũng vừa trải qua những trận hôi của. Chỉ còn chiếc máy ghi âm nhỏ của báo Spiegel. Không ai đứng ra tình nguyện sử dụng chiếc máy, phóng viên Spiegel lại phải đảm nhận vai trò tiếp tân trong lễ Tuyên bố Đầu hàng của Miền Nam Việt Nam.Việc thu âm tiến hành đến ba lần. Lần thứ nhất Minh không đọc tiếp khi đến dòng chữ ” ôi Dương Văn Minh, tổng thống Chính quyền Sài Gòn …”. Ông chỉ muốn giản lược là ” Tướng Minh “. Ông không muốn nhắc đến chức vị Tổng thống mới tiếp nhận được hai ngày. Cuối cùng mọi người nhất trí với với lời văn:

“Tôi, tướng Dương Văn Minh ra lệnh cho tất cả binh sĩ hạ vũ khí đầu hàng …”

Tuy nhiên ông phải đọc lại một lần nữa vì nhiều đoạn ông không hiểu được những chữ viết tay của Chính uỷ Tùng.Cuối cùng cũng đâu vào đấy, chúng tôi đi sang phòng phát âm ở trong một toà nhà khác. Tôi điều chỉnh micro và bật máy. Tướng Minh ngồi ở phía trái. Những người còn lại ngồi dựa vào tường.Sau này tôi mới biết rằng Tuyên bố được phát từ chiếc máy ghi âm của tôi được truyền trực tiếp qua làn sóng của Đài phát thanh.”

Tướng Dương Văn Minh do Börries Gallasch chụp
Chụp lại hình ảnh, Tướng Dương Văn Minh do Börries Gallasch chụp

Những gì chúng ta đa biết sau này là tướng Minh mất tại Mỹ ngày 6/1.2001. Nhưng ít ai ở Việt Nam ngày nay nhắc đến chuyện ông từ chối kế hoạch của tướng Pháp PaulVanuxem (22/7/1904-7/1/1979), rút thủ đô về Cần Thơ và gọi Trung Quốc vào cứu viện.

“Theo Tây, theo Mỹ mãi chưa đủ sao mà bây giờ lại theo Tàu?” 

Khắc tinh của chế độ VNCH chắc sẽ có nhiều bình luận thú vị nếu ông còn sống để nói về vị thế của đất nước bây giờ. 

Nhà báo Terzani rời Việt Nam sau đó để tiếp tục làm biên tập viên cho Spiegel tại Campuchia. Ông viết về tội ác diệt chủng của Khmer Đỏ tại đây. Sau đó tiếp tục làm phóng sự tại Trung Hoa. Ông làm Bắc Kinh nghẹn thở bằng câu viết : “Tất cả mọi thứ ở đây đều đồ sộ, Vạn Lý Trường thành, tầm cỡ của nó và những thảm kịch khủng khiếp, nạn đói và những vụ thảm sát đều quá lớn, kể cả tâm hồn và nền văn hóa.

Sau đó nhà ông bị lục soát, ông bị bắt, cầm tù tháng 2/1984 ở Trung Quốc, sau một tháng bị nhốt trong trại giam rồi trục xuất với tội danh “phản cách mạng”.

Tháng 8/1991, Terzani sang Nga, ở đây ông viết tác phẩm “Buanotte signor Lenin “, ấn hành năm 1992.

Ông mất ở Pistoia (Toscane-Italia) năm 2004 vì bệnh ung thư với tuổi 65.

Bốn mươi lăm năm trước, những chiếc xe tăng miền Bắc đã tiến vào theo đường Thống Nhất với điểm hội tụ là Độc Lập – một cái tên chuyên chở ước vọng của người Việt Nam sau bao nhiêu năm chiến tranh. Tướng Minh đã không mở cửa trước đón người Trung Quốc. 

Nhưng những người Trung Hoa láu lỉnh không đi cửa trước biết luồn cửa sau. Họ có mặt với các tập đoàn công nghiệp, cùng rất nhiều công nhân mang sang từ chính quốc hoạt động khắp nơi trên đất Việt Nam, ngay cả ở vùng Tây Nguyên hiểm trở.

Những người cộng sản đã đánh bại VNCH bằng trận mở đầu ở Buôn Ma Thuột nên chắc họ không cần ai dạy về việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Song đánh nhau khác với xây dựng và điều này chưa phải là mặt mạnh của họ nếu nhìn lại những năm tháng có được trong hoà bình của Việt Nam sau ngày định mệnh 30/04/1075.

