tác giả của “Tướng về hưu”,”Tuổi 20 yêu dấu… Nguyễn Huy Thiệp,nhà văn hiện thực xã nghĩa, vừa “về hưu vĩnh viễn ở chốn không hận thù,dối trá,khổ đau!

Vĩnh biệt nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, một đời nghèo nhưng văn chương huy hoàng

20/03/2021 21:2021

TTO – “Bản chất của Nguyễn Huy Thiệp là một nghệ sĩ. Anh ấy viết văn, đào sâu suy nghĩ là vậy nhưng tâm hồn lại rất yếu đuối, dễ vỡ. Đó cũng là duyên kiếp, rồi cũng đến lúc, anh ấy cũng buông tay để ra đi”.
Vĩnh biệt nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, một đời nghèo nhưng văn chương huy hoàng - Ảnh 1.

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp (ảnh chụp năm 1997) – Ảnh: NGUYỄN ĐÌNH TOÁN

Anh sống một cuộc đời đau khổ, nghèo túng, vật vã, lang thang, hết dạy học ở vùng núi, cho tới làm nhiều nghề để kiếm sống, thậm chí làm nhiều nghề ngoài nghề viết để mưu cầu cuộc sống. Nhưng với văn chương, anh lại rất quyết liệt. Người xả thân nhằm đổi mới, nhận diện, phản ánh đúng những bản chất của xã hội, góp phần dựng nên một trật tự đúng đắn, là tấm gương để các nhà văn noi theo.

Nhà văn Nguyễn Văn Thọ

Nguyễn Huy Thiệp qua đời, để lại một khoảng trống lớn về đổi mới văn học lần hai

Lúc 16h45, nhà văn Nguyễn Văn Thọ có nhận được cuộc điện thoại từ họa sĩ Nguyễn Phan Bách – con trai trưởng của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp – báo tin “bố cháu mất rồi”, ông sững người ra.

Thời gian qua, ai cũng biết nhà văn Nguyễn Huy Thiệp trải qua một giai đoạn rất khó khăn. Ông đổ bệnh liên tục. Khi vợ ông mất, nhà văn gần như rơi vào trạng thái hôn mê, gia đình cũng như bạn bè tập trung giúp đỡ rất nhiều.

“Bản chất của Nguyễn Huy Thiệp là một nghệ sĩ. Anh ấy viết văn, đào sâu suy nghĩ là vậy nhưng tâm hồn lại rất yếu đuối, dễ vỡ. Đó cũng là duyên kiếp, rồi cũng đến lúc, anh ấy cũng buông tay để ra đi”. 

Dù biết sớm muộn gì, chuyện này cũng đến, nhưng nhà văn Nguyễn Văn Thọ vẫn chưa hết bàng hoàng và sốc. Ông vội báo tin cho chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều và phó chủ tịch hội Trần Đăng Khoa để chuẩn bị lo cho hội viên của mình.

Những năm 1985-1986, nhà văn Nguyễn Văn Thọ, nhà thơ Bế Kiến Quốc, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp và một vài người bạn nữa gặp nhau, làm quen, chơi thân với nhau ở báo Văn Nghệ

Lúc đó Nguyễn Huy Thiệp mới chập chững bước chân vào văn đàn; song những tác phẩm của ông đã gây xôn xao dư luận. Nhà văn Nguyễn Văn Thọ kể khi Những ngọn gió Hua Tát in ở báo Văn Nghệ số Tết năm 1986, nhà thơ Bế Kiến Quốc đã chạy đi quảng bá, khoe giùm bạn của mình khắp nơi.

Đánh giá về văn chương Nguyễn Huy Thiệp, người bạn văn của ông chia sẻ: “Nguyễn Huy Thiệp có hai điều đặc biệt nhất”. Thứ nhất, giọng văn lạ, chẳng giống ai từ trước tới nay. Ông có biệt tài trong việc đối thoại (phải nói là số một của văn học Việt Nam), cũng như dựng không khí, cấu trúc, xây dựng nhân vật.

Thứ hai, Nguyễn Huy Thiệp nhìn thẳng vào những bề bộn của xã hội, vào cái ác, lẫn chiều sâu của thân phận mỗi cá nhân trong chiều dài thân phận đất nước, dân tộc. So với thứ văn chương một màu trước đó, văn Thiệp là một tiếng nói đầy khác biệt. Ta có thể thấy rõ trong Tướng về hưu, Những ngọn gió Hua Tát, Những người thợ xẻ, Chảy đi sông ơi…

Vĩnh biệt nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, một đời nghèo nhưng văn chương huy hoàng - Ảnh 3.

