Sói hoàng hôn/The dusk wolf-Vinh Quyen & Zac Herman

Quyen Vinh

March 16 at 10:29 PM  · 

May be an image of sky, nature, twilight and tree

Những ngày trở lại rừng khộp Tây Nguyên mùa lá rụng nhớ lắm thời ngược xuôi viết bút ký, phóng sự cho báo Lao Động và nhớ một truyện ngắn song ngữ Việt-Anh được khơi dẫn từ cảm hứng hoang dã nơi này

.SÓI HOÀNG HÔN / THE DUSK WOLF

Chuyến khảo sát hai tuần trong rừng nhiệt đới kết thúc với cuộc họp đoàn bên lửa trại. Nói ‘đoàn’ theo thói quen chứ lúc này nếu không tính con chó săn luôn theo sát chân anh thì chỉ có anh và Katy, nhà nghiên cứu động vật hoang dã đến từ nước Úc. Ông tiến sĩ lâm sinh trưởng đoàn phía Việt Nam đã chia tay hai hôm trước để kịp đi Nam Phi dự hội thảo. Và nài Y Bham thì từ trưa đã ngược suối tìm voi, chuẩn bị chuyến thồ về xuôi sáng mai. Mỗi lần đoàn dừng chân voi Y Tun được thả rông vào rừng sau khi bị xiềng lỏng hai chân trước.

Chẳng có gì nhiều để nói đối với một chuyến khảo sát thất bại. Cho đến ngày cuối của kế hoạch, Katy và mấy cái bẫy ảnh của cô đã không ‘chộp’ được con sói-đỏ-Việt-Nam nào, ngoài những dấu chân tản mạn hiếm hoi của chúng. Còn anh chỉ là gã dẫn đường kiêm phiên dịch hợp đồng thời vụ, không can dự các thứ tài chính hay đề tài khoa học.

Vàng rơm, vàng nâu của tóc, của da dẻ đàn bà Úc, vàng lấm tấm đen bộ lông óng mượt của con chó đang chuyển nhẹ khi sẫm khi sáng theo ánh vàng hổ phách chập chờn của lửa, vàng chanh của trăng, phối thành bức ảnh gam vàng hoang dã trong trí tưởng của anh. Những ngón tay khẽ co duỗi nhưng anh gần như bất động, máy ảnh nằm im trong túi da đặt trên đùi. Anh biết sẽ không có được bức ảnh đang có trong đầu vì mọi thứ lung linh đẹp đẽ trước mắt sẽ khác đi sau tiếng click bấm máy.

Ý nghĩ đó dẫn anh đến một ý nghĩ khác, là không biết Katy giữ lại hay đã xóa clip hôm qua.

Chiều hôm qua, nài Bham chuyển vị trí một trong số các bẫy ảnh mà không báo Katy. Anh ta đặt nó hướng ra suối, buộc thêm túi muối vào gốc cây sát bờ, nơi phát hiện dấu chân thú uống nước. Có lẽ Bham hy vọng góp phần ghi nhận sự tồn tại của loài sói đỏ được cho là tuyệt chủng. Thế rồi sáng nay, sau bữa điểm tâm, Katy và anh kiểm tra kết quả ngày làm việc cuối cùng. Hai người chết ngây khi thấy máy bẫy trúng trường đoạn ‘cô chủ’ tắm suối, phơi mở thân trần trong ráng chiều rực rỡ. Katy ngượng đến không thể phản ứng gì nên anh chủ động tắt bụp màn hình, nói vu vơ vẫn không thấy sói đâu, rồi bước ra khỏi lều, châm thuốc hút.

“Nếu có cơ hội trở lại, tôi mong được ông giúp đỡ, như ông đã làm rất tốt trong nửa tháng qua,” Katy nói, bằng giọng vừa như biết ơn vừa như có chút gì cố tạo không khí cần thiết cho một buổi tối làm việc.

Anh gật đầu, hàng ria mép dày rậm hơi giãn ra và cong lên theo cái cười mỉm xã giao.