Bài thể hiện quan điểm của nhà báo tự do Phạm Cao Phong từ Paris. Quý vị có thể xem thêm tường thuật của báo Spiegel về sự kiện Sài Gòn sụp đổ tại đây.

Đức – Thống nhất bằng hòa bình – Kỳ 1: Tại Đông Đức thì dùng luật nào?

on 09/11/2016

ByHỒNG TÂM

133SHARESShareTweet

Ngày 9 tháng 11 năm 1989, chính quyền Đông Đức (Cộng Hòa Dân Chủ Đức) chính thức mở cửa Bức tường Berlin, cho phép cư dân Đông Berlin được di chuyển sang Tây Berlin – vùng đất thuộc chủ quyền Tây Đức (Cộng Hòa Liên Bang Đức). Ngày kế tiếp, người Đức tại cả hai miền đất nước cũng bắt đầu ra tay đập bỏ Bức tường Berlin. Hàng chục năm là biểu tượng xấu xí và khét tiếng của Chiến tranh lạnh, phần còn lại của Bức tường nhanh chóng trở thành đối tượng của các tay chơi đồ sưu tầm, kỷ vật.

Vài tuần sau hành động của Đông Đức, giới chức Hungary nối gót mở cửa biên giới Hung – Áo; theo sau đó là hàng loạt các sự kiện khác, đánh dấu sự tan băng của Chiến tranh lạnh. Vì vậy, không ít người luôn nghĩ đến sự sụp đổ của Bức tường Berlin và thống nhất nước Đức như là cột mốc quan trọng của Chiến tranh lạnh và kể cả sự sụp đổ của hệ thống các quốc gia xã hội chủ nghĩa.

Tuy nhiên, Bức tường Berlin sụp đổ chỉ mang tính biểu trưng, chứ không đồng nghĩa với nước Đức thống nhất hoàn toàn. Người dân Đức vẫn còn phải trải qua một hành trình gian nan để giải đáp được phương thức, lộ trình, tiêu chí pháp lý nhằm đảm bảo xây dựng một nhà nước pháp quyền ổn định và bền vững.

Cụ thể hơn, người Đức đã tiêu tốn đến 1 năm để chuẩn bị cho sự thống nhất được kỳ vọng này (vào ngày 3 tháng 10 1990). Do đó, sự kiện là tượng trưng cho thành tựu trong lĩnh vực chính trị và pháp luật của nước Đức – là kết quả của một loạt các thỏa thuận cao trào, các điều khoản pháp lý được phát triển theo thể chế hợp hiến kết hợp trong suốt 40 năm, cộng với sự tình cờ của một ý nghĩ lóe lên trong đầu người dân Đức.Đập vỡ bức tường Berlin chỉ là bước biểu trưng đầu tiên cho quá trình soạn thảo và đàm phán pháp lý cân não giữa hai miền nước Đức. Ảnh minh họa: newsonia

Giữa những sự kiện xảy ra nhanh chóng vào giai đoạn 1989-90, những phát triển và thành tựu trong soạn thảo luật pháp và hiến pháp nước Đức mới trở thành khía cạnh chính yếu của quá trình thống nhất, chứ không dựa vào hiện tượng kinh tế và xã hội tự nhiên, vốn thiếu tính trật tự và không bảo đảm. Vì vậy, thành công của công cuộc thống nhất phụ thuộc nhiều vào việc tính toán thước đo thận trọng và kiểm soát hợp lý.

Ý tưởng về cơ cấu hiến pháp của nhà nước Đức mới trỗi dậy tại thời điểm đó phản ánh lo ngại và cả lạc quan. Những người soạn thảo nó đã tìm cách giảm bớt những di sản tai hại được kế thừa từ quá khứ; cùng lúc đó cố gắng mở ra những cơ hội cho sự phát triển chính trị, kinh tế và xã hội trong tương lai. Cũng giống như nhiều đạo luật lập hiến vĩ đại, cơ cấu hiến pháp này đưa ra các đường lối chỉ đạo cho sự phát triển của quá trình xã hội ngày càng phức tạp và khó khăn hơn. Thước đo thành công của nó sẽ là việc xem xét xem nó có thể dẫn dắt các quá trình đó hay không, hay là cuối cùng, sẽ bị chôn vùi bởi chúng.