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp (ảnh chụp năm 2017) – Ảnh: NGUYỄN ĐÌNH TOÁN

Sự ra đi của Nguyễn Huy Thiệp tạo ra một lỗ thủng đối với văn đàn Việt

“Nguyễn Huy Thiệp mất, tôi mất đi một bạn văn lớn – người chia sẻ với tôi rất nhiều về bút pháp, về vị trí và vai trò của nhà văn trong xã hội. Đồng thời, sự ra đi của anh, tạo ra một lỗ thủng đối với văn đàn Việt Nam”, nhà văn Nguyễn Văn Thọ nói.

Kỷ niệm thì nhiều. Một đời dài dằng dặc, chơi với nhau từ những ngày còn trẻ tới khi trên đầu hai thứ tóc, lắm vinh quang, cũng lắm tủi nhục; nhưng một thời đói khổ cùng nhau – vẫn còn như in trong tâm trí của nhà văn Nguyễn Văn Thọ.

Thời đó, các ông đều nghèo. Vợ chồng nhà văn Nguyễn Huy Thiệp cũng chỉ biết trông vào đồng lương còm của Nhà nước. Công việc thì bấp bênh. Mỗi khi đi lĩnh vài đồng nhuận bút còm, mấy ông lại rủ nhau đi đánh chén.

Vui buồn đều có nhau trong những lúc khó khăn đó. Khi Nguyễn Huy Thiệp rất nổi tiếng, thậm chí có tác phẩm xuất bản ra nước ngoài, thì ông vẫn rất nghèo.

Nguyễn Phan Bách, con trai ông Thiệp, từng kể cho ông Thọ một câu chuyện rất buồn. Có một năm, sắp tới rằm tháng tám, ông Thiệp không có nổi trong túi 5 hào để mua cái bánh nướng cho con. Lúc ấy, nhà văn Trần Thị Trường đã biếu ông 50 đồng. 

Số tiền này lúc đó to lắm, bằng một tháng lương. Và năm ấy, Nguyễn Phan Bách và Nguyễn Phan Khoa – hai con trai của ông – có một cái Tết Trung thu vui nhất, ấm áp nhất cuộc đời.

Nhà văn Nguyễn Văn Thọ kể cái nghèo ám ảnh cả cuộc đời nhà văn Nguyễn Huy Thiệp. Lúc cuối đời, ông cũng rất nghèo. Khi ông đột quỵ lần hai, ông Thọ gọi cho con trai của ông thì mới hay tài khoản của gia đình chỉ còn đúng 9 triệu đồng. Trong lúc đó, trong gia đình còn có hai người khác cũng đang ốm nặng.

Nghèo khổ là vậy; nhưng ông Nguyễn Huy Thiệp lại sống “sạch”, không có điều tiếng gì. Còn nhớ, trong một cuộc phỏng vấn nhân dịp Nhà xuất bản Trẻ tái bản tập phê bình Giăng lưới bắt chim và trò chuyện “Nhà văn có nên viết phê bình văn học” vào năm 2016 tại Hà Nội, trả lời câu hỏi có phải nhà văn Nguyễn Huy Thiệp viết văn để đi tìm đạo, ông đã cười mà cho biết ông viết văn trước hết để kiếm sống.

“May mắn của tôi cho đến giờ phút này, sách vẫn được in và tái bản liên tục. Chưa kể, thỉnh thoảng có người vì yêu quý, còn cho tôi cái này cái kia. Nhiều lúc cũng tham lắm nên nhận nhưng cũng có nhiều thứ người ta cho rất to, tôi không dám nhận. Ở đời rắc rối là thế”, ông nói. Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp nghèo nhưng sạch là vì thế.

Sự ra đi của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã để lại một khoảng trống rất lớn cũng như nhiệm vụ nặng nề cho thế hệ kế tiếp về cuộc đổi mới văn học lần hai. Theo nhà văn Nguyễn Văn Thọ, người sống quyết liệt với văn chương như Nguyễn Huy Thiệp không nhiều.

Theo nhà phê bình Văn Giá, trước Nguyễn Huy Thiệp, văn học Việt Nam khác. Từ Nguyễn Huy Thiệp trở đi, văn học Việt Nam khác. Ông đã cắm một dấu mốc rất ghê gớm và quan trọng vào đời sống văn học Việt Nam.

Trong đổi mới, có những đổi mới từ từ, từ người này đến người kia. Nhưng Nguyễn Huy Thiệp xuất hiện năm 1987, đã gây nên một dấu ấn đậm nét.

