chuyện đời vay trả từ “thù giòng họ ngày xưa đến thù giai cấp,thắng cuộc/thua cuộc ngày nay”-(từ anh hùng trở thành gian hùng/ác nhân) !!-Võ Hương An

Nguyễn Phúc Bá‘s phê tê bốc

· CHUYỆN ĐỜI VAY TRẢ !!

Võ Hương An

SỰ THẬT LÀ ĐÂY

Về chuyện vua Gia Long trả thù Tây Sơn, nhà viết sử Trần Gia Phụng đã đi xa hơn các học giả đi trước khi lần đầu tiên ông phân tích chính xác rằng:

(Ảnh lăng Cơ Thánh, nơi an nghỉ của Ngài Nguyễn Phúc Côn, thân phụ vua Gia Long)

“Không kể cá nhân ông bị quân đội Tây Sơn truy đuổi nhiều lần suýt chết, vua Gia Long thâm thù nhà Tây Sơn vì ba việc chính: thứ nhất, năm 1777 Định Vương Nguyễn Phúc Thuần [chú ruột vua Gia Long], Tân Chính Vương Nguyễn Phúc Dương [em chú bác ruột] và Nguyễn Phúc Đồng [anh ruột] bị quân Tây Sơn bắt giết ở Gia Định. Thứ nhì, hai người em [ruột] của Gia Long là Nguyễn Phúc Mân và Nguyễn Phúc Thiển bị chết về tay quân Tây Sơn năm 1783. Thứ ba, vua Quang Trung cho quật mộ của Nguyễn Phúc Côn (phụ thân của Gia Long), đem hài cốt đổ xuống sông năm 1790.” (Việt Sử Đại Cương, Tập 2, tr. 445)

Chừng đó nợ máu nghe đã nặng (5 người cật ruột), nhất là món nợ thứ 3, nhẹ vật chất mà nặng tâm linh và đạo đức, ít người biết. Nhưng kể vậy cũng chưa đủ.

Khi đọc câu mở đầu của chiếu bố cáo lễ hiến phù: “𝑇𝑟𝑎̂̃𝑚 𝑛𝑔ℎ𝑒, 𝑣𝑖̀ 𝑐ℎ𝑖́𝑛 đ𝑜̛̀𝑖 𝑚𝑎̀ 𝑡𝑟𝑎̉ 𝑡ℎ𝑢̀ 𝑙𝑎̀ 𝑛𝑔ℎ𝑖̃𝑎 𝑙𝑜̛́𝑛 𝑘𝑖𝑛ℎ 𝑋𝑢𝑎̂𝑛 𝑇ℎ𝑢…” (*) (Thực lục I, tr. 532) tôi không khỏi mỉm cười một mình với ý nghĩ: thiệt mấy ông đời xưa văn chương lớn lối quá, cái chi cũng lôi điển tích với sách vở ra, tô vẽ cho long trọng. Nhưng sau đó, khi đọc kỹ Thực lục mới biết mấy chữ “vì 9 đời mà trả thù” mang một ý nghĩa rất thực, rất cụ thể, bên cạnh màu sắc điển tích văn chương tô điểm.

(*) “Xuân Thu, Công Dương truyện: Trang công năm thứ 4 chép: 𝑇𝑒̂̀ 𝑇𝑢̛𝑜̛́𝑛𝑔 𝑐𝑜̂𝑛𝑔 𝑔𝑖𝑒̂́𝑡 𝑛𝑢̛𝑜̛́𝑐 𝐾𝑦̉, 𝑣𝑖̀ 𝑜̂𝑛𝑔 𝑡𝑜̂̉ 𝑥𝑎 đ𝑜̛̀𝑖 𝑙𝑎̀ 𝐴𝑖 𝑐𝑜̂𝑛𝑔 𝑚𝑎̀ 𝑝ℎ𝑢̣𝑐 𝑡ℎ𝑢̀, đ𝑜̛̀𝑖 𝑔𝑜̣𝑖 𝑙𝑎̀ 𝑚𝑜̂́𝑖 𝑡ℎ𝑢̀ 9 đ𝑜̛̀𝑖.” Chú thích của dịch giả Thực lục I, tr. 532.