Nghiên cứu này nhằm giải thích các sự kiện chính của quá trình thống nhất nước Đức qua cái nhìn quan điểm lập hiến. Theo cách nhìn tổng quan này, luật hiến pháp sẽ được hiểu theo ý nghĩa rộng hơn – bao gồm không chỉ là sự giải thích các văn bản hiến pháp bởi tòa án, các học giả, và chính phủ, mà còn mở rộng đến các thỏa thuận quốc tế quan trọng giúp xác định bản chất của một nhà nước, cũng như một số đạo luật có vai trò chính yếu cố định, những quy định và thực tiễn áp dụng đưa ra ý nghĩa cụ thể đối với các nguyên tắc cơ bản của hệ thống hiến pháp.

Vậy, họ đã làm điều đó thế nào?

…..

Luật áp dụng ở Đông Đức sau thống nhất

…Nhiệm vụ trọng tâm thứ hai của Hiệp ước thống nhất là xác định mức độ mà luật pháp của nước Cộng hòa Liên bang Đức sẽ được áp dụng ở Đông Đức và mức độ mà các luật lệ của Đông Đức trước đây sẽ được tiếp tục áp dụng. Một nhiệm vụ khác có liên quan là đặt ra những sửa đổi thích hợp trong mỗi hệ thống pháp luật, cân nhắc đến những vấn đề đặt trưng và riêng biệt của quá trình thống nhất.

Mặc dù phần nhiều của công việc cực kỳ phức tạp này được cam kết và ghi nhận chủ yếu trong Phụ lục I và II của Hiệp ước, các phác thảo cơ bản được trình bày chính trong nội dung của Hiệp ước thống nhất. Nguyên tắc cốt yếu đầu tiên đó là pháp luật của nước Cộng hòa Liên bang Đức sẽ mở rộng phạm vi đến cả Đông Đức và Đông Berlin trừ những phạm vi mà Phụ lục I của Hiệp ước thống nhất – xác định bằng cách khác. Phụ lục I chiếm 244 trang trong bản được xuất bản bởi Quốc hội Liên bang (tiếng Đức là Bundestag, là hạ viện của Nghị viện Đức, còn gọi là Viện dân biểu – ND). Rõ ràng rằng mặc dù pháp luật Tây Đức về nguyên tắc được áp dụng đối với Đông Đức trước đây, rất nhiều những điều chỉnh đã được thực hiện, ít nhất là đối với giai đoạn chuyển tiếp.

Tư cách pháp lý của pháp luật được áp dụng Đông Đức cũng sẽ rất phức tạp. Pháp luật Đông Đức thuộc thẩm quyền của Lander (Phân cấp hành chính của Cộng hòa Dân chủ Đức) theo Luật cơ bản (Basic Law) (cũng như pháp luật mà có thể là luật liên bang theo Luật cơ bản nhưng quy định những vấn đề mà luật pháp liên bang đã không điều chỉnh một cách toàn diện) vẫn sẽ được tiếp tục duy trì như là pháp luật của Lander mới tại phía đông, nhưng chỉ khi nó không trái ngược với Luật cơ bản, luật của nhà nước liên bang, pháp luật Cộng đồng châu Âu, và các điều khoản của Hiệp ước thống nhất. Hơn nữa, pháp luật Đông Đức được đề cập cụ thể tại Phụ lục II (được sửa đổi cụ thể trong Phụ Lục) nhìn chung sẽ có tư cách pháp lý của pháp luật liên bang ở miền đông nước Đức, nếu nó nằm trong khu vực thuộc thẩm quyền liên bang theo Luật cơ bản, và nếu nó phù hợp với Luật cơ bản và pháp luật Cộng đồng châu Âu.

Với căn cứ trên, các nguyên tắc cơ bản áp dụng pháp luật có thể ngầm hiểu như sau:

  1. Pháp luật của nước Cộng hòa Liên bang Đức sẽ có hiệu lực trên lãnh thổ Đông Đức, trừ khi được thay thế rõ ràng bởi Hiệp ước thống nhất, và rằng hệ thống pháp luật liên bang sẽ vô hiệu hóa bất kỳ điều luật nào từ hệ thống Đông Đức cũ không phù hợp.
  2. Pháp luật Đông Đức không tương phản với luật tương ứng của Cộng hòa Liên bang Đức, vẫn tiếp tục có hiệu lực như là pháp luật của Lander. Nguyên tắc này loại trừ một số pháp luật Đông Đức đã được nêu tại Phụ lục II sẽ có danh nghĩa pháp lý tương đương với luật liên bang trong phạm vi lãnh thổ của khu vực Đông Đức (và do đó, cũng có thể làm vô hiệu bất kỳ điều luật trái ngược nào của Lander).