“Không bị trở ngại ngôn ngữ trong tác nghiệp, ông đúng là mẫu người các đoàn khảo sát quốc tế cần đến.” Sau một lúc im lặng, Katy hỏi, “Ông học tiếng Anh ở đâu?”

“Đại học,” anh đáp nhát gừng trong khi nghĩ thầm, “Cô không thể biết những con chữ ấy nhọc nhằn thế nào, và đồng thời ý nghĩa thế nào với tôi đâu.

”Ngọn lửa trại bắt đầu yếu dần, mềm ẻo như mảnh lụa chấp chới cố bay lên. Tiếng đập cánh của con chim lớn ngái ngủ trong lùm cây gần đó và bản hòa tấu the thé giữa dế, tắc kè, và ve rừng chung quanh cũng đang lúc cao trào làm tăng bầu không khí trầm lắng giữa hai người. Và vẻ mặt chờ đợi thật thà đến tội nghiệp của Katy khiến anh phải hắng giọng, nói đôi điều. Rằng anh bắt tay vào việc học gần như ngay những ngày đầu trở lại đời thường sau mười năm làm lính trinh sát vùng biên với một mảnh pháo cắm trong đầu.

“Giờ nó vẫn ở đây,” vừa nói anh vừa vỗ nhẹ vào vùng chỏm. Gương mặt Katy biểu hiện sự chia sẻ bất lực, và điều đó nhắc anh nhu cầu nghe chuyện đêm khuya của cô.“

Thứ đầu tiên tôi thấy khi tỉnh lại là một bóng trắng ngồi cạnh chân giường. Nó phát ra liên tục những lời rì rầm như cầu kinh. Khi đường nét rõ dần, tôi nhận ra mình đang ở trong quân y viện, và bóng trắng trước mặt là một cô y tá trẻ trong bộ đồng phục, đang đọc sách. Cô cho biết tôi đã hôn mê hơn một tuần, đến nỗi cô có thể vừa canh chừng cái xác sống là tôi vừa tranh thủ ôn thi tiếng Anh lớp đêm mà không bị nhắc nhở. Không ai nghĩ tôi có thể sống sót. Họ gọi tình trạng của tôi lúc ấy là gì nhỉ …?”

Katy nói một cụm từ nào đó nhưng anh lắc đầu không hiểu. Cô giải thích, cuối cùng cũng gợi ra được một khái niệm chuyên môn ngành y. Anh thốt lên bằng tiếng Việt, “À, chết lâm sàng.”

“Cô y tá hỏi tôi biết tiếng Anh không, tôi bảo có học một ít thời trung học, giờ quên gần hết. Cô cười kiểu trẻ con, khoe ảnh chụp cả lớp vào dịp bế giảng khóa trình độ A trước đó. Tôi lặng người khi nhận ra cô giáo chủ nhiệm…”

Katy hơi chồm tới trước,

“Người yêu?”Anh gật đầu, tiếp:

“Ngay khi có thể tự đi lại là tôi ghi danh lớp tiếng Anh. Tôi hồi hộp, nôn nóng gặp lại người yêu thời trung học, tâm trạng căng thẳng như trước giờ nổ súng. Nhưng tôi nhận ra trong mắt người đàn bà đã có gia đình và hai con ấy tôi chỉ là kỷ niệm đáng yêu thời hoa niên. Không cưỡng được sức hút quá khứ, tôi nhận lời đến nhà cô ăn cơm tối như người đồng hương trên đất khách. Mỗi lần như vậy tôi phải chơi cờ với anh chồng nhạt trong khi chờ cô nấu nướng. Vừa sau lễ mãn khóa thì kết quả giám định y khoa về tới. Tôi ra quân như một thương binh. Bỏ lại mối tình buồn sau lưng, tôi tìm sự thay đổi giữa một Sài Gòn náo nhiệt. Nhưng bằng cách nào đó, cái lớp đêm mùa mưa Tây Nguyên ấy đã đánh thức niềm yêu thích Anh ngữ trong tôi. Sau bốn năm đại học, tôi quay về Tây Nguyên để rồi biết cô ấy đã không còn ở đó.”

