ghé thăm và đọc Nguyễn Ngọc Tư

Nguyễn Ngọc Tư

mượn thương nương đỡ

See the source image

Tặng anh Pha ở Quới Thành

Bữa trước đi ăn sáng, nhận ra cha con người quen đang ngồi phía bên kia, bạn nháy với chủ quán cho mình trả luôn phần tiền bàn nọ. Không nhận ra bạn, người kia hay được chưng hửng kêu ủa chị là ai quen tui hồi nào. Thằng chả thấy lạ cũng phải, hồi nhỏ bạn ròm, giờ cũng hơn tạ, lại thêm là đàn bà mỗi tuổi một vẻ. Bạn cà rỡn, “quen không quen gì thì gặp anh em thằng Út cò ma ở quán là phải trả tiền ăn, nhà mình còn nợ họ mấy mụt măng, má tui dặn vậy”. Biệt danh khiến người xóm cũ vỡ òa nhận ra bạn cũ, sau tràng nói cười hể hả, Út nói không nhớ vụ mượn măng. Ừ, chỉ người mượn là nhớ. Muôn thuở vậy, cho đi nghĩa là quên.

Má bạn nhắc chuyện mượn mấy mụt măng bên vườn thím Bảy không thôi. Bụi tre bên thím mới bồi đất nên vừa sa mưa là măng mọc. Lủ khủ, mập ú, những ngọn măng mới nhú mượt lông. Nhà bạn có mấy con vịt xiêm quá lứa, mà măng vẫn chưa thấy đâu. Muốn ăn măng hầm thịt vịt đầu mùa thì đi mượn. Dễ mà. Mượn rồi trả, mấy hồi, nhưng bất ngờ ông già thím bịnh trở nặng, thím về xứ chăm sóc, lúc quay lại bán đất vườn là đã hết mùa măng. Trả tiền, thím xua tay không nhận, nói có là bao, “chẳng phải nhà tui cũng qua mượn nước mắm hoài đó sao”. Sau này bạn nghĩ, má nhớ món nợ măng không phải vì chưa trả, má nhớ một láng giềng hiền lành tần tảo, đã từng chia ngọt sớt bùi với nhau.

Hồi đó thiếu gì mượn nấy. Không phải chỉ mình nhà bạn, cả xóm vậy. Lộ xóm trước nhà không mòn bằng những lối tắt trong vườn, nơi người ta bấm ngón chân trên đất, thoăn thoắt qua những cây cầu dừa bắc qua mương ranh để tuôn vào cửa sau, đem cho hoặc mượn thứ gì đó. Không phải vì nghèo, mấy nhà khá giả cũng phải chịu thiếu hụt nhiều khi, bởi tiệm tạp hóa đầu xóm chưa bổ đồ về, hay bởi ghe hàng bông qua khi người ta đang làm đồng, không kịp chạy vô ngoắc lại. Nhà hết gia vị không thành được bữa cơm, những lúc ấy qua bên xóm mượn chút muối, đường chữa cháy. Tối mịt mới hay hết dầu, xách chai qua bên xóm cậy nhờ. Chẳng ai tính lãi tính lời gì. Mượn lúa đi chà gạo, mượn gàu tát ao, mượn dá đào đất, bên này không có thì mượn bên kìa mà xài.

Người ta còn mượn nhau cả con mương. Đám giỗ tới nơi rồi mà mương nhà vẫn còn đầy nước. Mương hàng xóm cạn hơn, tát đỡ tốn sức hơn. Ngay cả khi ai đó còn ngần ngại chưa dám mở lời thì bên xóm gọi mời, “qua mương bên tui bắt cá xài đỡ”. Căn nhà đầu tiên của ba má cũng cất bằng bộ cột mượn. Những chi tiết kiểu vậy má con bạn hay kể nhau nghe, nói chắc là từ điển của bà con mình khi đó không có chữ thiệt/hơn. Bởi đâu phải cá mương nào cũng bằng nhau, lúa nào cũng tốt gạo, bộ cột nào kích cỡ y chang nhau nhưng lòng người ta thì đều chằn chặn nghĩa tình. “Chung xóm không giúp nhau lúc thắt ngặt thì đợi lúc nào”, cái câu nói đó xưa giờ là triết lý sống của người miệt vườn quê bạn. Trong hồi nhớ, chuyện nối chuyện trong bảo tàng của xóm làng.