Ông tạo ra một cảm quan, cái nhìn mới về đời sống, dẫn đến một hướng viết mới, một ngôn ngữ mới, một cách biểu đạt mới trong văn xuôi Việt Nam hiện đại. Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp có sứ mệnh đổi mới văn học; và ông đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình.

Muốn đổi mới văn học, phải đổi mới nhận thức, phải dấn thân. Nguyễn Huy Thiệp là một người dấn thân trong bút pháp và cả trong nhận thức. Muốn trở thành nhà văn tử tế, có công chúng, phải biết hi sinh, phải biết cống hiến, dấn thân vào đời sống lầm than, đồng cam cộng khổ với người dân… thì mới có những tác phẩm lớn. Đó là những điều mà một đời văn “huy hoàng” Nguyễn Huy Thiệp để lại cho tất cả chúng ta.

Vĩnh biệt nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, một đời nghèo nhưng văn chương huy hoàng - Ảnh 4.

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp ký tặng sách năm 2006 – Ảnh: NGUYỄN ĐÌNH TOÁN

Điều chỉ có ở những tài năng

Là một người bạn thân thiết với Nguyễn Huy Thiệp, tin buồn về sự ra đi của nhà văn khiến họa sĩ Lê Thiết Cương nặng lòng. Đánh giá về Nguyễn Huy Thiệp, họa sĩ Lê Thiết Cương nói, với tư cách là một người đọc đồng thời là một nghệ sĩ ông đòi hỏi ở các nhà văn, các nghệ sĩ phải có cái riêng của mình, thì Nguyễn Huy Thiệp là nhà văn có cái riêng, đóng góp một giọng riêng cho văn học Việt Nam.

Theo ông, kể từ văn chương Nam Cao, có thêm vài tên tuổi văn chương nữa nhưng chỉ tới Nguyễn Huy Thiệp mới kẻ được một đường kẻ mạnh mẽ giữa hai nhà văn này. Mượn câu nói của nhà thơ Đặng Đình Hưng “nếu bạn là nhà văn, nhà thơ thì hãy để tôi khám túi bạn xem trong túi có chữ nào không”, họa sĩ Lê Thiết nói “trong túi của Nguyễn Huy Thiệp có chữ”.

Họa sĩ cho rằng Nguyễn Huy Thiệp mất đi để lại một khoảng trống lớn cho văn học Việt Nam bởi ông chưa thấy xuất hiện một nhà văn nào thật sự xuất sắc như Nguyễn Huy Thiệp.

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp (ảnh chụp năm 2008) - Ảnh: NGUYỄN ĐÌNH TOÁN

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp (ảnh chụp năm 2008) – Ảnh: NGUYỄN ĐÌNH TOÁN

Nhà thơ Trần Đăng Khoa – phó chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam – nói Nguyễn Huy Thiệp ra đi ở tuổi 72 – là một tổn thất cho văn đàn Việt Nam.

“Ở tuổi vẫn còn có thể cống hiến cho bạn đọc mà anh Thiệp đã ra đi vào cõi thương nhớ thì đó là một tổn thất lớn cho gia đình, cho Hội Nhà văn Việt Nam, cho bạn đọc. Chúng ta mất đi một nhà văn xuất sắc thời đổi mới”, nhà thơ Trần Đăng Khoa nói.

Theo phó chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, Nguyễn Huy Thiệp là hiện tượng văn học những năm 1980, rất mới trong cách viết, văn chương hấp dẫn. Cái đặc biệt nhất của Nguyễn Huy Thiệp, làm nên sự hấp dẫn trong văn chương của ông chính là chất dư ba, rất gần với thơ.

Nguyễn Huy Thiệp thường dùng ngôn ngữ bỗ bã đời thường, ông gọi đúng tên sự vật, không kiêng nể, làm nhiều người ban đầu bị choáng, nhưng lại đầy chất dư ba của thơ ca. Điều này góp phần làm nên hơi văn rất riêng của ông, điều chỉ có ở những tài năng.

THIÊN ĐIỂU

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp qua đời, văn đàn Việt Nam ‘lòng buồn không tả nổi’

TTO – Theo tin từ anh Nguyễn Phan Khoa – con trai nhà văn Nguyễn Huy Thiệp – Nguyễn Huy Thiệp vừa qua đời lúc 16h45 hôm nay, ngày 20-3 tại nhà riêng sau một thời gian chống chọi với bệnh đột quỵ. Ông hưởng thọ 72 tuổi.