Các phán quyết của tòa

Hiệp ước thống nhất cũng đặt ra các quy định liên quan đến tính hiệu lực tiếp tục của các quyết định, phán quyết tư pháp của các tòa Đông Đức. Khung quy định này nhằm cân nhắc kết hợp sự cần thiết giữa việc tôn trọng giá trị bản án đối với các trường hợp thông thường và nền tảng kinh tế – xã hội tại Đông Đức, nhưng đồng thời nghi ngại sâu sắc nhiều quyết định phản ánh các hình thức áp bức chính trị.

Vì vậy, về nguyên tắc, quyết định của Toà án Đông Đức đã ban hành trước quá trình thống nhất đất nước vẫn có hiệu lực. Những quyết định này, tuy nhiên, có thể được xem xét lại để đảm bảo rằng chúng phù hợp với nguyên tắc pháp quyền.Đám đông người dân Tây Đức đứng trên Bức tường Berlin dưới sự giám sát của các cảnh sát Đông Đức. Ảnh: GDR Museum, nguồn Guardian

Hơn nữa, một dự thảo luật đã được cân nhắc nhằm vào việc “khôi phục nhân phẩm” và bồi thường cho các nạn nhân của các bản án hình sự có động cơ chính trị hoặc những bản án hình sự mang tính vi hiến hoặc vi phạm nguyên tắc pháp quyền. Tương tự như vậy, các quyết định hành chính của Đông Đức vẫn có hiệu lực, trừ khi chúng “không phù hợp với các nguyên tắc pháp quyền hoặc với hiệp ước này [Hiệp ước thống nhất].”

Mối liên hệ với pháp luật quốc tế

Tại thời điểm này, ở các quốc gia Tây Âu, pháp luật của Cộng đồng châu Âu đã được thừa nhận một vị trí quan trọng mà trên nhiều phương diện có thể so sánh với pháp luật quốc gia. Hiệp ước thống nhất giải thích rõ hơn rằng các hiệp ước của Cộng đồng châu Âu sẽ có hiệu lực trong lãnh thổ trước đây của Đông Đức. Các quy định khác của Cộng đồng châu Âu cũng sẽ được áp dụng ở đó, ngoại trừ trong phạm vi mà cộng đồng đã chấp thuận những ngoại lệ để giảm thiểu khó khăn về kinh tế cho người dân Đông Đức hoặc để thích ứng với các vấn đề hành chính của quá trình thống nhất.

Những người soạn thảo Hiệp ước thống nhất cũng công nhận rằng cả Đông Đức lẫn Tây Đức là đối tượng của nhiều thỏa thuận quốc tế khác nhau – thậm chí là có thể mâu thuẫn.

Theo Điều 11 của Hiệp ước thống nhất, các hiệp ước của Cộng hòa Liên bang Đức sẽ vẫn có hiệu lực và sẽ mở rộng ảnh hưởng đến CHDC Đức trước đây, ngoại trừ trong phạm vi được quy định tại Phụ lục 1.

Đối với các hiệp ước của Đông Đức, như mong đợi, có phần phức tạp hơn. Theo Điều 12, chính phủ liên bang sẽ thảo luận về sự mở rộng có thể có, sự điều chỉnh, hoặc chấm dứt của mỗi thỏa thuận trong các thỏa thuận này với các bên khác trong thỏa thuận, cân nhắc đến một số yếu tố cụ thể. Chúng bao gồm việc duy trì tín nhiệm quốc tế, lợi ích của các nước liên quan, các nghĩa vụ theo hiệp ước của Cộng hòa Liên bang Đức, các nguyên tắc “trật tự cơ bản mang tính tự do và dân chủ theo hướng pháp quyền”, và sự tuân thủ của chính phủ đối với quy tắc của Cộng đồng chung Châu Âu. Như vậy, có thể nói các hiệp ước của Cộng hòa Liên bang Đức sẽ tiếp tục có hiệu lực, nhưng hiệp ước của CHDC Đức trước đây sẽ được đánh giá một cách cẩn thận có cân nhắc đến các yếu tố liên quan để xác định giá trị pháp lý trong tương lai./.