Nhớ đận cậu Sáu Ên gặp nạn chìm ghe, làm đám tang chồng xong mợ nằm dàu dàu trong nhà cả ngày không thiết đi đâu. Mợ nói muốn chết theo ổng cho rồi. Mà mợ muốn một mình gặm nhấm mất mát cũng không xong, chút lại có người bên xóm qua mượn đồ. Mượn xong không về, họ nấn ná ngồi chơi. Người nhà nọ mượn xì dầu chưa về, người nhà kia trờ tới trả xị giấm, mợ Sáu phải dậy chải đầu bới tóc, chuyện vãn ê a. Vậy mà khuây khỏa hồi nào không biết. Mợ lại gượng dậy ra vườn hái mớ vú sữa bị bỏ mặc cả tháng qua. Mợ đi chợ. Mợ đi đám giỗ. Rồi mợ phát hiện ra quãng bốn chín ngày của chồng mình, hàng xóm tới mượn đồ không phải vì họ thiếu, họ lấy cớ đó để vỗ về mợ thôi. Nhà có tiếng người, có hơi người cũng an ủi.

Sau này một năm vài ba lần giỗ, bạn về xóm, nghe kể ai đó vì cái ranh đất mà vác phảng rượt chém nhau, ai đó vì tiếng nói thấp cao mà đem châm lửa đốt nhà. Bạn hỏi ủa người xóm mình bán đất đổi chủ hết rồi sao má. Trả lời bạn là cái cười rười rượi, “đâu, cũng bà con mình đó, nhưng lớp già mất đi, tụi trẻ ngoi lên, mà tụi nó giờ ráo riết lắm, toàn thờ tiền”. Những lối mòn luồn tuôn trong vườn không biết có còn không, bạn tự hỏi khi tha thẩn trước nhà, nghe tiếng xe máy vèo qua, không kịp nhìn coi người ấy quen hay lạ.

Bữa rồi má lên nhà bạn chơi, kể quãng rồi mưa giông triền miên, trong xóm có nhà bị lốc giật sập mẹp luôn. “Rồi thằng Lợi con của Ba Giàu, không biết bây còn nhớ không, thằng hồi nhỏ hay gầy băng đánh lộn đó, nó kêu có căn nhà sàn ngoài bìa vườn, cái hộ nheo nhóc bên xóm kia cứ dọn vô đó ở vài ba tháng. “Cho mượn không, khỏi tiền bạc gì, nào cất được nhà mới thì trả”, thằng Lợi nói vậy. Bạn nghe chuyện cũng vui, nghĩ vậy là cái vụ cho mượn đồ cũng còn, đâu phải mất sạch luôn.

Má bạn nói, từ hồi mặn vô sâu, xóm năm nào cũng bị nước mặn làm hư hại cây trái trong vườn. Năm sau, nước mặn lại cao hơn năm trước. Đám trẻ (ý má nói tới trang lứa bạn, những người không thể thoát đi mà tiếp tục ở lại với ruộng vườn) ngồi với nhau bên những vườn sầu riêng chết đứng mà cháy hết ruột gan. Chúng nói đất sắp chìm nghỉm rồi, nông nổi này mà không thương nhau nữa, thì đợi lúc nào.

vào chỗ

See the source image

Cậu Chín qua đời, cả nhà bối rối. Không phải thứ bối rối tang gia khi mà người ta tê cứng trước nỗi đau, bởi từ lâu ông cậu đơn thân không gần gũi lắm với đám cháu. Họ dễ dàng hòa giải với cái chết của người mà hồi còn mạnh giỏi luôn bày khó chịu ra mặt mỗi khi con cháu ghé thăm. Ông sợ họ xê dịch những cuốn sách, sợ họ gạt tàn thuốc lên bụi kèo nèo mọc ngay bên sàn nước, sợ họ làm mất giấc ngủ của con cú mèo gà gật, và hơn hết ông sợ họ trong vô thức ướm mình vào vị trí chủ nhân, định giá bằng mắt hoặc không kìm được, nói thành lời giá trị của ngôi nhà sàn cất trên cái ao rộng ngay trong lòng thành phố, với sự ham muốn không thể che giấu mình sẽ được sở hữu nó ngay khi người chủ qua đời. Luôn giữ khoảng cách với con cháu, nên khi ông cạn thở, người ở lại không quá bàng hoàng, chỉ có chút chạnh lòng khi đứng bên một thân xác còm nhom. Và lúc bắt tay vào phần viết ai điếu, con cháu nhận ra họ không biết gì về người được tính như ruột thịt của mình.

