no simple solution to China’s dominance in Cambodia/không dễ có giải pháp cho Campuchia của Hun Sen thoát Tàu !(đế quốc kiểu mới)

Không dễ hóa giải sự thống trị của Trung Quốc ở Campuchia?

Nguồn:Heimkhemra Suy, “No simple solution to China’s dominance in Cambodia”, East Asia Forum, 26/12/2020.

Người dịch:Trần Hùng

Quan hệ Campuchia – Trung Quốc bắt nguồn từ thế kỷ 13 khi một sứ giả Trung Quốc đến thăm Angkor Wat, nhưng chỉ trong thập niên qua mối quan hệ này mới được củng cố một cách mạnh mẽ. Cuộc “hôn nhân vị lợi” này giữa Trung Quốc và Campuchia mang lại cả cơ hội lẫn thách thức cho Campuchia.

Campuchia đã thu hút 3,6 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong năm 2019, trong đó 43% đến từ Trung Quốc. Năm đó, thương mại song phương giữa hai nước đạt 9 tỷ USD. Trung Quốc đã tài trợ cho khoảng 70% các dự án xây đường và cầu rất cần thiết đối với Campuchia – và tới năm 2017, Campuchia đã nhận 4,2 tỷ đô la Mỹ từ các khoản viện trợ và cho vay của Trung Quốc. Trung Quốc cũng hứa sẽ cung cấp viện trợ 4 tỷ RMB (588 triệu USD) cho Campuchia trong giai đoạn 2019–2021.

Các nhà đầu tư Trung Quốc là nền tảng cho ngành công nghiệp may mặc của Campuchia, vốn chiếm 15% GDP năm 2019 thông qua thu nhập từ xuất khẩu và tạo ra 750.000 việc làm. Ngoài ra, trong chính sách ngoại giao Covid-19, Trung Quốc đã hỗ trợ Campuchia bằng cách tặng vật tư y tế, đi kèm với đó là việc Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình mô tả quan hệ Trung Quốc – Campuchia là ‘không thể phá vỡ’.

Các lựa chọn trong việc can dự với nước ngoài của Campuchia bị hạn chế bởi quyền lực mềm và quyền lực cứng hạn chế, cũng như nhu cầu cấp bách của Đảng Nhân dân Campuchia (CPP) trong việc thu hút sự ủng hộ chính trị quốc tế. Campuchia tìm kiếm sự hậu thuẫn chính trị từ Trung Quốc một phần để đối trọng lại Thái Lan và Việt Nam. Trong khi đó, sự ủng hộ từ Trung Quốc ngày càng quan trọng đối với Đảng CPP cầm quyền trong bối cảnh phương Tây ngày càng chỉ trích Đảng này.

Phụ thuộc vào Trung Quốc đang đặt ra những thách thức ngoại giao cho Campuchia. Ví dụ, vào năm 2009, theo yêu cầu của Trung Quốc, Campuchia đã trục xuất 20 người Duy Ngô Nhĩ xin tị nạn sang Trung Quốc bất chấp sự phản đối kịch liệt của quốc tế. Năm 2012, Campuchia đã ngăn ASEAN ra thông cáo chung về hành động gây hấn của Trung Quốc ở Biển Đông. Những động thái này đã gây áp lực lên quan hệ của Campuchia với các nước thành viên ASEAN và làm tổn hại uy tín ngoại giao của Campuchia. Gần đây, một nhà ngoại giao Singapore thậm chí còn kêu gọi ASEAN thu hồi tư cách thành viên của Campuchia.

Sự phụ thuộc quá mức vào Trung Quốc có thể đẩy Campuchia vào vòng ảnh hưởng của Bắc Kinh, làm thay đổi động lực an ninh quốc gia Campuchia. Tờ Wall Street Journalđưa tin một thỏa thuận bí mật được cho là cho phép Trung Quốc đóng quân tại Căn cứ Hải quân Ream của Campuchia, điều có khả năng đặt Campuchia vào một mối quan hệ không thoải mái với các nước láng giềng, đặc biệt là Việt Nam.

Trong khi đó, việc phụ thuộc quá mức vào nguồn vốn Trung Quốc đồng nghĩa với việc Campuchia phải chịu rủi ro tập trung cũng như nguy cơ mắc bẫy nợ. Đến năm 2018, nợ công nước ngoài của Campuchia đã lên tới 7 tỷ đô la Mỹ, trong đó một nửa là nợ Trung Quốc. Khoản nợ này có thể cho phép Bắc Kinh gây áp lực buộc Campuchia phải cho thuê các cơ sở chiến lược, chẳng hạn như cảng nước sâu Sihanoukville. Vị trí này là một “viên ngọc trai” quý giá trong “chuỗi ngọc trai” của Trung Quốc, nằm ở trung tâm lục địa Đông Nam Á. Nó tạo cơ sở cho Trung Quốc triển khai sức mạnh biển trong khu vực Vịnh Thái Lan và eo biển Malacca nhằm đối trọng với Hoa Kỳ và các nước khác.