TIẾU TÙNG

“Tướng về hưu “Nguyễn Huy Thiệp nói chuyên tại đại hoc(có tiếng thiên tả) Berkeley Bắc Cali/US

Bùi Văn Phú

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp vừa qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 71 tuổi (1950-2021).Bài viết dưới đây là những ghi nhận trong chuyến đi Mỹ của ông vào cuối năm 1998, khi ông có buổi nói chuyện tại Đại học U.C. Berkeley.

*Nguyễn Huy Thiệp: viết là đứng trong sự nguy hiểm về tình cảm, tài chánh và chính trị

Bùi Văn Phú

Phòng hội của Trung tâm Nghiên cứu Nam và Đông nam châu Á tại trường Đại học U.C. Berkeley là diễn đàn nói chuyện và thảo luận về các đề tài trong vùng. Nhiều người Việt trong và ngoài nước đã nói chuyện ở đây, trong đó có thi sĩ Nguyễn Chí Thiện khi ông vừa đến Hoa Kỳ định cư vài năm trước.

Lần này có nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, qua Mỹ sinh hoạt văn học theo lời mời của Trung tâm Nghiên cứu Đông Dương (Indochina Studies Center) với một buổi nói chuyện và một buổi phê bình tác phẩm của ông. Chuyến đi Mỹ lần này của Nguyễn Huy Thiệp là lần thứ hai và đã tạo sôi nổi hơn chuyến trước vì cùng lúc ông có mặt tại Hoa Kỳ, một đoàn kịch nói từ Hà Nội đem vở “Hồn Trương Ba da hàng thịt” của Lưu Quang Vũ qua diễn tại vài đại học ở Quận Cam, thủ đô của người Việt ở Hoa Kỳ, mà ngày trình diễn đã có những người Việt biểu tình trước cửa nhà hát. Họ chống việc giao lưu văn hoá.

Ngày 1.10.1998 Nguyễn Huy Thiệp nói chuyện ở Đại học U.C. Berkeley, miền Bắc California.*Lúc gần 4 giờ chiều, trước cửa vào tòa nhà nhiều tầng của trung tâm nghiên cứu có khoảng 30 người cầm bích chương, biểu ngữ đi qua đi lại biểu tình. Họ hô to những khẩu hiệu đả đảo cộng sản, đả đảo Nguyễn Huy Thiệp.

Lên tầng 6, phòng hội chưa mở cửa. Nhiều người Việt đã có mặt, cùng dăm bẩy người Mỹ. Cô thư ký và mấy nhân viên của trung tâm chạy tới chạy lui, vẻ mặt lo lắng hơn những lần tổ chức nói chuyện khác. Một cô dán lên cửa phòng ba tờ giấy mới in từ trong máy ra: “No Signs, No Banners, No Photography”. Cấm trương khẩu hiệu. Cấm mang biểu ngữ. Cấm chụp hình. Nhân viên nhà trường lo sợ những người biểu tình làm gì mà phải ngăn cấm thế. Hơi quá chăng ở đất Berkeley này?Hơn 4 giờ một tí. Phòng hội mở cửa. 50 ghế ngồi hết chỗ ngay. Đa số là người Việt, khoảng 15 người Mỹ. Người đến sau đứng ngồi quanh phòng. Một nhân viên an ninh có ống nghe bên tai, mặc thường phục, đứng một góc đưa mắt qua lại chăm chú quan sát khách dự.

Tất cả chừng 60 người, khoảng một phần ba là sinh viên, còn lại nhiều người đã đi làm và có quan tâm đến Việt Nam. Già có, trẻ có, có người mới từ Việt Nam qua, có những em sinh trưởng ở đây.

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp mặc bộ đồ vét mầu xám đậm trông mới tinh, cà-vạt đốm hoa, ngồi ở bàn, trên có bình nước và ba cái ly. Phía sau lưng ông, trên bảng đen có những hàng chữ to viết bằng phấn: No Signs, No Photography, No Recording. Cấm trương khẩu hiệu, cấm chụp hình, cấm thu hình.

Khai mạc, giáo sư sử học Peter Zinoman, giám đốc của Indochina Studies Center, quần áo xuề xoà, giới thiệu tiểu sử nhà văn Nguyễn Huy Thiệp. Giọng nói của ông sang sảng, gặp chữ Việt ông phát âm nghe rõ giọng Hà Nội là nơi ông đã từng theo học và cưới một thiếu nữ thủ đô. Giáo sư Zinoman đã dịch ra tiếng Anh truyện ngắn “Vàng lửa” của Nguyễn Huy Thiệp. Truyện này bị nhà nước coi là nói xấu chế độ, cùng những dòng văn chương khác như của Dương Thu Hương, Bảo Ninh, Phạm Thị Hoài.