Một căn cước mù mờ, chính xác thì cậu thuộc về nơi chốn nào ? Đứa bé sinh ra trên chuyến tàu tản cư hồi nọ, như là điềm báo cho cuộc rày đây mai đó, sau này. Quê quán, cậu khai vào giấy căn cước hai chữ Cầu Rơm. Chẳng liên quan gì tới nội ngoại hai bên. Chỉ là người mẹ từng kể cuống rún ông được chôn ở đó, trên đường chạy giặc. Nếu coi quê quán là nơi có bàn thờ cha mẹ, thì quê phải tận Nam Vang, nơi thằng em út cậu mở tiệm phở Việt. Chọn lấy quê nội để ghi vào điếu văn, người chấp bút cũng thấy có điều gì đó không phải, bởi ai cũng biết chuyện cậu là con riêng của bà mẹ chạy dạt từ miền ngoài.

Tuổi thơ giấu khuất, lúc trưởng thành đời cậu cũng không sáng rõ gì hơn. Minh họa, trình bày cho một tòa báo gần hai chục năm, ông vẫn trơn trụi không đảng phái. Hoặc có nhưng ông cố tình (hay vô tình) đánh rơi sau mấy cuộc chuyển dời. Một quãng ông gửi tranh tham gia mấy cuộc triển lãm, tưởng phải hội viên hội mỹ thuật nào đó, hóa ra chỉ làm vì mấy họa sĩ trẻ rủ rê. Một đám nhà văn hay ghé nhà nói chuyện chữ nghĩa này kia, tưởng ông trong hội của họ, hóa ra cũng không phải.

Rốt cuộc cậu không có tên trong một hội đoàn nào hết, ai đó tới nhà ông uống trà, ai đó mời ông tới những cuộc lễ lạt, chỉ vì ông biết nghề và chơi được. Đến hội người cao tuổi cậu cũng không thuộc về, nên cũng chẳng nhận được vòng hoa. Ở cái xứ này, cậu la cà khắp nơi mà lại rời ra chẳng dính vô đâu, đúng là khó chấp nhận được cú vỡ lẽ này.

“Cậu mình cũng họa sỹ tiếng tăm, chớ phải thường đâu”, một thằng cháu nói, trong lúc nhìn quanh cái rạp không hoa, không liễn trướng.   

Bài điếu văn ngắn, đến ái ngại. Đứa cháu dạy ngữ văn được coi là nhiều chữ nhất, đã không thể làm đầy hai trang giấy học trò. Một đời người sao có thể gói được trong bao nhiêu chữ này thôi. Mà chữ cũng ngập ngừng, ước lệ, những “có thể”, “trong khoảng”, “dường như”. Có thể cậu đã từng học trường vẽ, hoặc chỉ là được dạy nghề bởi một họa sỹ già thất chí nào đó, bởi chưa từng nghe cậu dự một cuộc họp lớp nào. Nghe đâu cậu lấy vợ trong một đám cưới tập thể sơ sài ở Sài Gòn, nhưng người phụ nữ nọ đã biến mất khi chưa về nhà chồng ra mắt. Chừng như cậu có hồi biến mất, người ta đồn anh học trò đó lên rừng. Mớ giấy tờ ít ỏi cậu cất ở đầu giường thì chống đối nhau, giấy tờ ghi rõ sinh một chín năm mươi ba, ông lại cầm tinh con ngựa. Đứng tên trong giấy tờ nhà đất là cái tên lạ hoắc. Mọi thứ thật rõ ràng nhưng lại mịt mù, cùng lúc. Người duy nhất rõ về cậu là chính cậu, giờ đóng băng trong di ảnh, nhả khói thuốc ung dung.

