Tưởng nhớ một năm ngày mất của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý 26/12/(2019-2020) qua nhạc phẩm Dư Âm và phim Kiếp Hoa ngày xa xưa-Niệm Quân(nhacxua.com)

Hoàn cảnh sáng tác và cảm nhận về ca khúc Dư Âm (Nguyễn Văn Tý) – Bài tình ca bất hủ sống cùng năm tháng

2020/12/26

Đêm qua mơ dáng em đang ôm đàn dìu muôn tiếng tơ
Không gian trầm lắng như âu yếm ru ai trong giấc mơ

Hơn 70 năm đã trôi qua, những giai điệu tuyệt đẹp, bay bổng, lãng mạn của ca khúc Dư Âmvẫn được yêu thích, mến mộ và được xem là một trong những tuyệt tác của âm nhạc Việt Nam. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý sáng tác Dư Âmcuối thập niên 1940, khi dòng nhạc tiền chιếnđang trong thời kỳ cực thịnh. Sau năm 1954, ông chuyển sang sáng tác các ca khúc cổ động cách mạng khi những ca khúc được cho là lãng mạn, ủy mị bị cấm. Ca khúc Dư Âm, dẫu bị chi phối bởi những yếu tố chính trị, bị cấm hát ở các vùng chιến khu vẫn được phổ biến và yêu thích khắp nơi.

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý nhớ lại, thời điểm đó, ông từng bị kiểm điểm, phê bình vì đã sáng tác nhạc ủy mị, lãng mạn, không đúng đường lối và bị yêu cầu đi khắp nơi để “nói lại”, phủ nhận các tư tưởng được cho là “không đúng” trong sáng tác của chính mình. Trong hồi ký viết tháng 2/1987, nhạc sĩ viết:“Thực tế hồi đó lịch sử đã sang trang, nhưng phải nói thật, chủ yếu mới là về mặt chính trị. Còn văn học nghệ thuật, ai kiểm soát được những cái đầu còn mang nặng những tàn dư xưa”, vậy nên “Tôi có đi, nhưng nói không được, vì nói tới đâu người ta lại cười đến đó..”.  

       

???????????????????????????????????????????????????????????????????????????

Ca khúcDư Âmdù bị cấm hát ở các vùng chιến khu, vẫn được yêu thích và phổ biến tại các đô thị từ Bắc tới Nam, được phát đi phát lại trên đài phát thanh Pháp Á. Đặc biệt, trong bộ phim đầu tiên được thu tiếng của điện ảnh Việt Nam và phát hành tại Hà Nội là phimKiếp Hoa, bài Dư Âmđã được lựa chọn là ca khúc chính với tiếng hát của 2 chị em kiều nữ Kim Chung và Kim Xuân.

Click để nghe Dư Âm trong phim Kiếp Hoa năm 1952

Kiếp Hoalà một bộ phim được sản xuất mang tính cách gia đình, với cách thức làm phim còn rất thô sơ, đơn giản và không được phổ biến rộng rãi trong bối cảnh điện ảnh vẫn còn khá xa lạ và sân khấu cải lương mới là món ăn tinh thần chính của quần chúng yêu văn nghệ. Nhưng việc những nhà sản xuất lựa chọn Dư Âmđể gửi gắm trong một tác phẩm điện ảnh mang tính đột phá, mở đường như vậy cho thấy vị trí của ca khúc trong lòng người yêu nhạc thời điểm đó là rất đặc biệt.

Click để nghe Sĩ Phú hát Dư Âm trước 1975

Đêm qua mơ dáng em đang ôm đàn dìu muôn tiếng tơ
Không gian trầm lắng như âu yếm ru ai trong giấc mơ
Mái tóc nhẹ rung, trăng vờn làn gió
Yêu ai anh nắn cung đàn đầy vơi đôi mắt xa vời

Chia sẻ về hình ảnh người con gái có“mái tóc nhẹ rung” thấp thoáng trong lời hát, nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý kể, đó là cô gái tên Hằng mà trong một lần về chơi nhà bạn ở Quỳnh Lưu, Nghệ An, nhạc sĩ đã có duyên gặp gỡ. Gia đình người bạn của nhạc sĩ khi đó có hai cô con gái vừa tới tuổi cập kê, cô chị 22 tuổi, còn cô em 16 tuổi. Người bạn có ý muốn giới thiệu cô chị 22 tuổi cho nhạc sĩ. Tuy nhiên, trái tim chàng nhạc sĩ trẻ đã sững sờ, loạn nhịp, khi cô em gái “bất thần xuất hiện, đến sau lưng chị, tì cằm vào ghế chị ngồi và nhìn tôi với đôi mắt đen tròn lay láy. Ôi! Đôi mắt kỳ diệu đã hút hồn khiến tôi sững sờ, đờ đẫn, rồi lặng im như người mất hồn”.