Ngày 13/6/1801, Nguyễn Vương (vua Gia Long) tái chiếm kinh đô Phú Xuân, nơi ông đã vội vã ra đi khi mới 13 tuổi (ta), và ròng rã 27 năm mơ ước được trở về. Tuy đã làm chủ được Phú Xuân nhưng lực lượng hùng hậu của Tây Sơn Cảnh Thịnh vẫn còn ở bên kia lũy Trường Dục (Quảng Bình), vậy mà đến đầu tháng 8 năm đó đã lo sửa sang lăng mộ tổ tiên và cấp tốc hoàn tất ngay trong tháng. Sao việc này lại làm gấp rút còn hơn cả công tác sửa sang thành trì, xây đồn đắp luỹ để phòng chống Tây Sơn? Xin đọc kỹ đoạn ghi chép của Thực lục sau đây, có thể thấy được lý do thúc đẩy (những chữ in đậm là do người viết, chữ ghi giữa hai ngoặc đứng [x] là chú giải của người viết):

“Tháng 9, ngày Ất hợi [9/8/1801], sửa lại sơn lăng.

“Trước kia giặc Tây Sơn Nguyễn Văn Huệ tham bạo vô lễ, nghe nói chỗ đất phía sau lăng Kim Ngọc (tức lăng Trường Mậu) [lăng của chúa Ninh Nguyễn Phúc Thái] rất tốt, định đem hài cốt vợ táng ở đó. Hôm đào huyệt, bỗng có hai con cọp ở bụi rậm nhảy ra, gầm thét vồ cắn, quân giặc sợ chạy. Huệ ghét, không muốn chôn nữa. Sau Huệ đánh trận hay thua, người ta đều nói các lăng liệt thánh [các chúa Nguyễn] khí tốt nghi ngút, nghiệp đế tất dấy. 𝐇𝐮𝐞̣̂ 𝐛𝐮̛̣𝐜 𝐭𝐮̛́𝐜, 𝐬𝐚𝐢 đ𝐨̂̀ đ𝐚̉𝐧𝐠 đ𝐚̀𝐨 𝐜𝐚́𝐜 𝐥𝐚̆𝐧𝐠, 𝐦𝐨̛̉ 𝐥𝐚̂́𝐲 𝐡𝐚̀𝐢 𝐜𝐨̂́𝐭 𝐪𝐮𝐚̆𝐧𝐠 𝐱𝐮𝐨̂́𝐧𝐠 𝐯𝐮̛̣𝐜. 𝐋𝐚̆𝐧𝐠 𝐇𝐨𝐚̀𝐧𝐠 𝐊𝐡𝐚̉𝐨 𝐨̛̉ 𝐂𝐮̛ 𝐇𝐨́𝐚 [lăng Cơ Thánh của Nguyễn Phúc Côn, thân sinh vua Gia Long] 𝐇𝐮𝐞̣̂ 𝐜𝐮̃𝐧𝐠 𝐬𝐚𝐢 Đ𝐨̂ đ𝐨̂́𝐜 𝐍𝐠𝐮𝐲𝐞̂̃𝐧 𝐕𝐚̆𝐧 𝐍𝐠𝐮̃ đ𝐚̀𝐨 𝐯𝐮̛́𝐭 𝐡𝐚̀𝐢 𝐜𝐨̂́𝐭 𝐱𝐮𝐨̂́𝐧𝐠 𝐯𝐮̛̣𝐜 𝐨̛̉ 𝐭𝐫𝐮̛𝐨̛́𝐜 𝐥𝐚̆𝐧𝐠. Nhà Ngũ ở xã Kim Long bỗng phát hỏa. Ngũ trông thấy ngọn lửa chạy về. Người xã Cư Hóa là Nguyễn Ngọc Huyên cùng với con là Ngọc Hồ, Ngọc Đoài ban đêm lặn xuống nước lấy vụng hài cốt ấy đem giấu một nơi. Đến nay, Huyên đem việc tâu lên. Vua thương xót vô cùng, thân đến xem chỗ ấy, thì vực đã bồi cát mấy chục trượng. Tức thì sai chọn ngày lành làm lễ cáo và an táng lại. 𝐂𝐚́𝐜 𝐥𝐚̆𝐧𝐠 đ𝐞̂̀𝐮 𝐭𝐡𝐞𝐨 𝐧𝐞̂̀𝐧 𝐜𝐮̃ 𝐦𝐚̀ 𝐱𝐚̂𝐲 𝐜𝐚𝐨 𝐥𝐞̂𝐧. Ngày Kỷ hợi [1/11/1801], vua thân đến tế cáo, nghẹn ngào sa lệ, bầy tôi đều khóc cả. Sai đổi xã Cư Hóa làm xã Cư Chính, cho dân miễn dao dịch làm hộ lăng. Cho Huyên làm Cai đội (năm Minh Mệnh thứ 11 [1830] phong An Ninh bá, lập đền thờ ở núi Cư Chính) con là Ngọc Hồ, Ngọc Đoài tòng quân ở Bình Định cũng được gọi về hậu thưởng cho.” (Thực lục I, tr. 466)