Ông cậu vẫn xéo xắt với người ở lại tới cùng, đẩy họ vô tình thế mông lung. Cậu không thuộc về gia đình họ mạc, cảm giác đó thật rõ trong lòng con cháu. Buổi sáng đưa ông ra vườn sau bài điếu văn chóng vánh,  cảm giác như đưa tiễn một người dưng. Cậu, vẫn cái thế xỏ hai tay vô túi quần thủng thẳng đi bên rìa dòng tộc, như ở bên lề những tổ chức hội nọ đoàn kia. Nhưng khi người ta ném vốc đất đầu tiên xuống huyệt mộ, bỗng nhận ra cậu dành dụm trọn vẹn năm mươi chín năm cho thời khắc nhập cuộc này. Đây mới là nơi chốn ông muốn thuộc về. Bọc người đàn ông bí hiểm lại trong lòng mình, đất cất lên lời ru im lặng. Không phân biệt từ đâu tới, thân phận ra sao, cũng không cần bài điếu văn sướt mướt mỹ từ. 

đường dài bao nỗi

See the source image

Phải tới khi đứa con gái bỏ xứ theo tình lặn vào đất Sài Gòn, bà mẹ mới thấy đường xa. Cũng ba trăm bảy mươi cây số từ xứ Cuối này tới bến xe miền Tây thôi, quãng đường mà hồi trái tim trở chứng, bà cũng đi lại bệnh viện tuyến trên suốt. Bà rành hãng xe nào chạy đúng giờ, hãng nào đưa đón tận nơi, ngồi hàng ghế phía sau thì rẻ hơn một vài chục bạc, xuất phát giờ nào thì kịp vào phòng khám xếp hàng lấy nhóm số đầu. Khám sớm thì được về sớm, thêm bảy tám giờ đồng hồ quay lại những con đường giờ phơi trắng dưới ánh mặt trời, không chút nào uẩn khúc. Nếu không phải ngủ, bà mẹ nằm nhìn quán xá dọc đường, đếm coi cả thảy có bao nhiêu cây cầu, lụi hụi tới nhà hồi nào không hay.

Nhưng cũng quang cảnh đó thôi, từ Út Nhỏ quăng mình vào xứ người, bà mẹ càng ngó càng thấy đường xa. Chuyến về phải dài gấp mười lần bận đi, khi cái nơi chốn mà bà mới vừa rời khỏi, nó vẫn còn dậy động. Cháu thơ hơn tuổi gào khóc đòi ngoại ở chơi, căn trọ chật đi qua phải nghiêng người, thằng rễ thất nghiệp ngồi rít thuốc suốt ngoài hiên, đứa con gái đi dọn dẹp nhà theo giờ ở mấy chung cư gần đó. Không lần nào mọi thứ ở nhà Út Nhỏ không rối bời, khi bà mẹ rời đi. Có nán lại thêm một ngày một đỗi, thì cũng chẳng làm sao thu xếp đâu vô đó nổi. Cho cháu ăn bữa sáng, pha sẵn chai sữa để đó, bà không biết khi mình về rồi, ai đút cơm thằng bé ăn cử trưa, chiều. Không biết sữa có kịp không, hay nó phải đợi, phải khóc đòi đến khản tiếng. Không biết chiều nay chủ trọ có ghé qua nặng nhẹ vì chậm tiền nhà. Không biết con Út Nhỏ có kịp ăn gói xôi cuối buổi.

Càng nghĩ, đường càng dài. Mong mau tới nhà cho rồi, để ào vào mấy giồng cải xanh đang tới lứa, căn bếp bừa bộn trước sau, mớ trứng tụi gà mái đẻ rải khắp vườn, và ông chồng càu cạu, lần nào vợ đi thăm con cũng làm mặt chầm dầm như thể đã phản bội ông, rõ ràng là ông từ mặt đứa con gái đó rồi, khi nó trốn theo trai không đợi cưới. Vấp vào khung cảnh quen thuộc, làm lụng luôn tay, bà mẹ sẽ nguôi quên phần nào cái tổ của con, nơi nhìn đâu cũng thấy đắp vá, tạm bợ. May mà tụi nó yêu thương nhau, mợ nghĩ, thấy an ủi chút nào. Chẳng phải mợ với ông chồng cũng từng đỡ đần nhau qua quãng gian khó đó sao.