Đức – Thống nhất bằng hòa bình – Kỳ 2: Làm gì với các bản án chính trị và oan sai?

on 10/11/2016

ByDẠ LÃM

111SHARESShareTweet

Vào ngày 3/10/1990, Cộng hòa Liên bang Đức (Tây Đức) và Cộng hòa Dân chủ Đức (Đông Đức) đã được sáp nhập với nhau, mang lại cho người dân một nước Đức thống nhất sau nhiều năm chờ đợi. Hiệp ước thống nhất thiết lập các điều khoản mà theo đó, cho phép lật lại các bản án có tính bất công và áp bức của tòa án hình sự thuộc CHDC Đức.

Cụ thể là việc “phục hồi nhân quyền” cho những người bị kết án vì đã thực hiện quyền chính trị cơ bản của mình như tự do biểu đạt. Các vụ án thường gặp có phạm vi nạn nhân từ những thính giả nghe đài của “đế quốc phương Tây”, cho đến những người công khai tố cáo nhà nước. Nổi bật nhất là những trường hợp vượt biên trái phép theo điều 213 của Bộ luật hình sự CHDC Đức.

Hình sự hóa công luận 

Những hình phạt do tòa án ban bố đối với những hành vi trên rất hà khắc. Đông Đức thậm chí đã đi xa tới nỗi ghi nhận tội phạm hình sự trong hiến pháp của mình – tại tiểu mục 6 khét tiếng. Quy định này được áp dụng bên cạnh những rào cản khác đối với mọi người dân dám lên tiếng yêu cầu thể chế dân chủ hay chỉ trích các cơ quan đoàn thể của CHDC Đức. Trên thực tế, điều này có nghĩa là mọi bình luận có nội dung “có vẻ như là” chỉ trích chính quyền đều có thể trở thành hành vi phạm tội hình sự . Không khó để tìm ra những bản án có hình phạt tù từ 3 năm trở lên đối với những hành vi chả có gì ngoài mấy câu đùa bỡn về chính trị trong một quán rượu.

Đi kèm với những hình phạt khắc nghiệt, “bị cáo” còn gặp phải nguy cơ bị sung công toàn bộ tài sản. Những sự trưng dụng này áp dụng ngay cả với trường hợp thừa kế. Ví dụ, nếu nhà của ai đó bị tịch thu, thì những người thừa kế của họ không thể đòi lại ngôi nhà sau khi bị cáo đó chết đi. Ngôi nhà sẽ trở thành tài sản của Quốc gia. Sau đó, nhà nước sẽ tái sử dụng loại tài sản công này trên cơ sở buôn bán. Điều này thường tước đi kế sinh nhai của bị cáo khiến họ lâm vào tình trạng túng quẫn.

Tước đoạt tài sản bằng tư pháp và phiên toà “Stasi” 

Trong trường hợp có một người nào đó bị kết tội không liên quan đến chính trị, họ vẫn có khả năng phải chịu phạt nặng hơn mức bình thường vì lý do chính trị. Điều này thường xảy ra đối với những người từng sống dưới chế độ Đức quốc xã và bị coi là “cựu phát xít”, hoặc với những người sở hữu doanh nghiệp với lợi nhuận cao như một nhà máy hoặc trang trại lớn.

Nhằm hợp pháp hóa việc tước đoạt tài sản của họ để làm lợi cho “nhà nước”, những người này đã bị truy tố về các tội phạm nhỏ với những hình phạt không tương xứng. Những vụ án như vậy xuất hiện thường xuyên trong thập niên 50 và 60 của thế kỷ XX, khi chế độ muốn nắm được những bộ phận quan trọng của nền kinh tế để điều khiển mọi thứ theo các nguyên tắc kinh tế kế hoạch tập trung.

Với những vụ việc liên quan đến tội phạm phi chính trị này, một thủ tục gọi là “giám đốc thẩm” đã được áp dụng. Từ “giám đốc thẩm” (cassation) được du nhập từ Pháp và có nghĩa là một kháng cáo chỉ đối với pháp luật được áp dụng trong vụ việc.