Gạt ra ngoài những chi tiết hoa lá cành như hai con cọp trong bụi rậm nhảy ra, đang đào mả thì nhà cháy, v.v., đoạn sử ngắn ngủi do Thực lục ghi lại tiết lộ hai điều quan trọng mà ít người biết đến hoặc biết mà vì một lý do nào đó đã lơ đi hoặc chỉ phớt nhẹ nói qua:

— Thứ nhất, 𝐐𝐮𝐚𝐧𝐠 𝐓𝐫𝐮𝐧𝐠 𝐍𝐠𝐮𝐲𝐞̂̃𝐧 𝐇𝐮𝐞̣̂ đ𝐚̃ đ𝐚̀𝐨 𝐡𝐞̂́𝐭 𝐥𝐚̆𝐧𝐠 𝐭𝐚̂̉𝐦 𝐜𝐮̉𝐚 𝟖 đ𝐨̛̀𝐢 𝐜𝐡𝐮́𝐚 𝐍𝐠𝐮𝐲𝐞̂̃𝐧 𝐭𝐚̣𝐢 𝐓𝐡𝐮̛̀𝐚 𝐓𝐡𝐢𝐞̂𝐧, 𝐥𝐚̂́𝐲 𝐡𝐚̀𝐢 𝐜𝐨̂́𝐭 𝐧𝐞́𝐦 𝐱𝐮𝐨̂́𝐧𝐠 𝐬𝐨̂𝐧𝐠.

Việc này cộng với việc giết chết vị chúa thứ 9 là Định Vương Nguyễn Phúc Thuần tại Long Xuyên năm 1777 thì quả nhiên vua Gia Long tính sổ 9 đời không sai chậy chút nào. Vì vậy có thể nói được rằng 𝐜𝐡𝐮̛̃ 𝟗 đ𝐨̛̀𝐢 𝐜𝐨́ 𝐦𝐨̣̂𝐭 𝐲́ 𝐧𝐠𝐡𝐢̃𝐚 𝐫𝐚̂́𝐭 𝐜𝐮̣ 𝐭𝐡𝐞̂̉.

Đây là 8 đời chúa Nguyễn:

1. Chúa Tiên Nguyễn Hoàng (1558–1613)

2. Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên (1613–1635)

3. Chúa Thượng Nguyễn Phúc Lan (1635–1648)

4. Chúa Hiền Nguyễn Phúc Tần (1648–1687)

5. Chúa Ngãi Nguyễn Phúc Thái (1687–1691)

6. Chúa Minh Nguyễn Phúc Chu (1691–1725)

7. Chúa Ninh Nguyễn Phúc Thụ (1725–1738)

8. Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát (1738–1765)Về ông tổ Nguyễn Kim, có lẽ vì không biết đích xác mộ phần nằm ở đâu trong cái bát ngát của núi Triệu Tường ở Thanh Hóa, nên vua Quang Trung đành phải cho qua mà không tính sổ.

Tám đời chúa Nguyễn này không có hận thù gì với anh em Tây Sơn, đã có công rất lớn đối với dân tộc và đất nước khi kế tục nhau mở nước về phương Nam, đến tận Cà Mau, Châu Đốc, cống hiến cho tổ quốc non một nửa nước, trải dài từ Phú Yên trở vào Nam, với đất đai trù phú, nguồn lợi dồi dào, rộng hơn lãnh thổ nam tiến của các triều Lý, Trần, Hồ và Hậu Lê cọng lại. Không có sự nghiệp này thì hậu thế ngày nay lấy chi để khoe với thế giới rằng “nước ta hình cong như chữ S” với “rừng vàng biển bạc”?!

