Bài viết của ĐHKT,Đào Duy An,BS Gia đình về Bệnh Lao(phổi) để tưởng nhớ những bệnh nhân đã qua đời tại BVĐK Kontum 1990-2003.

Đào Duy An

· LAO, SAO PHẢI SỢ?

Tưởng nhớ những người đã chết vì lao tại BVĐK tỉnh Kon Tum thời khoảng 1996-2003!

Xóm Gà, 17/3/2021;

Dẫn nhập

No photo description available.

“Phong, lao, cổ, lại” từng là tứ chứng nan y ám ảnh Việt tộc bao ngàn năm nay.Lao là bệnh lao.

1. LAO LÀ GÌ?

Lao là nhiễm trùng mạn tính, do vi trùng lao lây qua đường thở.

2. LAO CÓ THƯỜNG GẶP KHÔNG?

Năm 2018 Việt Nam có 124.000 người bị lao.

3. MỐI NGUY

Chết. Lao là bệnh lây nhiễm gây chết nhiều nhất trên thế giới. Năm 2017 Việt Nam có 12.000 người chết do lao.Lây lan.

4. AI DỄ BỊ LAO?

Người giảm sức chống đỡ bệnh như trẻ em dưới 5 tuổi, người cao tuổi, người bị bệnh mạn tính, người làm việc quá sức.

5. LAO BIỂU HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

Ho 2 tuần trở lên.Sốt nhẹ về chiều.Sụt cân.Đổ mồ hôi ban đêm.

6. KHI NÀO ĐI KHÁM?

Khi ho hoặc mệt kéo dài.

7. LÀM SAO XÁC ĐỊNH LAO?

Để xác định lao, bên cạnh khám, bác sĩ thăm dò để tìm bằng chứng lao như thử đờm, thử máu, chụp tia X ngực.

8. CHỮA TRỊ NHƯ THẾ NÀO?

Chữa lao thường là bằng thuốc uống. Thuốc chữa lao là thuốc kê đơn. Thời gian chữa thông thường là 6 tháng và chữa ngoại trú.

9. NGĂN NGỪA

Chủng ngừa lao.Tránh tiếp xúc người bị lao.Thực hành lối sống lành mạnh.

Bạt Dù lao thuộc “tứ chứng nan y” mà lâu nay đã có thuốc chữa khỏi nhưng đâu đó vẫn còn lao và người sợ lao.

10. THẮC MẮC KHẢ DĨ

Vi trùng lao và bệnh lao Bệnh lao do vi trùng nào gây ra? Mycobacterium tuberculosis (Hình 1).Tên tiếng Pháp: Bacilli de Koch-BK.Đặc điểm vi trùng lao? Phân chia chậm, mỗi 24 giờ (trong khi vi trùng khác phân chia mỗi 20 phút).Không thấy qua nhuộm Gram.Cần dùng cùng lúc nhiều thuốc để diệt.Cách phát hiện vi trùng lao? Nhuộm (đờm/nước tiểu/phân hoặc dịch cơ thể), soi dưới kính hiển vi: Chỉ phát hiện được 53% vi trùng lao nhưng nhanh.Nuôi cấy (đờm/nước tiểu/phân hoặc dịch cơ thể): Là cách khả tín nhất nhưng lâu-6 tuần.

Cách khác:

Gen, tìm dấu vết lao trong máu, nước tiểu… chính xác (phát hiện lao 96%) nhưng không phổ dụng và đắt.AFB âm/dương tính là sao? AFB là viết tắt của ‘acid fast baccilli’, là vi trùng kháng axit, gọi thông qua cách nhuộm Ziehl-Neelsen định dạng vi trùng, xem bằng kính hiển vi quang học.AFB dương tức là soi dưới kính hiển vi thấy có vi trùng lao (>/=5.000 vi trùng lao/1 mL đờm) và AFB âm tức là ngược lại.Lao AFB dương thì lây lan mạnh hơn lao AFB âm.Ngoài vi trùng lao thì còn vi trùng nào gọi là AFB nữa? Vi trùng gây bệnh hủi và 30 loại vi trùng khác.

Nhiễm lao là gì?

Nhiễm lao là cơ thể có vi trùng lao mà chưa phát bệnh.Người nhiễm lao không phải là nguồn lây vì đờm không có vi trùng lao.Ước tính 1/3 dân thế giới bị nhiễm lao.Tỷ lệ nhiễm lao ở người Việt Nam là 75%.Sau nhiễm lao bao lâu thì phát bệnh lao? Hai năm.Tỷ lệ phát bệnh lao khi bị nhiễm lao? Chỉ 10% trong đời mà thôi, trong đó 5% bị lao trong 2 năm đầu tiên. Tuy nhiên, người bị giảm sức chống đỡ bệnh như nhiễm/bị HIV/AIDS thì tỷ lệ phát bệnh lao là 10%/năm.Bệnh lao gồm những loại lao gì? Ngoài phổi thì nhiều cơ quan bị lao như màng não, mắt, da, vú, thận, ruột, màng bụng, hạch, xương và lao kê.

Lao kê là gì?