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đăng đàn bằng tiếng Việt, giáo sư Zinoman dịch sang tiếng Anh, đề tài: “Quan hệ giữa thời thế với văn học”. Ông nhấn mạnh là chỉ nói về thời thế và số phận người làm văn học tại Việt Nam, không nói về lịch sử.

Ông nói: “Có thời thế thì cá nhân con người có thể thay đổi lịch sử” rồi nhắc đến thiền sư Từ Đạo Hạnh qua hai câu thơ:

Có thời có tự mảy may

Không thời cả thế gian này cũng không.

Ông đọc thơ “Đánh cờ” của Hồ Chí Minh:

Lỡ bước hai xe đành bỏ cuộc

Gặp thời một tốt cũng thành công.

Theo Nguyễn Huy Thiệp anh hùng tạo thời thế là không có tính hiện thực. Thời thế tạo anh hùng mới đúng với số phận của nhà văn vì trong một nước nhược tiểu, yếu tố khách quan là chủ yếu, yếu tố chủ quan chỉ là phù trợ.

Về văn học hiện đại Việt Nam, Nguyễn Huy Thiệp nói bắt đầu có sau năm 1920, mà đến 90% là về đau khổ do chiến tranh tao loạn gây nên, còn lại 10% về tình yêu, hoà bình và những khao khát của con người. Những nhà văn viết về tình yêu có Nhất Linh, Thạch Lam, Nam Cao, nhà thơ Huy Cận, Tế Hanh, Xuân Diệu. Nhưng chất của văn học Việt Nam hiện đại là chất cay đắng. Nhà văn Việt Nam đi sau thời thế đến mươi, mười lăm năm. Còn nước Việt Nam đi sau thế giới có đến 50 năm. Đó là nhận định của Nguyễn Huy Thiệp.

May be an image of 1 person

Ông không coi truyện “Tướng về hưu” là tác phẩm xuất sắc nhất trong số 40 truyện ngắn và kịch mà ông đã viết về tình yêu, nỗi buồn, khao khát tự do và về bất lực của con người trước sự ngu dốt. Nhà văn là kẻ mơ mộng giữa thế gian phàm tục và thời thế phàm tục. Ông lập lại lời một nhà thơ: “Vấp phải đời phàm tục, chiếc thuyền tình vỡ tan”. Như trong Titanic.

Theo ông khó khăn của nhà văn là những nguy cơ thất bại. Tác phẩm ra đời, có khen chê, có người hiểu đúng, sai. Ông nhấn mạnh: “Dù sao trong thâm tâm, tôi muốn đóng góp tiếng nói hoà bình và nhân đạo với văn học thế giới. Tôi muốn bày tỏ cảm tình nhân ái của văn học Việt Nam với thế giới. Hãy đến với Việt Nam đi, hãy sống trong hoàn cảnh, thời thế của tôi thì bạn sẽ hiểu được những điều tôi viết.”

Kết luận, Nguyễn Huy Thiệp kể cho người nghe câu chuyện về Ngô Thời Nhậm, một nhà thơ ở Thế kỷ 19 bị đồng bào mình bắt giam và đánh đau quá mà chỉ nói: “Gặp thời thế, thế thời phải thế”. Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp không muốn bình luận về câu nói đó, ông chỉ khẳng định một điều: “Trong thâm tâm, tôi đã và đang chống lại thời thế”.

*

Sau đó bước sang phần trao đổi với khán giả.

– Ông nghĩ gì về phim “Tướng về hưu”?

NHT: Tôi không thích phim đó lắm.

– Ông khuyên nên đọc những ai để hiểu hơn về văn học Việt Nam?

NHT: Trước hết phải đọc những tác phẩm của tôi. Trong nước có Phạm Thị Hoài, Phan Thị Vàng Anh. Hải ngoại có Lê Minh Hà ở châu Âu, Trần Vũ ở Pháp; Nguyễn Mộng Giác, Nguyễn Xuân Hoàng ở Mỹ. Các bạn nên đọc thơ Việt Nam.- “Vàng lửa”, “Kiếm sắc”, “Nguyễn Thị Lộ” trong đó có nhắc đến những nhân vật lịch sử như Gia Long, Quang Trung Nguyễn Huệ, Nguyễn Trãi mà theo những điều nhà văn viết ra là những tài liệu lịch sử do nhà văn sưu tầm được khi sống trên vùng thượng du Việt Bắc. Tôi không đồng ý với cách dựng nhân vật lịch sử đó.