— Thứ hai: 𝐏𝐡𝐚̂̀𝐧 𝐦𝐨̣̂ 𝐜𝐮̉𝐚 𝐨̂𝐧𝐠 𝐍𝐠𝐮𝐲𝐞̂̃𝐧 𝐏𝐡𝐮́𝐜 𝐂𝐨̂𝐧, 𝐭𝐡𝐚̂𝐧 𝐬𝐢𝐧𝐡 𝐯𝐮𝐚 𝐆𝐢𝐚 𝐋𝐨𝐧𝐠 𝐜𝐮̃𝐧𝐠 𝐛𝐢̣ 𝐪𝐮𝐚̣̂𝐭 𝐥𝐞̂𝐧 𝐯𝐚̀ 𝐡𝐚̀𝐢 𝐜𝐨̂́𝐭 𝐧𝐞́𝐦 𝐱𝐮𝐨̂́𝐧𝐠 𝐬𝐨̂𝐧𝐠.

Ông Nguyễn Phúc Côn là con thứ hai của Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát, mất năm 1765, khi con là Nguyễn Phúc Ánh đang còn bé. Khi vua Gia Long lên ngôi Hoàng đế (1806) mới truy tôn cha làm Hưng Tổ Hiếu Khang Hoàng Đế, chứ cho đến khi chết dưới tay quyền thần Trương Phúc Loan, ông chẳng làm vua làm chúa gì. Chỉ vì con ông là Nguyễn Phúc Ánh dám chống lại Tây Sơn mà ông đã không được ngủ yên, lâm vào cảnh con làm cha chịu!

Nguyễn Phúc Tộc Thế Phả cho biết thêm một chi tiết khác:

“Theo truyền thuyết, khi Tây Sơn khai quật hài cốt đức Hưng Tổ ném xuống sông thì một hôm Nguyễn Ngọc Huyên bỏ lưới bắt cá, sau ba lần đều thấy cái sọ nằm trong lưới. Huyên cho là sọ của một vị nào anh linh nên kiếm nơi an táng tử tế. Khi vua Gia Long lên ngôi, đi tìm lại hài cốt của thân phụ, nghe người làng tường thuật, ngài cho đòi Ngọc Huyên bảo chỉ chỗ. Khi đào được sọ lên, vua chích huyết ở tay mình cho giọt vào sọ, sọ liền hút những giọt huyết này (lối thử này cho biết mối liên hệ cốt nhục giữa hai người).” (tr. 193)

Thực lục có nói khi Nguyễn Ngọc Huyên chết thì được lập đền thờ và phong làm An Ninh bá. Ở thượng lưu sông Hương có một ngôi miếu, tục gọi là miếu Ông Chài, chính là miếu ông Huyên vậy.

Trong văn hóa Việt Nam, phận làm con cháu là phải lo gìn giữ mồ mả tiên tổ cha ông. Do đó chúng ta thông cảm với vua Gia Long chỉ trong 2 tháng sau khi tái chiếm Phú Xuân đã vội vã hoàn tất việc tu sửa lăng mộ bởi khi đã biết tình trạng lăng mộ bị phá tanh banh thê thảm như thế thì không một ai có thể chờ đợi được nữa.