Anh dừng lại, châm thuốc. Katy nhìn gương mặt anh rắn rỏi âm thầm sau làn khói, hài lòng được người đàn ông kín tiếng chia sẻ chuyện riêng tư. Cô nghiêng người lấy chai whiskey khỏi ba-lô, rót hai ly. Anh nhắp rượu, nói cám ơn, và thầm mong cô không hỏi tiếp làm thế nào anh thuộc rừng như thuộc bàn tay mình. Nhiều người vẫn hỏi vậy khi đồng hành với anh. Không thích nói dối, nhưng anh cũng không muốn nói thật trong trường hợp này, rằng anh vốn là thằng con hoang của rừng. Những năm làm phó giám đốc lâm trường anh đã góp phần làm cho rừng nghèo đi, và trước đó, khi còn là lính trinh sát, anh đã giết bao nhiêu là thú để cải thiện bữa ăn đơn vị, kể cả loài chó lông đỏ mà Katy đã bay từ Úc sang để ghi nhận sự tồn tại của chúng.

Katy định tiếp tục câu chuyện thì dừng lại bởi tiếng khịt mũi của con chó. Đang nằm kê mõm lên hai chân trước nó nhổm dậy, mắt long lanh bắt ánh lửa, mũi hếch cao hướng đầu nguồn. Dường như mùi hương trong không khí chưa đủ xác tín, nó dịu xuống, nhưng vẫn đứng với cái đuôi dài dựng cong.

“Nó chưa đẻ lứa nào, phải không?”

Katy chuyển câu chuyện từ ông chủ sang con chó.

Anh gật đầu, biết cô có thể đọc được tiểu sử con thú qua vẻ ngoài và những biểu hiện của nó.

“Ông gọi nó ‘Lài’, nghĩa là gì vậy?” Katy hỏi. “Tôi biết người Việt đặt tên người, tên thú phần lớn gắn với ý nghĩa nào đó.”

“Đúng vậy, nhưng với con Lài này thì tôi không chắc. Tên nó được đặt bởi chủ cũ, một người Mông Lai Châu đi kinh tế mới Tây Nguyên, lúc ấy nó vừa được ba tháng tuổi. Tôi đoán ‘Lài’ là cách nói trại âm ‘Lai’, chỉ chung giống chó phối giữa chó săn của đồng bào dân tộc và chó rừng.”

Ngừng một lát, anh thêm, “Giống này bây giờ rất hiếm gặp, như cô biết, chó rừng gần như đã tuyệt chủng.”Con Lài vẫy đuôi, mũi hướng thượng nguồn, hít lấy hít để, rồi rít lên bồn chồn.

“Chắc là nó đánh được hơi voi Y Tun đang về,” anh nói.

Katy nhìn con Lài, lắc đầu, “Tôi nghĩ nó bắt được mùi đực, nhìn giữa hai chân sau của nó thì biết, đang cuối xuân mà, bắt đầu mùa động dục loài chó.”

Anh không nhìn con chó mà nhìn vào Katy, nghĩ thầm cô biết không, tôi không là chuyên gia, nhưng nhìn cũng biết đã lâu cô không làm chuyện ấy.

Sau đó anh lái câu chuyện sang hướng khác,

“Hôm họp báo ở Buôn Mê Thuột, khi cô nói đến ‘dã thú hoàng hôn’, nếu không có chữ chạy trên màn hình, chắc tôi nghĩ mình nghe nhầm và không tự tin khi phiên dịch.”

“Vậy hả?” Katy bật cười.

“Sói đỏ hoạt động tích cực vào sáng sớm, nhất là hoàng hôn nên các nhà khoa học dùng hình ảnh đó để định danh.”

“Các nhà khoa học lãng mạn chán,” anh nói rồi hỏi, “cô cũng lãng mạn chứ?”

