cùng bà Trùng Dương thăm viếng Nhà Nguyện Sistine( Sistine Chapel) trong Toà Thánh Vatican

Theo chân ông từ giữ đền Sistine

Trùng Dương

10.03.2021

Trong bầu không khí đại dịch Covid kéo dài đã cả năm vừa căng thẳng vừa mệt mỏi, song với vài tia sáng chích ngừa ló lên ở cuối đường hầm; giữa những buổi điều trần trong vụ án luận tội nguyên TT Trump lần thứ hai tại Thượng viện Mỹ với những thước phim về cuộc tấn công Đền Capitol, biểu tượng của nền dân chủ kỳ cựu nhất thế giới, và mặc dù đã thấy không biết bao nhiêu lần mà vẫn làm thắt ruột nhói tim; tôi bắt gặp một bài về ông Từ giữ Đền Sistine trong Điện Vatican trên Web site của hãng thông tấn Associated Press.

Như người đi trong sa mạc gặp được hòn ốc đảo, nên vào. Mời bạn cùng vào nghỉ chân trong giây lát…


AP Photo/Andrew Medichini

Đầu tháng Hai năm nay Đền Sistine thuộc Điện Vatican đã mở cửa để đón công chúng vào xem kể từ ngày đóng cửa lại vào tháng 11 khi dịch Covid tái phát không chỉ ở Ý mà còn ở các nơi khác trên thế giới. Nhưng với ông Gianni Crea thì những bức tranh tường tuyệt vời của họa sư-điêu khắc gia Michelangelo không hề bao giờ thực sự đóng cả.

Ông Crea, với sự phụ giúp của một ban gồm 10 nhân viên, là người quản thủ tổng cộng 2,797 chìa khóa (tiếng Ý là “clavigero”, nôm na là ông Từ) của hệ thống Viện Bảo tàng Vatican trong đó có Đền Sistine. Ông có phần vụ mỗi ngày – Covid hay không — vào lúc 5 giờ sáng đi mở cửa và bật đèn dọc theo 7 cây số, hay 4.5 miles, trưng bầy các bộ sưu tập nghệ phẩm và cổ vật lớn nhất thế giới.(*) Dù đóng cửa vì dịch Covid, các nơi này cũng vẫn cần mở mỗi ngày cho nhân viên vào quét dọn và bảo trì hàng ngàn nghệ phẩm hàng ngày.

Hai phóng viên AP, Paolo Lucariello và Elisa Colellas, từ trước rạng đông đã tới gặp ông Crea tại căn hầm nơi các chùm chìa khóa được cất giữ an toàn trong các tủ sắt. Sau đó họ theo chân ông Crea và tiếng các chìa khóa va chạm nhau lanh canh đung đua dưới tay của ông Từ trong cuộc hành trình mỗi ngày này. Từ Phòng Triển lãm Bản đồ, qua bức tượng bằng cẩm thạch “Lacoon and His Sons” và cuối cùng là Đền Sistine.

Ni tht Đn Sistine: mt vin bo tàng ngh thut đc đáo

Đền Sistine, tên từ vị Giáo Chủ Sixtus IV là người có công dựng đền, là một ngôi nhà nguyện riêng của các vị giáo hoàng từ thế kỷ thứ 15, và cũng là nơi các hồng y được đề cử vào Hội đồng Tối Cao Các Hồng Y (Sacred College of Cardinals) họp để bầu vị giáo chủ mới. Nhà nguyện có chiều dài 134 feet (40.9 mét) và ngang 44 feet (13.4 mét), nằm trong Điện Vatican của thành phố quốc gia (nation state) Vatican tọa lạc trong phạm vi thủ đô Rome thuộc nước Ý, với một trần nhà hình vòm cung cao 68 feet (20.7 mét). Bên ngoài không có gì đặc biệt, có phần thô thiển, nhưng bên trong nhà nguyện các bức tường được trang hoàng bởi các tác phẩm nghệ thuật (frescoe, hay tranh tường) của hàng chục họa sĩ thời Phục Hưng, mô tả sự tích và các nhân vật trong Kinh Cựu Ước (tức các sự tích trước khi Chúa Giêsu ra đời).