Trong lịch sử Việt Nam, việc tranh giành quyền lực dẫn đến những hành động giết hại nhau tàn nhẫn không phải là hiếm. Điển hình, để cướp ngôi nhà Lý, Trần Thủ Độ không ngần ngại dồn Lý Huệ Tông vào chỗ chết, với ý đồ nhổ cỏ tận gốc, mặc dù Huệ Tông đã biết thân phận, bỏ ngai vàng, vào tu ở chùa Chân Giáo. Đã thế, Trần Thủ Độ còn bày mưu sập bẫy tôn thất Nhà Lý chôn sống trọn gói (may mà Hoàng tử Lý Long Tường nhanh chân thoát qua tị nạn ở Cao Ly, trở thành thuỷ tổ họ Lý của xứ Đại Hàn ngày nay). 𝐍𝐡𝐮̛𝐧𝐠 𝐜𝐨́ 𝐥𝐞̃ 𝐭𝐫𝐨𝐧𝐠 𝐜𝐮𝐨̣̂𝐜 𝐭𝐫𝐚𝐧𝐡 𝐜𝐡𝐚̂́𝐩 𝐪𝐮𝐲𝐞̂̀𝐧 𝐥𝐮̛̣𝐜 𝐜𝐡𝐮̛𝐚 𝐜𝐨́ 𝐚𝐢 𝐭𝐫𝐨𝐧𝐠 𝐥𝐢̣𝐜𝐡 𝐬𝐮̛̉ 𝐩𝐡𝐚̉𝐢 𝐭𝐫𝐚̉ 𝐜𝐚́𝐢 𝐠𝐢𝐚́ 𝟓 𝐦𝐚̣𝐧𝐠 𝐧𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢 𝐫𝐮𝐨̣̂𝐭 𝐭𝐡𝐢̣𝐭 𝐯𝐚̀ 𝟗 𝐧𝐠𝐨̂𝐢 𝐦𝐨̣̂ 𝐜𝐡𝐚 𝐨̂𝐧𝐠 𝐭𝐢𝐞̂𝐧 𝐭𝐨̂̉ 𝐭𝐚𝐧𝐡 𝐛𝐚𝐧𝐡 𝐯𝐨̛́𝐢 𝐱𝐮̛𝐨̛𝐧𝐠 𝐜𝐨̂́𝐭 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐛𝐢𝐞̂́𝐭 đ𝐚̂𝐮 𝐭𝐢̀𝐦 𝐧𝐡𝐮̛ 𝐭𝐫𝐮̛𝐨̛̀𝐧𝐠 𝐡𝐨̛̣𝐩 𝐯𝐮𝐚 𝐆𝐢𝐚 𝐋𝐨𝐧𝐠 𝐭𝐫𝐨𝐧𝐠 𝐤𝐡𝐢 đ𝐨̂́𝐢 đ𝐚̂̀𝐮 𝐯𝐨̛́𝐢 𝐓𝐚̂𝐲 𝐒𝐨̛𝐧 đ𝐞̂̉ 𝐩𝐡𝐮̣𝐜 𝐡𝐨̂̀𝐢 𝐜𝐨̛ 𝐧𝐠𝐡𝐢𝐞̣̂𝐩 𝐜𝐮̉𝐚 𝐨̂𝐧𝐠 𝐜𝐡𝐚 đ𝐚̃ 𝐭𝐨̂́𝐧 𝐜𝐨̂𝐧𝐠 𝐱𝐚̂𝐲 𝐝𝐮̛̣𝐧𝐠.

Ở đời, có vay thì có trả. Nợ nào cũng có tính lãi suất, chỉ có khác là nặng hay nhẹ, không hình thức này cũng hình thức khác. Nếu Quang Trung Nguyễn Huệ không tạo nhân ác thì có thể đã không gặp quả ác. Hận thù luôn luôn vẫy gọi thù hận là chuyện thường của thế gian, huống chi lại có yếu tố tranh giành quyền lực trong đó, tham lam và sân hận hẳn phải bốc lên ngùn ngụt.

𝐏𝐡𝐚̉𝐢 𝐜𝐡𝐚̆𝐧𝐠 𝐧𝐞̂𝐧 𝐭𝐡𝐮̛̉ 𝐭𝐮̛̣ đ𝐚̣̆𝐭 𝐦𝐢̀𝐧𝐡 𝐯𝐚̀𝐨 đ𝐢̣𝐚 𝐯𝐢̣ 𝐜𝐮̉𝐚 𝐯𝐮𝐚 𝐆𝐢𝐚 𝐋𝐨𝐧𝐠 đ𝐞̂̉ 𝐜𝐨́ 𝐧𝐡𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐭𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐜𝐚̉𝐦 𝐯𝐚̀ 𝐜𝐨́ 𝐥𝐨̛̀𝐢 𝐩𝐡𝐚̂̉𝐦 𝐛𝐢̀𝐧𝐡 𝐩𝐡𝐚̉𝐢 𝐜𝐡𝐚̆𝐧𝐠 𝐡𝐨̛𝐧.

MỘT VÀI CẢM NGHĨ

Là hậu thế, có lẽ không mấy ai vui khi biết sự thật của tấn thảm kịch Nguyễn Quang Trung và Nguyễn Gia Long. Cả hai, đối với chúng ta, đều có chỗ đáng tôn vinh lẫn chỗ bất cập. Riêng người viết, từ tấn thảm kịch lịch sử này, học hỏi được một đôi điều, xin gọi là chia sẻ.