Xin hỏi nhà văn, những truyện đó là sự thật lịch sử hay hư cấu?

NHT: Đó chỉ là những cảnh giác của tôi đối với xã hội.- Ông nói “Tướng về hưu” không phải là tác phẩm ưng ý nhất, nhưng đó là tác phẩm khiến ông nổi tiếng. Tại sao vậy?NHT: “Tướng về hưu” chỉ là một món ăn đưa ra.

Nhưng không phải là món ngon nhất. Tôi muốn viết về tình yêu như Roméo và Juliette.

– Tôi mới qua Mỹ hơn một năm. Lúc còn ở trong nước có đọc các tác phẩm của ông. Cùng thời ông có Lưu Quang Vũ soạn vở kịch “Hồn Trương Ba da hàng thịt” cũng mang tính phản kháng chế độ. Tại sao Lưu Quang Vũ bị giết cả nhà, còn nhà văn vẫn ung dung. Có phải cộng sản đưa nhà văn ra để đánh bóng chế độ?

NHT: [Nguyễn Huy Thiệp chắp hai tay trước miệng, hai ngón trỏ đặt trên mũi, trầm ngâm suy nghĩ có đến 30 giây rồi trả lời]: Tôi không liên quan gì đến Lưu Quang Vũ cả. Mỗi người có một số phận. Xã hội tự nó như thế, không cần ai làm đẹp, đánh bóng.

– Ông chịu ảnh hưởng của ai? Có người cho rằng văn ông giống Ma-két.

NHT: Tôi ít được tiếp xúc với các tác phẩm văn học phương Tây. Tôi chưa đọc Ma-két. Tôi hay đọc văn cổ điển phương Đông và Việt Nam. Tôi là nhà văn của thời thế. Năm 1986 Việt Nam bắt đầu đổi mới. Tôi nghĩ đó là một thời thế lớn. Thời nào thì cũng có các nhà văn của thời đó.

– Nhà văn nói có những nguy hiểm thì đó là những nguy hiểm gì đối với một nhà văn?

NHT: Khó khăn lắm. Bạn cứ viết đi rồi biết. Đứng trong sự nguy hiểm về tình cảm, về tài chánh và nguy hiểm về chính trị nữa. Tôi sợ nhất hiểm hoạ tình cảm và tài chánh. Chỉ hai thứ đó cũng đã đủ giết một nhà văn Việt Nam rồi.

– Nếu biết nguy hiểm như thế, tại sao ông chọn làm nhà văn?

NHT: Số phận thôi.

– Chứ không phải vì danh tiếng sao?

NHT: Không. Danh tiếng là cho người trẻ thôi. Tôi già rồi. Tôi bước vào văn đàn lúc đó tôi chán đời.

– Khi anh Nguyễn Huy Thiệp qua đây ba năm trước, tôi có được gặp anh. Khi anh trở về Việt Nam tôi cứ áy náy là không biết anh có bị làm khó dễ, bị theo dõi hay bị nguy hiểm khi anh trở về không, anh có thể cho biết.

NHT: Tôi rất mừng và không ngờ được gặp lại anh Peter Trần Văn Nhơn hôm nay. Ba năm trước anh Nhơn là người bạn đường đã đưa tôi đi chơi một vòng nước Mỹ trong một tháng. Trong chuyến đi đó tôi hiểu biết nhiều về các cộng đồng người nói tiếng Tây Ban Nha, người Do Thái, người da đen sinh sống tại Mỹ. Không có chuyện gì xảy ra cả khi tôi trở lại Việt Nam. Tôi chỉ buồn thôi. Việt Nam có thể khá hơn rất nhiều nếu không có quá nhiều nhầm lẫn. Dịp này tôi đến Mỹ cũng là dịp rất tốt đến với cá nhân tôi. Tôi và đồng bào đang tìm cách cho Việt Nam khá lên. Không có gì khó khăn đến với tôi. Nhiều khi tôi vốn là người lạc quan.

– Anh qua đây với tính cách cá nhân hay chính phủ Việt Nam đưa đi?

NHT: Cá nhân chứ.

– Ông nói chống lại thời thế. Chống như thế nào?

NHT: Chống thời thế cũng như chống lại số phận của tôi. Số phận con người như một giòng sông. Không đắp đê tìm cách chống nó thì nó cuốn phăng đi. Chúng ta chống lại nó nhưng vẫn bị nó cuốn đi.

– Ông có thể nói đến những lỗi lầm gì Việt Nam phạm phải?