Campuchia cung cấp thực phẩm, dầu thô và các tài nguyên khoáng sản khác cho Trung Quốc. Và trong khi các công ty Trung Quốc ở Campuchia tạo ra một số việc làm, sự tương tác hạn chế với các công ty trong nước có nghĩa là có rất ít cơ hội phát triển kỹ năng cho công nhân Campuchia. Điều này khiến các ngành do Trung Quốc thống trị ở Campuchia như sản xuất hàng may mặc trở nên mong manh và không bền vững. Các khoản đầu tư đáng kể của Trung Quốc cũng đổ vào sòng bạc và bất động sản, nơi lợi ích chủ yếu chảy vào túi một vài tầng lớp có đặc quyền trong xã hội Campuchia.

Đáng tiếc là viện trợ và đầu tư của Trung Quốc vào Campuchia lại thiếu tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, điều có thể góp phần gây ra nạn tham nhũng, các cách làm không đúng chuẩn và suy thoái môi trường trên diện rộng. Tập đoàn Ưu Liên (Union Development Group) của Trung Quốc được cho là đã phá 36.000 ha rừng trong công viên quốc gia lớn nhất Campuchia, Botum Sakor, để phát triển các dự án. Và một nửa trong số 4,6 triệu ha đất đang cho thuê của Campuchia là dành cho các công ty Trung Quốc.

Đầu tư của Trung Quốc nên được hoan nghênh. Hỗ trợ kinh tế từ Trung Quốc là nhanh chóng, ổn định và dồi dào, cho phép Campuchia nhanh chóng bắt tay tiến hành các cải cách cơ cấu rất cần thiết nhằm giảm chi phí năng lượng và tăng cường cơ sở hạ tầng. Chi phí điện cao làm giảm khả năng cạnh tranh của Campuchia và gây gánh nặng tài chính cho các gia đình có thu nhập thấp – chỉ 19% số hộ gia đình ở nông thôn được sử dụng điện. Hiện cung cấp 47% nguồn năng lượng nội địa của Campuchia, các nhà máy thủy điện do Trung Quốc tài trợ không chỉ giúp giải quyết vấn đề thiếu điện kinh niên của Campuchia mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

Nhưng để tận dụng tốt hơn các cơ hội mà Trung Quốc mang lại, Campuchia nên nỗ lực hơn nữa để hướng các khoản đầu tư đó vào phát triển kỹ năng trong sản xuất điện tử, lĩnh vực ô tô và chế biến thực phẩm. Thay vào đó, 85% trong số 10 tỷ USD mà Trung Quốc đầu tư vào Campuchia tính đến năm 2018 tập trung vào khai thác tài nguyên thiên nhiên, bất động sản và năng lượng.

Campuchia nên làm mới mối quan hệ với ASEAN và nỗ lực đa dạng hóa các mối quan hệ đối tác chiến lược, đặc biệt là với các đối tác có sự hiện diện trong khu vực như Hoa Kỳ, Nhật Bản và thậm chí là cả Hàn Quốc. Nếu sự o bế của Trung Quốc là khó cưỡng lại trên thực tế, tốt hơn hết là Campuchia nên chấp nhận việc vay nợ dựa trên các quy tắc phù hợp với thông lệ và kỳ vọng quốc tế.

Không có giải pháp đơn giản nào nhằm hóa giải sự thống trị của Trung Quốc ở Campuchia. Campuchia cần cố gắng giảm thiểu các thách thức bằng cách đa dạng hóa các mối quan hệ chính trị và kinh tế. Thúc đẩy quản trị tốt, bao gồm quản trị doanh nghiệp, cũng như trách nhiệm xã hội và môi trường, sẽ rất hữu ích cho sự phát triển về lâu dài của Campuchia.

Heimkhemra Suy là một nhà tư vấn phát triển sống tại Phnom Penh.

East Asia Forum

No simple solution to China’s dominance in Cambodia

26 December 2020

Heimkhemra Suy, Phnom Penh

The origin of Cambodia–China ties can be traced back to the 13th century when a Chinese diplomat visited Angkor Wat, yet it is only in the last decade that the relationship has strengthened dramatically.

Cambodian Prime Minister Hun Sen chats with Chinese Premier Li Keqiang during a signing ceremony at the Great Hall of the People in Beijing, China, 22 January, 2019 (Photo: Ng Han Guan/Pool via Reuters).