Tuy nhiên, mối duyên tình này đã bị gia đình cô gái cấm cản bởi cô còn quá nhỏ.

Những lần sau đó, nhạc sĩ tìm cớ ghé lại nhà bạn chơi, nhưng chỉ được ngồi nói chuyện với bạn ngoài sân, chứ không hề được gặp gỡ riêng tư hay thổ lộ với người thương. Trong một lần ghé thăm vào đêm trăng sáng, nhạc sĩ ngồi trò chuyện với bạn ngoài sân, thì thoáng thấy cô gái ngồi hong tóc bên thềm nhà. Những sợi tóc dài đen nhánh óng ánh dưới trăng, bay bay theo làn gió khiến trái tim chàng nhạc sĩ xao xuyến không thôi. Hong tóc xong, cô ôm đàn ngồi hát khe khẽ. Những hình ảnh đó tạc vào lòng nhạc sĩ những dấu vết dư âm khó phôi phai. Ngay khi trở về đơn vị, nhạc sĩ đã ngồi xuống viết liền một mạch trong đêm để hoàn thành ca khúcDư Âmvới những lời ca mở đầu lâng lâng, xúc động.

Chàng trai trẻ mang trái tim yêu thuần khiết của mình đến với cô gái nhỏ nhưng không thể vượt qua rào cản gia đình, đành ngậm ngùi “vòng vèo” xung quanh cô gái. Nhạc sĩ hẳn đã rất sầu buồn, tuyệt vọng khi bước đến nhà cô gái, bởi tình yêu còn chưa chớm nở đã bị cản ngăn, nhưng nỗi nhớ nhung, niềm hy vọng mong manh vẫn kéo chàng trai si tình tìm đến, trong sự thấp thỏm, lo âu và mong ngóng.

Nhạc sĩ hẳn chỉ dám mong được thấy bóng dáng người thương thấp thoáng đâu đó quanh nhà, hoặc chỉ cần nghe tên, nghe tin chứ không dám mong ước gì nhiều hơn. Nhưng đêm trăng đó bỗng chốc trở thành một đêm trăng thần tiên, ảo diệu khi chàng được ngắm nhìn người thương thật lâu, thật thơ, được nghe tiếng đàn dìu dặt, tiếng hát khe khẽ êm êm… Vì vậy mà những hình ảnh dẫu rất thực mà nhạc sĩ lại ngỡ là mơ. Và trong “giấc mơ” ấy, người như lạc bước vào khu rừng tình mộng với “không gian trầm lắng”,riêng tư tuyệt đối.

Trong mắt chàng trai si tình, chỉ có bóng dáng cô gái là hiển hiện rõ ràng với “Mái tóc nhẹ rung, trăng vờn làn gió”, còn mọi thứ khác đều nhòa đi… Ngồi ở phía xa, chắc hẳn chẳng thể nghe rõ tiếng hát, tiếng đàn của cô gái, nhưng ông biết chắc đôi tay ấy đang “ôm đàn dìu muôn tiếng tơ”và đôi môi ấy đang “âu yếm ru ai trong giấc mơ”, bởi lòng người thưởng ngoạn đã say sưa, thổn thức, mềm lơi tự bao giờ, để rồi “Yêu ai anh nắn cung đàn đầy vơi đôi mắt xa vời”…

(Click để nghe Elvis Phương hát Dư Âm)

Anh yêu tiếng hát êm như lời nguyền đẹp bao ước mơ
Anh như lầu vắng em như ánh trăng reo muôn ý thơ
Muốn nói cùng em đôi lời trìu mến…
Tim anh băng giá đang ngại ngùng câu năm tháng mong chờ

Trong cơn mộng tưởng say mê, chàng đã ngỡ những lời hát trên môi người thương tựa như những lời nguyện ước chung đôi trong trái tim mình

“Anh như lầu vắng em như ánh trăng reo muôn ý thơ”, còn gì đẹp hơn, thơ hơn bức tranh tình tự kinh điển “lầu vắng” và “ánh trăng”. Trong cơn mộng tưởng, trong dòng cảm xúc thăng hoa, chàng trai trẻ bỗng chốc quên mất mọi rào chắn đang cản lối, muốn đứng ngay dậy, chạy đến bên người thương, thổ lộ lời yêu: “muốn nói cùng em đôi lời trìu mến… Nhưng rồi, sực tỉnh cơn mê và chàng chợt nhận ra “tim anh băng giá đang ngại ngùng câu năm tháng mong chờ”. 