Katy cười khẽ, “Ồ, tôi không biết nữa.”

Uống cạn phần rượu còn trong ly, cô đứng lên, nói còn tiếc con suối, muốn được tắm một lần nữa trước khi rời khỏi chỗ này.

Anh châm điếu thuốc mới, không bình luận gì.“Canh chừng cho tôi nhé?” Katy quay lưng, đi về phía bờ suối cách chỗ anh chừng ba bốn bước chân. Sau một thân cây, cô thong thả cởi áo, đặt lên phiến đá. Bóng trăng vỡ tan khi cô nhúng chân xuống dòng suối. Đến chỗ mực nước lên quá bầu ngực, Katy quay lại vẫy anh.

“Cám ơn,” anh đáp nhưng ngồi tại chỗ tiếp tục hút thuốc.

“Nước mát lắm, xuống tắm đi,” Katy lại khuyến khích.

Lần này anh chậm rãi nói, “Cô biết không, từ lúc lên mười tôi đã không cởi áo trước phụ nữ, kể cả mẹ tôi.”“

Thật sao?” Katy ngạc nhiên và không biết phải nói gì thêm với một chuyện không thể lường trước.Anh ném điếu thuốc hút dở vào bếp khiến ngọn lửa bùng lên một chút.“

Trong chiến tranh không tính được bao nhiêu người bị dính bom napalm, nhưng mỗi Kim Phúc được thế giới biết đến, trở thành đại sứ thiện chí UNESCO. Tôi kém Phúc hai tuổi nhưng chúng tôi bị lửa lân tinh đốt cháy cùng năm, 1972.

Vấn đề là Nick Út phóng viên ảnh của AP có mặt đúng thời điểm Kim Phúc cháy, còn tôi và hàng nghìn người khác thì không…”

Im lặng cho đến khi Katy dịu dàng lên tiếng,

“Không sao đâu, cởi áo và xuống đây với tôi.

Ánh trăng và ánh lửa, bóng lá và cả bóng nước sẽ làm dịu mọi hình ảnh dữ dội, đau đớn nhất trên đời.”Katy khẽ run dưới mặt nước khi vuốt ve những vết sẹo trên người anh, như lặng lẽ đếm từng cái bằng những ngón tay của cô.

Trên bờ, con Lài lại lên cơn lẩy bẩy, rít nhắng một hồi rồi phóng vụt theo mùi hương phía thượng nguồn.

Anh quay người, gọi vói theo con chó đã biến mất.

Nhưng Katy đã ôm chặt anh và thì thầm, “Hãy để nó tự do.”

Đúng lúc ấy, một tiếng tru dài hào sảng vang trong đêm.“Nó đấy!” anh kêu lên.Katy tựa đầu vào vai anh và khép mắt lại,

“Ừ, sói hoàng hôn…”

[ BẢN ANH NGỮ ]

The two week expedition into the rainforest ended with a committee meeting around the campfire. Here, the word ‘committee’ was used purely out of habit, for, with the exception of the tracking dog always at his side, there was only he and Katy, a wildlife researcher from Australia. Vietnam’s head representative, a professor of forestry, had left two days before to attend a conference in South Africa, and their mahout, Y Bham, had been gone since noon to prepare his elephant, Y Tun, for the trip back to town the next morning. Each time the group set up camp, Y Tun was released into the forest with a pair of loose shackles around its front legs.

In the end, there wasn’t much to report about the failed expedition. Until now, Katy and her hidden cameras had not caught a single shot of the Vietnamese red wolf apart from a few scattered pawprints. As for him, he was an interpreter and guide, and had nothing to do with budgets or science.

The foreigner’s blond hair and tan skin, the sleek, speckled gold coat of the dog nimbly pacing under the lemon moon, and the flickering amber fire all blended together into a snapshot of wild yellow hues on the stage of his imagination. His fingers gently flexed open and closed, though the rest of his body looked perfectly still, his camera in its leather case holstered at his hip. He understood the image in his head could never be captured on film, and the magical sight before him would be forever distorted with the click of a button.