This China–Cambodiamarriage of convenience presents both opportunities and challenges for Cambodia.

The country attracted US$3.6 billion in foreign direct investmentin 2019, of which 43 per cent came from China. That year, bilateral trade between the two countries reached US$9 billion. China has financed around 70 per centof Cambodia’s much-needed roads and bridges — by 2017, Cambodia had received US$4.2 billionin Chinese grants and loans. China also promised to deliver 4 billion RMB(US$588 million) in aid between 2019–2021. And Chinese investors support Cambodia’s garment industry, which represents 15 per centof its 2019 GDP through export earnings, and generates 750,000jobs. Also, as part of its coronavirus diplomacy, China has supported Cambodia by sending medical supplies to Cambodia, with Chinese President Xi Jinping describing Sino-Khmer relations ‘unbreakable’.

Cambodia’s options for foreign engagement are constrained by its weak soft and hard power, as well as the CPP’s pressing need for international political support. Cambodia seeks political support from China, partly to counterbalanceThailand and Vietnam. Support from China is increasingly important for the ruling Cambodian People’s Party (CPP) in light of growing criticismof the Party from the West.

Reliance on China alone is presenting diplomatic challenges. In 2009 for instance, at China’s request, Cambodia deported20 Uyghur asylum seekers to China despite international outcry. In 2012, Cambodia blockedASEAN from issuing a joint communique on China’s aggression in the South China Sea. These moves have pressured Cambodia’s relationship with fellow ASEAN member states and damaged its diplomatic credibility. Recently an ex-diplomat from Singapore even called for ASEAN to revokeCambodian membership.

Overdependence on China could drive Cambodia into Beijing’s sphere of influence, changing the dynamic of Cambodia’s national security. The Wall Street Journal reportedan alleged secret deal allowing China to station forces at Cambodia’s Ream Naval Base, potentially placing Cambodia in an uncomfortable position vis-a-vis its neighbours, especially Vietnam.

Meanwhile, overreliance on Chinese creditmeans Cambodia is exposed to concentration risks as well as the risk of getting caught in a debt trap. By 2018, Cambodia’s external public debt had reached US$7 billion, half owed to China. The debt could allow Beijing to pressure Cambodia into leasing out strategic facilities, such as the deep-water port at Sihanoukville. The location is a precious ‘pearl’ among China’s ‘string of pearls’, situated in the centre of mainland Southeast Asia. It provides a base for China to project maritime power into the Gulf of Thailand and the Straits of Malacca in a counterbalance to the United States and others.

Cambodia does supply China with food, crude oil and other mineral resources. And while Chinese firms in Cambodia generate some jobs, limited interaction with domestic companies means there are few opportunities for skill development among Cambodian workers. This makes China-dominated industries in Cambodia such as garment manufacturing fragile and unsustainable. Considerable Chinese investments have gone into casinos and real estate, where the benefits are largely exclusive to some privileged sections of Cambodian society.

Chinese aid and investment in Cambodia unfortunately lacks transparency and accountability, which can contribute to widespread corruption, malpractice and environmental degradation. China’s Union Development Group reportedly cleared 36,000 hectaresof forest in Cambodia’s largest national park, Botum Sakor, for development. And half of the 4.6 millionhectares of Cambodia’s land concessions were granted to Chinese firms.

Chinese investment should be welcome. Economic support from China is fast, stable and plentiful, allowing Cambodia to rapidly embark on much-needed structural reforms to reduce energy costs and enhance infrastructure. High electricity costs diminish Cambodia’s competitiveness and imposes a heavy financial burden on low-income families — only 19 per centof households in rural areas have electricity access. Now supplying 47 per centof Cambodia’s domestic energy, China-financed hydropower plants not only help tackle Cambodia’s chronic electricity problem, but also foster socioeconomic development.

But to better leverage the opportunities China provides, Cambodia should work harder to steer those investments into skills development in electronics manufacturing, the automotive sector and food processing. Instead, 85 per cent of the US$10 billionChina spent in Cambodia up to 2018 is concentrated in natural resource extraction, real estate and energy.

Cambodia should rejuvenate its relationship with ASEAN and work to improve its diversification of strategic partners, particularly with others that have presence in the region like the United States, Japan and even South Korea. If China’s support is hard to resist in practice, Cambodia should better embrace rules-based borrowing consistent with international practices in line with international expectations.

There is no simple solution to China’s dominance in Cambodia. Cambodia needs to strive to mitigate the challenges by diversifying political and economic ties. Promoting good governance, including corporate governance, as well as social and environmental responsibility, would go a long way in Cambodia’s long-term development.

Heimkhemra Suy is a developmental advisor based in Phnom Penh.

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.