Với quy trình này, tòa án không được phép nhận thêm bất kỳ bằng chứng mới nào đối với các cáo buộc trong các phiên tòa trước, và chỉ có thể hủy bản án nếu luật nội dung hoặc luật hình thức đã bị áp dụng sai, hay hình phạt thể hiện rõ sự bất công hoặc không tương xứng với những yếu tố cơ bản thượng tôn pháp luật.

Tôi và nhiều thẩm phán đồng nghiệp đã phải đối mặt thường xuyên với loại thủ tục này, đặc biệt khi quá trình tố tụng có sự tham gia của an ninh nhà nước Stasi (The Ministry for State Security; theo tiếng Đức là Ministerium für Staatssicherheit – tạm dịch: Bộ An Ninh Quốc Gia). Gần như chắc chắn rằng cảnh sát Stasi đã ngược đãi các bị can để họ nhận tội, nhưng Stasi là chuyên gia trong “lĩnh vực” này và do đó không có dấu vết nào được tìm thấy trong các hồ sơ. Vì thế, kể cả khi một người nộp đơn đệ trình rằng lời thú tội của mình chỉ được đưa ra trong hoàn cảnh bị đánh đập hoặc tra tấn, bản án không thể lật lại vì không có manh mối gì trong hồ sơ vụ việc cho thấy tính xác thực của đệ trình đó, trong khi bản thân người .Ảnh tư liệu chụp nhân sự của Stasi. Ảnh: dailystomer

Trong một số phán quyết sau thống nhất gần đây (27/1/1992 – BSK 33/91 Rudolph) (mà vụ việc xảy ra trong lúc bị cáo đang thuộc thẩm quyền của chính quyền Đông Đức), tòa án đã phải xem xét lại vấn đề này trên cơ sở Hiến pháp và Luật Cơ bản.

Bị cáo đã bị tòa sơ thẩm – Kreisgericht kết án 5 năm tù vì trộm cắp, lừa đảo và các tội khác. Kháng cáo của người này lên tòa án quận (Bezirksgericht) đã bị bác bỏ ngay tức khắc mà không có ban hội thẩm. Cần chú ý rằng trường hợp này tòa áp dụng đúng luật, và đương sự đơn giản đã cho rằng bản án quá cứng nhắc. Tuy nhiên khi áp dụng thủ tục giám đốc thẩm, bị cáo trình bày rằng cuộc điều tra giai đoạn tiền xét xử đã được thực hiện bởi Bộ An ninh Quốc gia. Và như vậy về bản chất, ông ta đã bị từ chối một phiên xét xử công bằng, bởi mọi lời nhận tội và thú nhận của người này có thể được thu thập trong tình trạng bị gây áp lực về tinh thần với những mối đe dọa trả thù.

Tất nhiên là không có manh mối nào về tính xác thực của lời trình bày trên trong các tài liệu. Tuy vậy, mọi người đều có sự hiềm nghi định kiến dễ hiểu đối với những quy trình tố tụng có sự nhúng tay của cảnh sát Stasi, rằng chúng đã không được tiến hành chính xác như những gì được ghi lại trong sổ sách. Những người đệ đơn có lý do và có quyền phản ứng. Nhưng pháp luật đòi hỏi bất kỳ hành vi trái pháp luật nào của phiên tòa cũng phải có bằng chứng khách quan. Vì thế, chúng ta phải tự hỏi 2 vấn đề sau:

  1. Chỉ với những đệ trình cho rằng cảnh sát Stasi đã tiến hành cuộc điều tra có thể coi là căn cứ để giám đốc thẩm? và,
  2. Nếu không, liệu pháp luật hiện hành có vi hiến khi không có sự phân biệt giữa phiên tòa bình thường với “phiên tòa Stasi”?

Với những lẽ trên thì câu trả lời dành cho vấn đề đầu tiên sẽ là sự phủ định. Câu hỏi thứ hai bao gồm vấn đề về bình đẳng trước pháp luật theo điều 3I của Luật Cơ bản, liên quan tới nghĩa vụ của Nhà nước trong việc cung cấp và đảm bảo tối đa sự bảo hộ tư pháp cho các quyền công dân. Thủ tục giám đốc thẩm của Đông Đức được sửa đổi theo Hiệp ước Thống nhất có vai trò tạo điều kiện giúp khắc phục những bất công mà ngành tư pháp của thể chế cộng sản này đã gây ra cho người dân.