The present thought led him to another; that is, whether or not Katy had kept that video from the day before.

Yesterday afternoon, Y Bham moved one of the cameras without telling Katy. He faced it out toward the stream and hung a small salt pouch on a branch to entice them to return to the place the pawprints had been seen on the bank. Perhaps Y Bham had wanted to play a part in documenting a species that was almost extinct. But this morning after breakfast, when Katy and he went to check the results of their last day of work, they realized the camera had filmed her bathing in the stream, then drying herself in the setting sun. Katy was struck dumb with shame, so he reached over and shut off the screen, muttering something about there being no wolves as he stepped out of the tent and lit a cigarette.“

If I ever get the chance to come back, I hope you’ll help me again, just like you’ve done so well these past few weeks,” Katy said, in a voice both grateful as well as determined to set the right mood for the evening ahead.

He nodded and smiled politely, his thick moustache curving along the contour of his lip.

“You don’t have to be so self-conscious, you know. In fact, you’re exactly the kind of person the international research community needs more of.” After a pause, Katy asked, “Where did you learn English?”

“University,” he replied brusquely. “If only you knew what that language put me through, and at the same time, what it means to me,” he silently thought to himself.

The campfire died down and softened like delicate strips of silk undulating toward the sky. A large bird sleepily flapped its wings in the treetops nearby, and the shrill concert improvised by the crickets, geckos, and cicadas was reaching its climax, heightening the deep silence between them. The expectant look on Katy’s face—honest, even pitiful—drew him to clear his throat and explain a little more: He had taken up his studies the moment he returned home from ten years of border patrol and the fragment of an artillery shell lodged in his skull.

“It’s still there,” he said as he tapped the back of his head.

Her expression of helpless concern moved him deeply, and warmed him to the girl’s request for a late-night story.“

The first thing I saw when I awoke was a white silhouette at the foot of my bed. It murmured a succession of words, like the recitation of a prayer. The figure slowly came into focus and I realized I was in an army hospital, and the silhouette before me was a young nurse in uniform reading a book to herself. She told me I’d been unconscious for more than a week, so long that she could study for her English night classes while she watched over me and not get in trouble. Nobody there believed I’d survive. Now, what was the word they’d used to describe me …?

”Katy suggested a phrase, but he shook his head and said he didn’t understand. She explained its meaning, then gave him the medical term, which he uttered in Vietnamese, “Yes, ‘clinical death’.”

“The nurse asked if I knew any English. I told her I’d studied a little in high school, but forgotten most of it since then. She giggled and showed me a graduation photo from her beginners class before. I froze when I saw who her teacher had been …”

Katy leaned forward, “A lover”?

He nodded and continued, “As soon as I could walk again, I signed up for the class. I felt nervous and eager to meet my high school sweetheart again, like I was back at the trigger and ready to fire. However, I saw in the eyes of the married woman with two children I was just a fond childhood memory. Unable to escape the draw of the past, I accepted her invitations to dinner like a guest in a strange land. Each time I came over, I endured games of chess with her dry husband as we waited for her to finish cooking. Shortly after I passed the class, my medical evaluation came back: I’d been discharged as a war invalid. With one disappointment after another behind me, I sought out a change in the bustling streets of Saigon. Still, I often thought of that rainy season in the mountains, which had awakened in me a desire for English I’d never before felt. After four years of university, I returned to Tay Nguyen, but by that time she was already gone.”

He ended the story and lit a cigarette. Katy gazed at his firm, stoic face behind the thin veil of smoke, feeling content that such a reserved man had opened up. She reached behind her and pulled out a bottle from her bag, and poured two shots of whiskey. He took a sip and thanked her. He hoped she wouldn’t go on to ask how he knew the forest so well. Lots of people asked that when they traveled with him, and although he hated to lie, he found it too hard to admit he’d once been a bastard of the jungle. In his years as deputy head of a logging camp, he had been responsible for the destruction of forests, and as a soldier before that, he had killed scores of animals to feed his troops, including the red wolf, whose last traces Katy had flown all the way here to record.