1) Qua việc điện thư của bạn bè và thân hữu gởi đến tới tấp kèm chuyện “Một Ngày Lễ Vu Lan Sầu Thảm” của Tịnh Thuỷ, tôi nhận ra rằng té ra loại “lịch sử tiểu thuyết” dễ đi vào lòng người hơn là chính sử khô khan. Đồng ý khi tiểu thuyết hóa lịch sử thì tha hồ cho trí tưởng tượng vẽ vời nhưng cái căn bản của nó xin đừng đổi trắng thay đen. Thực lục ghi rõ vụ hành hình vua tôi anh em Cảnh Thịnh diễn ra ngày Giáp Tuất tháng 11 năm Gia Long thứ 1 tức ngày 7 tháng 11 Nhâm Tuất (1/12/1802). Làm chi có ngày Vu Lan trong đó? Có lẽ tác giả muốn gây ấn tượng cho người đọc về sự tàn ác khó dung tha của vua Gia Long nên mới lựa một ngày như thế. Tội nghiệp cho vua! Vua chỉ dự lễ hiến phù, không dự cuộc hành hình, chỉ sai quan thi hành, nên cuộc đối thoại tay đôi giữa vua và bà Bùi Thị Xuân cũng chỉ là cơ hội bày ra để mạt sát thoải mái. Tội nghiệp.

2) Việc cải táng mộ ông Nguyễn Phúc Côn có thể hiểu được, vì tìm được hài cốt và hài cốt này đã được vua Gia Long xác tín rằng đó là di cốt của người đã sinh thành ra ông. Nhưng với 8 chúa thì sao? Sử nói: 𝐂𝐚́𝐜 𝐥𝐚̆𝐧𝐠 đ𝐞̂̀𝐮 𝐭𝐡𝐞𝐨 𝐧𝐞̂̀𝐧 𝐜𝐮̃ 𝐦𝐚̀ 𝐱𝐚̂𝐲 𝐜𝐚𝐨 𝐥𝐞̂𝐧. Đồng ý là xây lên cao, làm cho to lớn đẹp đẽ hơn xưa, 𝐧𝐡𝐮̛𝐧𝐠 𝐡𝐚̀𝐢 𝐜𝐨̂́𝐭 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐭𝐢̀𝐦 𝐭𝐡𝐚̂́𝐲 𝐭𝐡𝐢̀ 𝐜𝐡𝐨̂𝐧 𝐜𝐚́𝐢 𝐠𝐢̀ 𝐭𝐫𝐨𝐧𝐠 đ𝐨́? 𝐂𝐡𝐚̆̉𝐧𝐠 𝐥𝐞̃ 𝐜𝐡𝐢̉ 𝐥𝐚̀ 𝐦𝐨̣̂𝐭 𝐧𝐠𝐨̂𝐢 𝐦𝐨̣̂ 𝐭𝐫𝐨̂́𝐧𝐠 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠? 𝐌𝐨̣̂𝐭 𝐜𝐚́𝐢 𝐦𝐚̉ 𝐠𝐢𝐨́?

Trong một dịp về thăm Huế sau 7 năm “đi học làm người tốt” (!), tôi được biết sau năm 1975, do đói quá, người ta đã làm bậy. Việc đào trộm mồ mả lăng tẩm giới quyền quí đã xảy ra với ý đồ tìm vàng bạc châu báu tùy táng. Người bạn kể cho nghe (tôi chưa có cơ hội kiểm chứng) khi cụ Vương Hồng Sển, nhà sưu tập đồ cổ nổi tiếng của Miền Nam, biết được kẻ gian đã kiếm được nữ trang trong lăng Hoàng Thái Hậu Từ Dũ (vợ vua Thiệu Trị, mẹ vua Tự Đức) và đem bán thì cụ đã kêu trời. Dưới cái nhìn cơm áo của kẻ trộm, đó là vàng, tính theo thời giá của chỉ và lượng. Dưới cái nhìn của cụ Vương, đó là đổ cổ vô giá của quốc gia! Nhưng đó không phải là chi tiết tôi quan tâm, vì bảo vật quốc gia người ta bán ra nước ngoài nhiều rồi. Chi tiết lý thú mà tôi nghe được đã giúp tôi hiểu biết thêm và lý giải thắc mắc nêu trên. Chi tiết đó là, bọn kẻ trộm, khi đào đến quan tài của một ông chúa nào đó đã 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐭𝐡𝐚̂́𝐲 𝐡𝐚̀𝐢 𝐜𝐨̂́𝐭 𝐦𝐚̀ 𝐜𝐡𝐢̉ 𝐭𝐡𝐚̂́𝐲 𝐡𝐢̀𝐧𝐡 𝐧𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢 𝐭𝐚 𝐛𝐚̆̀𝐧𝐠 𝐠𝐨̂̃! Điều này xác nhận giả thiết mà tôi đã nghĩ trong đầu nhưng không biết cách nào để kiểm chứng, ấy là tục chiêu hồn nạp táng.