Tưởng vì con vất vả mình mới nặng nỗi đường xa, bữa rồi bà mẹ chung xe với một ông già Huế vào thăm con nơi xứ Cuối, ông cũng than nước mình dài quá, đường xá thăm thẳm chiều trôi. Công việc ổn, lương cao, thằng con còn lấy vợ, sắm nhà, nhưng mỗi khi rời khỏi tụi nó, ông cũng nặng lòng kiểu chi đó. Cảm thấy mình đã bỏ rơi chúng lại, lại cảm thấy mình trốn chạy. Ông kể đường ngoài Trung lâu lâu có núi, có biển, lấy đó làm mốc, cảm thấy mình cũng đi được một đỗi nào, còn đường miền Tây bằng chang cũng đồng ruộng ấy nhà ấy chợ ấy, càng đi càng vời vợi. Miền này như bị bỏ rơi, chục năm rồi lộ làng vẫn lộ làng. Bà mẹ nghe bạn đường nói, nhìn ra những chuyến xe đò xuôi ngược ngoài kia. Nghĩ chắc xe nào cũng có người giống như mình, canh cánh. Chỉ vì máu thịt của họ cứ văng mình vào những nơi chốn xa xôi. Con đường vài trăm cây số ngắn với người này, dài với kẻ khác, không cách nào bằng chằn chặn được. Ai đó vừa phát hiện ra khối u trong phổi, chưa biết lành hay ác, đường dài. Ai đó sắp lên máy bay đi chu du thiên hạ, đường ngắn nôn nao.

Út Nhỏ có lần nói, “Sài Gòn tưởng xa vậy thôi, bước lên xe coi như tới”, lúc đó nó đã lén gói gém đồ đạc xong xuôi, giấu dưới gầm giường, chờ bồ phóng xe qua đón. Nó tin thằng bồ ở đâu là nhà ở đó, mọi sự xa gần đều chẳng nghĩa gì. Từ đi con nhỏ chưa về quê chuyến nào, không hẳn vì ông cha từ mặt. Nó biết một khi xui đứa trẻ lon ton chạy vào sân gọi ông ngoại ơi ông ngoại, cơn giận nọ, vốn đã bị mài mòn bởi thời gian, sẽ tan veo. Cha con mà, tánh khí ra sao nó thông thuộc hết. Nhưng bà mẹ, Út Nhỏ không hiểu sao mỗi lần thăm nó về, tóc bà lại bạc nhiều thêm. “Đường xa quá”, bà nói, khi lúi húi cất mấy chục trứng gà vào ngăn tủ.

Rồi Út Nhỏ cũng hiểu ra, đó là khi nó đem con về gởi cho cha má. Xin được chân phụ bếp nhà hàng, nó phải đi làm từ sớm đến nửa khuya, con gửi hàng xóm ốm như cây kiểng còi. Bữa Út Nhỏ trở ngược Sài Gòn, đứa nhỏ đang viêm phổi. Nó tiễn mẹ bằng cơn ho rũ người, đến trào ngược bữa cháo ra, Út Nhỏ trèo lên xe ôm ngoái lại nhà thấy cha già lê đôi khớp gối đau tập tểnh dọn bãi nôn, mẹ già ôm cháu chạy ra sàn lãn rửa mũi dãi lẫn trong nước mắt, và tiếng khóc của đứa bé vẳng theo mãi khi người đi đã qua cầu.

Lần đầu tiên, Út Nhỏ ngồi chuyến xe tưởng như dài bằng cả năm, thao láo mãi mà chưa tới. Chỉ bữa trước thôi, chuyến về nó thấy mau quá mau, sao không kẹt xe gì để trì hoãn thêm được chút nào, cho những vết bầm trên người nguội bớt, và chẳng ai nhận ra nó bị người đàn ông mình yêu trút đòn vào. Lúc đó Út Nhỏ không khóc, về tới nhà cũng không khóc, vẻ mặt như đang vui hưởng ấm êm, “vừa mới đi là ảnh gọi nói nhớ rồi, nào giờ có xa đêm nào đâu”. Chuyện nứt gãy chắc lâu mới vỡ ra, bà mẹ phải chăn giữ cháu sớm chiều, đâu còn ngồi xe vượt đường dài đi thăm con gái.

Những chuyến xe hun hút ấy, giờ là của đứa con.

Nguyễn Ngọc Tư

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.