Katy was about to speak, when his dog began excitedly sniffing the air. It lifted its head off its front legs, then stood up suddenly, catching the firelight in its glistening eyes as its nose turned toward the head of the stream. When the scent finally passed and nothing had come of it, the dog slowly relaxed, though its tail remained curved and erect.

“She’s never given birth, has she?” Katy asked, steering the conversation away from the dog’s owner.

He nodded, knowing she could read animals just by observing their physical features.

“You call her ‘Lai’; what does it mean?” Katy asked.

“I know the names given to people and things often mean something special.”

“What you say is true, though in this case I’m not sure. She was given the name by her previous owner, a Hmong man from Lai Chau newly moved to Tay Nguyen, when he sold her to me as a three month old puppy. I can only guess that ‘Lai’ with a falling tone comes from ‘Lai’ with no tone, meaning ‘mixed,’ since she’s part dog and part wolf.”

“This type of breed is especially rare because, as you know, wild dogs are now nearly extinct,” he added.

The dog wagged its tail anxiously as it looked out over the stream. It flared its nostrils, then stiffened in a state of suspense.

“She’s probably just picked up Y Tun heading this way,” he said.

Katy studied the dog, then shook her head, “I think she’s caught the scent of a male. If you look between her hind legs, you can tell. It’s the end of spring after all; breeding season’s underway.”

Turning his gaze now to Katy, he thought, “She’s so matter-of-fact, even about this. It’s not hard to tell it’s been a while for her.”

He interrupted himself and said, “The day of the press conference in Buon Me Thuot … If you hadn’t captioned your slides, I would have sworn I’d heard wrong when you mentioned the ‘dusk wolf’.”

“Really?” Katy grinned.

“The red wolf is most active in the early morning and evening. That’s why scientists use that image to describe them.”

“I suppose even scientists can be romantic.” Then, he asked,

“What about you?”

Katy laughed softly,

“Oh, I don’t really know.”

She finished her drink and stood up.

“It’s going to be hard leaving this place,” she said.

“I’d like to take one last swim before we go.”

He lit another cigarette and kept quiet.“

Keep a lookout, would ya’?” Katy turned her back to him and walked toward the bank about three or four steps.

She undressed behind a tree and set her clothes on a rock. The moon’s reflection shattered as she slipped her legs into the stream. When the water had reached barely over her breasts, she turned around and beckoned him in.

“No, thanks,” he said, and took one more drag where he sat.

“The water’s fine, do come in,” Katy called out again.He replied slowly this time,

“You know, I haven’t taken my shirt off in front of a woman since I was ten, not even my mother.”“

Really?” Katy was caught off guard by such an unexpected response.

He flicked his cigarette into the fire, causing the flames to blaze up a little.“Countless people were struck with napalm during the war, but the world only knows of Kim Phuc, the UNESCO Goodwill Ambassador. I’m two years younger than her, but was burned the same year, 1972.

The only problem is that Nick Ut, the AP photographer, was there for her, but not for me or the thousands of others…

”Silence pervaded until Katy spoke up.

“It’s okay now,” she said gently.

“Take off your shirt and come in with me.

The light of the moon and the fire, shadows cast by the leaves, and the stream can soften even the most painful things in this world.”Katy trembled as she stroked his rippled scars beneath the water, silently counting each one with her fingers.

On shore, Lai puffed and snorted, then dashed off upstream in pursuit of the scent.

He stepped back, calling after the dog that could no longer be seen.

But Katy pulled him close into her embrace and whispered, “Let her go.”

At that moment, a long, majestic howl filled the night air.“

There it is!” he cried.

Katy rested her head on his shoulder and closed her eyes, “

Yeah, the dusk wolf…”

Translated by Vinh Quyen & Zac Herman

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.