“Chiêu hồn nạp táng là gì?“

Trong gia phả các họ rất chú trọng mục: Mộ táng ở đâu. Trong mục này có một số trường hợp ghi chú: “Chiêu hồn nạp táng”.

Đó là những ngôi mộ không có tử thi, hài cốt, mộ người chết trận, chết đuối hay do thú dữ vồ… không tìm được tử thi. Thân nhân làm hình nhân và làm lễ an táng theo như lễ an táng thông thường.

Được nghe các cụ kể lại rằng: chất liệu làm hình nhân, có địa phương dùng cây núc nác (còn gọi là sò đo thuyền, mộc hồ điệp, nam hoàng bá, bạch ngọc nhi). Núc nác là loại gỗ mềm và xốp, dễ tạo hình, chôn dưới đất lâu hoai, lại dễ kiếm vì mọc ở nhiều nơi. Có địa phương dùng bùn lấy ở giữa dòng sông, có địa phương dùng mùn đào ở giữa ngã tư đường cái.

Hình nhân được đẽo gọt hoặc nhào nặn thô sơ, có đầu mình chân tay là được (vì đa số không phải là nghệ nhân). Kích thước của hình nhân khoảng 30-40 cm chiều dài. Thi hài tượng trưng đó cũng được khâm liệm, đưa vào áo quan làm bằng gỗ vàng tâm, kích thước nhỏ bé, hoặc đưa vào tiểu sành. Trên hình nhân có phủ lên linh vị viết trên giấy kim tuyến, nội dung giống như linh vị đặt ở bàn thờ. Trước khi làm lễ an táng có mời thầy cúng làm bùa ấn phù phép để vong hồn nhập vào hình nhân.

Lễ an táng và các lễ khác cũng tiến hành như tang lễ thông thường.”

2) Hình như có một nhà tư tưởng nào đó đã nói: “Làm thầy thuốc lầm thì chết một người; làm thầy địa lý lầm thì giết một họ; làm chính trị lầm thì giết một nước, làm làm văn hóa lầm giết cả một đời.”

Dưới ảnh hưởng của môn phong thủy Trung Hoa, người Việt từ vua cho chí dân đều tin rằng âm phần tổ tiên có ảnh hưởng trực tiếp đến sinh mệnh và tương lai của con cháu. Bởi vậy ai cũng mong muốn tìm cho được một huyệt mả tốt để được kết phát, để con cháu được hưởng phước vinh hoa phú quí dài lâu. Bởi vậy, để tận diệt kẻ thù không gì bằng triệt long mạch, phá huyệt mộ, đào mả cha ông nhà người ta lên. Làm thế thì chắc chắn con cháu không thể nào ngóc đầu lên được, lấy gì mà chống trả. Quang Trung Nguyễn Huệ, ngoài việc sử dụng binh lực đánh Nguyễn Vương chạy dài ra biển, trốn qua đến Xiêm La hai lần, vẫn không quên sử dụng chiêu thức này để hỗ trợ. Và để cho chắc ăn, thà phá lầm hơn bỏ sót, đã không những quật mồ thân sinh vua Gia Long là huyết thống trực hệ mà còn quật mồ cả 8 đời chúa Nguyễn xa lắc. Thật là một sự tính toán chu đáo.

Tuy toan tính chu đáo như vậy nhưng Nhà Tây Sơn Nguyễn Huệ chỉ tồn tại có 14 năm (1788–1802, 1788 là năm vua Quang Trung đăng quang trước khi ra Bắc phá quân Thanh), trong khi Nguyễn Vương, mặc dầu bị đánh trúng tử huyệt (theo quan niệm phong thủy) nhưng sau 25 năm bền bỉ chiến đấu nhọc nhằn, đã thống nhất đất nước, phục hưng được cơ nghiệp tổ tiên, lập ra triều đại mới, tồn tại 143 năm (1802–1945).