Lao kê xảy ra khi vi trùng lao vào máu và phát tán lao tại nhiều nơi như phổi, màng não, gan, tuỷ xương. Gọi là ‘kê’ vì căn cứ hình ảnh tia X phổi tổn thương có hình như hạt kê khắp phổi.Đây là thể nặng, thường gặp ở trẻ lao dưới 5 tuổi và có kèm 25% lao màng não.Tự nhiên bảo tôi bị lao phổi là sao? Khoảng 20% người bị lao phổi mà không có biểu hiện gì mà tình cờ phát hiện.Loại lao nào khó xác định? Lao ngoài phổi như lao xương, lao màng não, lao màng bụng, lao thận, lao tinh hoàn.Tỷ lệ lao phổi? Khoảng 80% tổng số lao.Liên quan lao và nhiễm/bị HIV/AIDS? Người nhiễm/bị HIV/AIDS dễ bị lao cao gấp 20 lần người khác.Tỷ lệ lao ở người nhiễm/bị HIV/AIDS là 11%.Tỷ lệ đái tháo đường ở người bị lao? 21%.

Bệnh lao nào chữa trị nội trú?

Lao nặng như lao màng não, màng bụng hoặc lao kháng thuốc.Lao từng hoành hành như thế nào? Bằng chứng lao từ 9.000 năm trước ở Atlit Yam, một thành phố ngày nay nằm dưới biển Địa Trung Hải, ngoài khơi bờ biển Israel. Các nhà khảo cổ tìm thấy lao trong hài cốt của một người mẹ và đứa trẻ được chôn cùng nhau.

Tuy nhiên, đến 24/3/1882 thì Bác sĩ người Đức Robert Koch mới xác định vi trùng lao và thời đó 25% người lớn chết là vì lao. Chữa trịTrước khi có thuốc thì chữa lao thế nào? Chữa bằng thay đổi lối sống.Chính Bác sĩ người Đức Hermann Brehmer (1826-1889), người đã tự chữa lành bệnh lao cho mình năm 1854, khẳng định ‘lao là bệnh chữa được’ và ông đã lập ra dưỡng đường lao đầu tiên tại Đức.

Cách chữa cụ thể là dinh dưỡng, nghỉ ngơi, thoáng khí và tắm nắng. Tuy nhiên, chỉ 25% hồi phục sau 2-6 tháng tại dưỡng đường, 50% lao chết trong vòng 5 năm và 50% thì sống vật vờ.Thuốc chữa lao có từ năm nào? Sớm nhất là streptomycin (năm 1944), sau đó là isoniazid (năm 1951), pyrazinamide (năm 1952), ethambutol (năm 1961), and rifampin (năm 1966).Tại Việt Nam chưa thấy đề cập thời điểm dùng thuốc lao.

Các loại thuốc chữa lao?

Năm thuốc chính: Ethambutol (E), isoniazid (H), pyrazinamid (Z), rifampicin (R) và streptomycin (S).Hóa trị liệu ngắn ngày có giám sát trực tiếp là gì? Cho người bệnh uống nhiều thuốc lao, ngắn hạn, trước mặt nhân viên y tế, bắt đầu năm 1995.Nỗi khổ khi dùng thuốc lao? Tác dụng bất lợi như vàng da, sạm da, gút.Sau uống thuốc lao bao lâu thì dễ chịu? Khoảng sau 2 tuần dùng thuốc thì hầu hết người bệnh quen với thuốc mà chấp thuận tiếp tục chữa trị.

Chữa lao sợ nhất là gì?

Bỏ thuốc.Bỏ thuốc sẽ dẫn đến lao kháng thuốc vốn chữa trị vô cùng khó. Tỷ lệ lao kháng thuốc là 5%.Tỷ lệ tái phát sau chữa khỏi lao? 7%.Lây lanVi trùng lao có ở đâu? Vi trùng lao không có trong đất mà lơ lửng trong không khí và ổ chủ yếu là ở trong hang lao của người bị lao phổi. Hang lao là lỗ lủng trong phổi, có chứa rất nhiều vi trùng lao, một hang lao có đường kính 2 cm chứa khoảng 100 triệu vi trùng lao.Vi trùng lao đường nào? Đường thở là chính: Mỗi lần người bị lao phổi hắt hơi sẽ văng 3.000 giọt nhỏ chứa vi trùng lao mà chỉ cần nhiễm 10 vi trùng lao là nhiễm bệnh.Đường khác, ít gặp: Da, niêm mạc và đường tiêu hóa.Lao mà không chữa thì lây thế nào? Người lao lây cho 15 người mỗi năm nếu không chữa.Vi trùng lao đi đường nào mà gây ra lao khác ngoài phổi? Vi trùng lao theo đường máu và bạch huyết.Sau uống thuốc bao lâu thì đỡ lây? Khoảng 2 tuần, lúc này nguy cơ lây thấp.

Ngăn ngừa

Ngăn ngừa lý tưởng lao? Chủng ngừa lao lúc mới sinh.Vắc xin tên BCG.Vắc xin BCG là gì? BCG là viết tắt của ‘bacille Calmette-Guérin’ nhờ 2 Nhà vi trùng học người Pháp Albert Calmette và Camille Guérin tạo ra từ chủng vi khuẩn lao bò giảm độc lực năm 1906 và chủng ngừa đầu tiên tại Pháp năm 1921.BCG có tác dụng ngừa lao 20 năm sau chích.Hiện tại không thấy tác dụng của mũi chủng ngừa BCG thứ hai.Có nên sàng lọc lao? – Nên.- Người cần sàng lọc lao:+ Người giảm sức chống đỡ bệnh như nhiễm/bị HIV/AIDS, đái tháo đường, trẻ nhỏ và người cao tuổi.+ Người tiếp xúc thường xuyên với lao như người chăm sóc lao, người nhà bệnh lao.

BS/ĐHKT Đào Duy An

Nguồn: https://news.harvard.edu/…/harvard-undergrads-ai-model…/

99

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.