Tuy vậy, những bức frescoes nổi tiếng nhất vẫn là những bức vẽ trên trần nhà nguyện và trên bức tường phía tây đằng sau bàn thờ của điêu khắc sư Michelangelo. Được Giáo chủ Julius II ủy nhiệm vào năm 1508, Michelangelo (1475-1564), lúc ấy mới 25 tuổi nhưng đã nổi tiếng là một điêu khắc gia tài ba, trải qua bốn năm mới hoàn tất 33 khung tranh trên trần nhà nguyện vào năm 1512, mô tả các sự tích rút ra từ Kinh Cựu Ước, cái thời gọi là tạo thiên lập địa của nhân loại theo cái nhìn của giáo hội Thiên Chúa thời xưa song còn tồn tại nơi nhiều con chiên bây giờ. Riêng bức tranh tường phía tây sau bàn thờ mô tả ngày “Ngày Phán Xét Cuối Cùng” (Last Judgment) cũng do Michelangelo vẽ cho Giáo Chủ Paul III, khởi công năm 1534 mãi tới năm 1541 mới hoàn tất.

Vốn là điêu khắc gia, và mặc dù không có bao nhiêu kinh nghiệm về hội họa, nhất là tranh tường, nhưng Michelangelo không ngần ngại nhận lãnh công trình, một phần cũng vì Giáo chủ Julius hứa sẽ giao cho ông tạc 40 pho tượng để trang hoàng mộ phần của mình (Giáo chủ Julius qua đời trước khi có thể thực hiện lời hứa này). Michelangelo đã mời các bằng hữu chuyên về hội họa từ Florence, cái nôi của phong trào Phục Hưng, tới Rome để góp ý về làm thế nào để bắt đầu. Dù vậy, sau một tuần lễ họp bàn, Michelangelo nhận thấy không thể làm theo đề nghị của họ, rằng đây là một việc ông cần phải làm một mình. Ông khóa cửa đền và bắt đầu phác họa các nhân vật trong Kinh Thánh lên “khung vải” là cái trần nhà hình vòm cung mênh mông, trên một cái giàn cách mặt đất 60 feet, tức hơn 18 mét. Bức phác họa thọat đầu của ông khá đơn giản, với 12 vị tông đồ và các hình ảnh trang hoàng xung quanh họ, như đề nghị của Giáo chủ Julius. Rồi ông nhận ra như vậy thì quá đơn giản, và ông bắt đầu phác họa một công trình tham vọng hơn nhiều. Kết quả là 33 khung hình gồm 300 nhân vật minh họa lịch sử của nhân loại trước thời Chúa giáng sinh.


Trái, minh họa Đền Sistine trước khi các bức tranh tường (frescoes) của Michelangleo được thực hiện. Ảnh: Public Domain. Phải, Đền Sistine với trần được trang hoàng bởi 33 khung tranh tường mô tả các sự tích trong Kinh Cựu Ước từ tạo thiên lập địa trước thời đại Chúa giáng Sinh. Ảnh Wikipedia.

clip_image008

Chi tiết 33 khung tranh tường mô tả các sự tích trong Kinh Cựu Ước do Michelangelo vẽ trong bốn năm, từ 1508 tới 1512, trên trần ngôi Đền Sistine có chiều dài 134 feet (40.9 mét) và ngang 44 feet (13.4 mét), và cao 68 feet (20.7 mét). Ảnh khanacademy.org


Một nhóm du khách thăm Đền Sistine đang nghe dẫn giải về bức tranh tường “Ngày Phán Xét Cuối Cùng”.
Ảnh: https://citywonders.com/media/11128/last-judgement_group-7.jpg

Loạt tranh trên trần Đền Sistine ngay khi vừa mở ra cho công chúng vào xem đã mê hoặc giới thưởng ngoạn không chỉ người có đạo mà cả giới nghệ thuật nói chung, và còn mê hoặc người xem dài theo các thế kỷ tới tận bây giờ. Song bù lại, sự thành công của Michelangelo cũng có cái giá mà người nghệ sĩ đã phải trả, về cả tinh thần lẫn thể chất. Mỗi ngày ông trộn một mẻ thạch cao và, trên một cái giàn cách mặt đất 60 feet, khác với nhiều người nghĩ, ông không nằm vẽ mà đứng ngửa cổ chét thách cao lên trần nhà, rồi vẽ và tô mầu lên đó trước khi thạch cao bị khô. Như vậy suốt bốn năm, mắt của nhà điêu khắc bị ảnh hưởng nặng nề sau đó.

Hằng năm khoảng gần 7 triệu khách viếng thăm các bảo tàng viện Vatican mà cao điểm là Đền Sistine. Từ khi có đại dịch Covid, giữa hai lần đóng cửa, số du khách chỉ còn khoảng 1.3 triệu. Để duy trì khoảng cách 6 feet, chỉ có khoảng 400 du khách được phép vào thăm các viện bảo tàng Vatican mỗi lượt, cách nhau 30 phút, phải mua vé online có ghi giờ viếng. Tôi có thể hình dung một bầu không khí khác với của lần tôi có dịp đi thăm Đền Sistine cách nay 12 năm. Hôm ấy, tôi nhớ đã cảm thấy bất bình khi đứng trong ngôi nhà nguyện đầy nhóc du khách chuyện trò râm ran như trong một cái chợ.