Vậy là thế nào? Chẳng lẽ phong thủy hoàn tòan là một thứ tin mê tín dị đoan? Không, không thể vì vậy mà kết luận phong thủy một cách hồ đồ như thế được. Cái nước Mỹ của khoa học kỹ thuật tiến bộ nhất thế giới này cũng đang chạy theo Feng Shui (Phong thủy) của nền văn minh cổ Trung Hoa, có thua chi Việt Nam xưa và nay đâu, có điều họ chú trọng đến dương cơ hơn âm phần. Như vậy phải có một yếu tố gì khác làm cho độc chiêu do vua Quang Trung phát ra đã không có hiệu quả. Tôi chợt nhớ đến chữ Đức trong câu ca dao:

𝐍𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢 𝐭𝐫𝐨̂̀𝐧𝐠 𝐜𝐚̂𝐲 𝐡𝐚̣𝐧𝐡 𝐧𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢 𝐜𝐡𝐨̛𝐢,

𝐓𝐚 𝐭𝐫𝐨̂̀𝐧𝐠 𝐜𝐚̂𝐲 đ𝐮̛́𝐜 đ𝐞̂̉ đ𝐨̛̀𝐢 𝐯𝐞̂̀ 𝐬𝐚𝐮.

Trong 8 đời chúa Nguyễn, không thấy ông nào làm điều gì thất đức. Ông nào cũng lo làm cho dân giàu nước mạnh. Lịch sử cuộc nam tiến đi từ Phú Yên đến Cà Mau-Châu Đốc chứng minh điều đó. Hậu thế đã được thừa hưởng biết bao phúc lợi từ sự nghiệp nam tiến đó!

Có 3 ông chúa mang danh hiệu khác người: 𝐶ℎ𝑢́𝑎 𝑆𝑎̃𝑖, 𝑐ℎ𝑢́𝑎 𝐻𝑖𝑒̂̀𝑛, 𝑐ℎ𝑢́𝑎 𝑁𝑔𝑎̃𝑖. Nghe nôm na và thân tình biết mấy. Nếu cai trị mà không được dân thương mến và biết ơn thì làm chi có những cách gọi kém vương giả nhưng giàu tình cảm như thế?

Có đến 4 ông chúa, ngoài tên và vương hiệu, lại tự xưng là đ𝑎̣𝑜 𝑛ℎ𝑎̂𝑛, như 𝑇ℎ𝑖𝑒̂𝑛 𝑇𝑢́𝑛𝑔 đ𝑎̣𝑜 𝑛ℎ𝑎̂𝑛 (chúa Minh Nguyễn Phúc Chu), 𝑉𝑎̂𝑛 𝑇𝑢𝑦𝑒̂̀𝑛 đ𝑎̣𝑜 𝑛ℎ𝑎̂𝑛 (chúa Ninh Nguyễn Phúc Thụ) hay 𝑇𝑢̛̀ 𝑇𝑒̂́ đ𝑎̣𝑜 𝑛ℎ𝑎̂𝑛 (Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát), 𝐾ℎ𝑎́𝑛ℎ 𝑃ℎ𝑢̉ đ𝑎̣𝑜 𝑛ℎ𝑎̂𝑛 (Định Vương Nguyễn Phúc Thuần). Đó cũng là một nét đặc biệt.

Nhiều ông chúa xây chùa (chúa Tiên lập chùa Thiên Mụ, Long Hưng, Bảo Châu, Kính Thiên; chúa Hiền lập chùa Túy Vân) hay trùng tu chùa, đúc chuông, thỉnh sư giảng Pháp (chúa Minh).

Có lẽ nhờ biết tu nhân tích đức mà Đức năng thắng số, Số bất cập đức nên tai qua nạn khỏi, như câu tục ngữ mà ông bà xưa thường nói để dạy khôn cho con cháu: 𝐓𝐫𝐨̛̀𝐢 𝐡𝐚̣𝐢 𝐦𝐨̛́𝐢 𝐥𝐨, 𝐧𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢 𝐡𝐚̣𝐢 𝐧𝐡𝐮̛ 𝐩𝐡𝐚̂́𝐧 𝐧𝐡𝐨̂̀𝐢. Đó là nói nôm na, cho có vẻ chính xác và minh triết hơn thì đấy chính là nhân quả nghiệp báo. Theo thiển ý, có lẽ hiểu theo cách này mới giải thích được chỗ bất cập của phong thủy.

(Ảnh lăng Cơ Thánh, nơi an nghỉ của Ngài Nguyễn Phúc Côn, thân phụ vua Gia Long)

Võ Hương An

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.