NHT: Tôi không phải là nhà nghiên cứu. Nhưng chiêm nghiệm từ bản thân và những người Việt Nam khác thì thấy chúng ta luôn luôn nhầm lẫn trong mọi thứ, trong tình yêu, trong cuộc sống. Nhiều khi tưởng là tình yêu thì lại không phải tình yêu. Tưởng công việc phù hợp thì lại không phải.

– Tôi không nói đến nhầm lẫn của những cá nhân, mà muốn hỏi về những lỗi lầm mà nhà nước Việt Nam gặp phải?

NHT: Đó là một câu hỏi rất khó. Tôi không muốn đề cập đến các vấn đề chính trị hoặc xã hội. Nhiều nhà văn đồng nghiệp với tôi nhầm lẫn về quan niệm xã hội của mình. Tôi cũng vậy. Đi tìm cái thiện thì gặp cái ác. Tưởng là điều này xấu thì lại là cái hay.

– Ông muốn hậu thế nhìn ông là người thế nào?

NHT: Một người nông dân có đầu óc.

– Theo ông văn học Việt Nam sẽ đi về đâu trong văn đàn thế giới?

NHT: Mọi sự diễn ra một cách ngẫu nhiên. Mọi sự phụ thuộc vào thời thế.

– Khoảng mười năm trước đây Tạp chí Cộng sản có viết về những tra tấn trong các nhà tù ở Việt Nam. So với bây giờ tình trạng có cải tiến hơn không?

NHT: Tôi rất sợ nhà tù. Ở đâu cũng có trật tự của nó. Chuyện trong tù không phải là thị hiếu của tôi.

– Ông đang thành công, thế sao lại muốn đi ngược lại số phận của mình?

NHT: Số phận của chúng ta đều rất xấu. Cô cứ sống đi rồi cô sẽ hiểu điều đó. Cô không hiểu những thê thảm, đau đớn của một người danh tiếng. Năm hai mươi tuổi tôi có viết một câu chuyện về một chàng trai trẻ ở Hua Tát, sống cuộc đời tiếng tăm nhưng khi về già thì nói rằng: sống một cuộc đời bình thường là khó nhất.

– [Một Nam sinh viên Mỹ biết nói tiếng Việt]: Tôi có mua truyện “Con gái Thủy thần”, ông mới viết đến truyện thứ hai, vậy bao giờ mới xong?

NHT: Phần kết sẽ hoàn tất vào năm 2000.

– Ông nghĩ gì về từ ngày có chính sách đổi mới tới giờ?

NHT: Những năm đầu rất thú vị. Có nhiều cơ hội tốt. Gần đây khi có khủng hoảng kinh tế Á châu thì có những khó khăn với các nhà văn Việt Nam. Riêng tôi năm năm đầu viết nhiều. Sau đó không viết được. Gần đây lại viết nhiều. Tôi đang tìm cách vượt lên như Việt Nam đang tìm cách vượt qua khó khăn.

– Ông nói nước Việt Nam đi sau thế giới 50 năm. Vậy Việt Nam cần làm gì và cộng đồng thế giới cần làm gì?

NHT: [Trầm ngâm suy nghĩ một lát]: Có lẽ phải là văn hoá. Không phải là kinh tế. Việt Nam cần cả một cộng đồng nhân hậu, lương thiện. Nhưng đấy là một mơ mộng ảo tưởng.

– Trong “Tướng về hưu” có nhân vật Kim Chi là cô gái đẹp mà lấy anh chồng tên Tuân chẳng ra gì, như là: hoa nhài cắm bãi cứt trâu. Đó có phải là điển hình về phụ nữ Việt?

NHT: Không. Kim Chi không phải là điển hình. Có nhiều người đàn bà Việt Nam cũng lấy chồng không ra gì. Nhưng vai trò của người đàn bà Việt Nam bây giờ tốt hơn so với thời trước. Trong hai mươi năm gần đây, phụ nữ Việt Nam được đi học, có kiến thức, được chồng kính nể hơn.

– Tôi không hiểu biết nhiều về chính sách đổi mới. Tôi hỏi đơn giản và cũng muốn ông trả lời đơn giản là có tự do phát biểu ý kiến ở Việt Nam không?

NHT: Có nhiều hơn so với trước.

– Ông viết nhắm vào giới độc giả nào?

NHT: Tôi luôn viết vì ai đó. Cô cứ thử viết đi. Viết vì ai đó mới là điều khó nhất.

– Ông nói trong cái tốt có cái xấu, trong thiện có ác. Vậy làm sao chúng tôi có thể phân biệt được tốt xấu, thiện ác?