Theo chân ông Từ mở cửa Đền Sistine

Tại một khung cửa nhỏ bằng gỗ, ông Từ Crea lôi từ túi áo côm-lê một cái phong bì mầu trắng, mở và lấy ra một cái chìa khóa nhỏ bằng bạc pha đồng. Trong ánh sáng của chiếc đèn pin, ông Từ tra chìa khóa vào ổ khóa, nhẹ nhàng xoay vòng và hé mở cánh cửa dẫn vào ngôi đền còn tối — nơi các vị hồng y thường gặp nhau sau cánh cửa khóa trái suốt thời gian họp bầu vị giáo chủ kế vì (trừ buổi tối được đưa về nghỉ tại một khách sạn gần đó trong khu Vatican).

Chính vì vậy mà chiếc chìa khóa dùng để mở cửa Đền Sistine có một tầm vóc quan trọng đặc biệt và cần được đối xử đặc biệt: sau khi đóng cửa đền vào cuối ngày, ông Từ sẽ bỏ chiếc chìa khóa vào một cái phong bì mới mầu trắng, niêm phong và đóng dấu, xong cất trở lại trong két sắt trong tường, và ghi lại hành trình mỗi ngày của chiếc chìa khóa đó vào trong một cuốn sổ dầy cộm.

Ông Từ Crea còn vui miệng kể là phải ba năm sau khi được giao phó công việc giữ đền, một việc ông làm từ 23 năm qua, ông mới được phép đích thân mở khóa vào Đền Sistine một mình. Biệt ân này đã cho ông cơ hội chiêm ngưỡng tác phẩm “Cơn Cám Dỗ Cuối Cùng” (Last Temptation) mô tả sự sa ngã của tổ tiên loài người, Adam và Eve, và các cảnh minh họa trong hai sách Cựu và Tân Ước, hoàn toàn một mình trong sự tĩnh lặng của mỗi buổi rạng đông.

“Mọi pho tượng, mọi phòng triển lãm thảy đầu có lịch sử riêng, song lẽ tự nhiên Đền Sistine lúc nào cũng cho tôi một xúc động đặc biệt,” Ông Từ Crea nói. Ông thú nhận có khi ông bỏ quên chìa khóa nhà riêng ở đâu đó, nhưng luôn sẵn sàng có sẵn chìa khóa mở những cửa trong các khu triển lãm Vatican, đặc biệt cửa vào Đền Sistine.

“Đó là một cảm xúc đặc biệt, một vinh dự lạ thường cho tôi và các đồng nghiệp có được cơ hội trình bầy những nghệ phẩm khác thường này, cũng là một phần lịch sử của chúng tôi, cho khách viếng đến từ mọi nơi trên thế giới,” ông Từ Crea nói.

clip_image014
clip_image016
clip_image018

Mỗi sáng ông Từ giữ Đền Sistine Gianni Crea, giữa và phải, có phần vụ từ 5 giờ sáng đi mở cửa các phòng triển lãm trong Viện Bảo tàng Vatican, ngay cả những ngày trong hai thời kỳ viện phải đóng cửa vì đại dịch Covid. Trên, trái, phòng chứa 2,797 chiếc chìa khoá của Viện bảo tàng.

clip_image020
clip_image022
clip_image024

Chiếc chìa khoá quan trọng nhất là chìa khoá mở cửa Đền Sistine, nhà nguyện riêng của Đức Giáo hoàng và là nơi Hội đồng Tối cao các Hồng Y họp mỗi khi cần bầu vị giáo chủ mới. Chiếc chìa khoá bằng bạc pha đồng cuối ngày được cất vào một phong bì mầu trắng mới, niêm phong và cất trong một két sắt gắn trong tường, chi tiết xử dụng và ngày tháng giờ được ghi lại trong một cuốn sổ dầy cộm.

clip_image026
clip_image028
clip_image030

Ông Từ Gianni Crea coi đấy là một đặc ân khi mỗi sáng sớm mở cửa bước vào Đền Sistine một mình đứng chiêm ngưỡng các tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời của hoạ sư-điêu khắc gia Michelangelo mô tả lịch sử của nhân loại theo Kinh Cựu Ước — hoàn toàn một mình trong sự tĩnh lặng của mỗi buổi rạng đông. AP Photo/Andrew Medichini

Trùng Dương 2/2021

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.