Có thể Stasi đã tiến hành điều tra không đúng quy định và do vậy, các vụ án mà chủ yếu là nhóm án chính trị đã cho thấy sự bất công rõ rệt. Song các bị cáo của các phiên tòa này hầu như sẽ chẳng bao giờ có thể chứng minh được họ đã bị ngược đãi hoặc thậm chí là tra tấn. Mọi lời cáo buộc đã được thực hiện và dựng lên rất cẩn thận và kỹ lưỡng hơn rất nhiều so với các quy trình tố tụng hình sự thông thường. Vì thế, các bị cáo trong các “phiên tòa Stasi” đều ở thế bất lợi so với các bị cáo “thường”. Làm thế nào để giải thích cho điều này?

Nên chăng cần có sự sửa đổi bổ sung trách nhiệm chứng minh chỉ riêng đối với các trường hợp này: không yêu cầu đầy đủ chứng cứ, mà khẳng định “nghi ngờ hợp lý” là được? Song không phải tất cả các phiên tòa do Stasi điều tra đều bất công, và làm thế nào để phân biệt được cáo buộc nào là giả và cái nào là thực? Bên cạnh đó, giảm bớt trách nhiệm chứng minh có thể dẫn tới một loạt những kháng cáo dồn dập và có thể nhấn chìm sự phát triển của hệ thống hành chính tư pháp hình sự khi nguồn lực của thẩm phán và công tố viên hiện rất cần thiết cho những vấn đề khác. Do vậy, ta chỉ có thể xem đây là vấn đề làm sao để phân bổ nguồn lực “hành chính tư pháp”.

Tự kiềm chế tư pháp

Quốc hội Đức đã quyết định chỉ khắc phục những vụ án có đầy đủ chứng cứ để loại trừ việc đưa ra hàng loạt quyết định giám đốc thẩm chỉ trên cơ sở ngờ vực Và có một lý do từ luật hiến pháp có thể khiến giải pháp này được chấp nhận: thuyết hiến pháp Đức nhận biết khái niệm “tự kiềm chế tư pháp” trong các vấn đề có tính chính trị cao.

Khái niệm này được Tòa án Hiến pháp Liên bang Đức (Bundesverfassungsgericht) sao chép từ học thuyết pháp lý ở Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ, nơi mà “học thuyết chất vấn chính trị” được phát triển từ đầu thế kỷ 19 (và chỉ có một chút thay đổi về hình thức). Trong những vụ án đậm chất chính trị, cơ quan lập pháp có một loại đặc quyền tùy nghi quyết định. Loại đặc quyền này không chịu sự giám sát của tòa án. Đặc quyền này đặc biệt chiếm ưu thế đối với các điều ước quốc tế có tính chất chính trị. Gác lại câu hỏi về bản chất hiến pháp của mối quan hệ giữa Đông Đức và Tây Đức theo quan điểm của CHLB Đức, Hiệp ước Thống nhất là một điều ước chính trị quốc tế của thế kỷ. Vì vậy, theo thuyết tự kiềm chế tư pháp, tòa án phải rất cẩn trọng khi xét xử theo những quyết định của Quốc hội liên quan đến việc tái thống nhất nước Đức.Trụ sở Tòa Hiến pháp Liên bang Đức. Ảnh: Wikipedia

Bằng cách áp dụng lý thuyết tự kiềm chế chính trị bằng tư pháp nói trên, chúng tôi quyết định không can thiệp vào nội dung của Hiệp ước Thống nhất. Tuy nhiên, chúng tôi hy vọng những phán quyết đã được kể ra ở trên có thể là động lực giúp chính phủ xem xét lại vị trí của mình và tìm ra phương cách tốt hơn nhằm thực thi công lý cho những người dân Đông Đức, khắc phục được ít nhất một phần những bất bình của họ. Sự thật là, Chính phủ Liên bang đang thử cân nhắc một dự thảo luật được xây dựng để cho phép xem xét những bằng chứng mới. Nhưng liên quan đến việc này, Bộ trưởng Tài chính và Bộ Tư pháp vẫn đang tranh cãi về khoản tiền phải bồi thường cho những người bị bắt giam bất hợp pháp. Đây là một thực tế rất xấu hổ với chính phủ Tây Đức khi thậm chí có những tranh cãi phát sinh đối với khoản bồi thường nhỏ nhoi – cho một cuộc đời đã bị hủy hoại là những mất mát mà chúng ta đang nói đến./.

(còn tiếp)

Để lại lời nhắn

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.