NHT: Trong cái hay có cái dở, trong thiện có ác. Điều ấy là sự thực đấy. Nếu nghiên cứu về đạo Phật, vào các ngôi chùa thì có ông Thiện một bên, ông Ác một bên, tượng Phật nằm giữa. Con người luôn luôn cổ võ cho điều thiện. Nhưng ác, xấu vẫn sờ sờ ra đó. Con người cứ tránh nó thôi. Còn làm sao để biết thiện, các sách giáo khoa, các giáo sư đại học ở đây sẽ hướng dẫn. Cô đừng lo.

Đã 90 phút trôi qua. Như thời biểu đã định nên giáo sư Zinoman chấm dứt chương trình ở đây.Phần nêu câu hỏi đã diễn ra có đôi lúc gay gắt, ngôn từ hỏi có lúc nặng nề, nhưng nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã trả lời khéo, có khi pha chút vui tươi và nhiều khi rất triết lí.

Trong phần này chị Nguyễn Nguyệt Cầm, tức bà Zinoman, giúp thông dịch rất hay.*Sau đó là phần chiêu đãi với rượu vang, phô-ma và bánh qui. Nhiều người vây quanh nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, xin chữ ký trên sách và hỏi thêm nhiều câu hỏi nữa.

– “Tướng về hưu” đưa ra hình ảnh một viên tướng, sau bao nhiêu năm chiến đấu, nay trở về với xã hội phải chứng kiến bao điều xấu, bao tệ nạn xã hội và cuối cùng ông đi tìm cái chết. So với mười năm trước khi “Tướng về hưu” ra đời, tình trạng xã hội Việt Nam bây giờ xấu hơn lúc đó, giống vậy hay khá hơn?

NHT: Tệ hơn trước. Có thể là vì trước đó cũng có những tệ nạn xã hội mà đã được che dấu đi.

– Anh viết văn, Dương Thu Hương cũng là người viết văn, thế sao bà ấy bị theo dõi, rắc rối. Giữa anh và Dương Thu Hương có gì khác biệt?

NHT: Dương Thu Hương là người can đảm hơn tôi. Bà ấy có tham vọng chính trị. Tôi không can đảm bằng bà ấy nhưng có thể tôi khôn hơn bà ấy.

– Ông có được tự do sáng tác không?

NHT: Lúc trước có khó khăn. Mấy năm trước công an đã vào nhà tịch thu một số bản thảo.

– Trong “Vàng và lửa” ông viết về Gia Long và đưa ra giả thuyết để người đọc chọn, nhìn từ quan điểm nông dân, ông có muốn người ngoại quốc đến Việt Nam?

NHT: Muốn chứ. Họ mang văn minh vào Việt Nam.

*

Sang ngày 2.10 có giờ phê bình những tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp và thảo luận về sinh hoạt văn học trong nước với giáo sư Peter Zinoman, nhà báo Robert Templer, nhà văn Nguyễn Quí Đức và bà Mariam Beevi.

May be an image of 2 people and people standing

Cũng có khoảng 60 người tham dự trong một phòng học trên lầu 1 của Barrows Hall trong khuôn viên Đại học Berkeley. Bên ngoài có nhiều người biểu tình, chừng 50, đông hơn hôm qua và cũng hô nhiều khẩu hiệu. Các cửa sổ phòng học đã đóng lại, nhưng âm thanh vẫn lọt vào.

Bên trong không khí trở nên nóng, ngột ngạt.Trong khi giáo sư Zinoman phân tích cách dùng nhân vật lịch sử như Quang Trung, Gia Long, như Nguyễn Thái Học và ngôn ngữ của Nguyễn Huy Thiệp để ám chỉ chế độ và đã bị cán bộ văn hoá của đảng gay gắt chỉ trích, giọng nói của giáo sư đã lớn, nhưng cùng lúc những khẩu hiệu do đoàn người biểu tình hô to, lập đi lập lại cũng ùa vào phòng: “Đả đảo tên bồi bút Nguyễn Huy Thiệp. Đả đảo tên bồi bút Nguyễn Huy Thiệp”.Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp ngồi trên bàn cùng các diễn giả, bên cạnh có người thông dịch.

Ông nghe thấy hết mọi thứ.Trong buổi nói chuyện hôm qua, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp có nói:

“Tác phẩm ra đời có khen chê, có người hiểu đúng, sai”. Nhìn sự việc mới thấy cái khổ đau của người có tiếng như ông.

[ảnh trong bài của tác giả]© 1998 BuivanphuNguồn: Thời Báo (San Jose, California) 03.10.1998

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.