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý sau này đã thổ lộ, khi hạ bút viết câu hát bi thương này, trái tim ông đã tan nát lắm rồi, không còn hy vọng gì nữa. Vậy nên, sự níu kéo dường như cũng tuyệt vọng, hão huyền:

Hẹn em từ muôn kiếp trước
Nhớ em mấy thuở bạc đầu
Anh đã âu sầu vì đường tơ vương vấn
Em để cung đàn đưa anh về đâu?

Tình cảm mà nhạc sĩ dành cho cô gái hẳn sâu nặng lắm, rung cảm dữ dội lắm mới có thể viết lên những câu hát đầy tự sự, trĩu nặng như thế: “Hẹn em từ muôn kiếp trước, nhớ em mấy thuở bạc đầu”.Câu hát “anh đã âu sầu vì đường tơ vương vấn” giống như một lời biện hộ, rằng anh không cố tình vương vấn mà tại đường tơ cứ vương vấn đó chứ, trái tim anh cứ loạn nhịp đó chứ, là do duyên tình đưa đẩy đó thôi. Và em, lẽ nào cứ vô tư lự như vậy mãi, em định để mặc anh mãi âu sầu, vương vấn vậy sao? “Em để cung đàn đưa anh về đâu”tựa một lời trách yêu của chàng trai si tình dành cho cô gái nhỏ.

Dư âm tiếng hát reo lên trong lòng anh bao nhớ nhung
Đê mê lòng nhớ đêm qua giấc mơ môi em hé rung
Anh muốn thành mây nương nhờ làn gió
Đưa anh tới cõi mơ hồ nào đây muôn kiếp bên nàng

Chẳng thể chống lại thực tại phũ phàng và định mệnh nghiệt ngã, chàng nhạc sĩ si tình đành ôm ấp “dư âm” để ve vuốt cõi lòng tan nát, bi thương của mình, và đành mượn những nốt nhạc bay bổng để xây mộng chung đôi với người thương.

Anh muốn thành mây nương nhờ làn gió, đưa anh tới cõi mơ hồ nào đây muôn kiếp bên nàng” là nỗi lòng, ước mơ rất thực của nhạc sĩ.

Đến tận 8 năm sau đó, trong một dịp tình cờ gặp lại cô Hằng, lúc ấy đã đi lấy chồng, nhạc sĩ dường như vẫn cố trốn chạy trái tim đau của chính mình. Kể về lần gặp gỡ đó, ông viết:

“Một chiều đi đến Vĩnh Yên, trời chuẩn bị mưa, tôi ghé vào một doanh trại trên đồi trú mưa. Nhưng vừa nộp xong giấy tờ cho bảo vệ, tôi bỗng thấy một người trong trang phục quân đội chỉnh tề từ xa đi tới. Tôi vô cùng hoảng hốt khi nhận ra người đó chính là Hằng. Hình như cô ấy cũng nhận ra tôi nên dừng lại từ xa. Tôi vội vàng vào trạm bảo vệ xin lại giấy tờ, rồi như người mất hồn đi qua mặt cô, ra cổng và đi thật nhanh như chạy trốn. Kỳ thực trong thâm tâm tôi lúc ấy chỉ nghĩ rằng: Không muốn để ai hiểu lầm tôi mượn cớ để được gặp người mình yêu”.

Đến mãi sau này, dù đã trải qua nhiều biến cố cuộc đời, trong sâu thẳm trái tim người nhạc sĩ, vẫn nguyên vẹn một bóng hình xưa cũ. Ông thừa nhận: “..Đến bây giờ và suốt đời có lẽ tôi vẫn yêu. Tôi không sao quên được đôi mắt và nụ cười của người con gái tuổi 16 ấy. Bây giờ tôi vẫn yêu là yêu cái dư âm đó thôi, chứ làm gì có cái thật để mà yêu. Mà cái dư âm thì còn mãi, yêu như thế cũng được và cũng tốt đấy chứ…”. 

Trong âm nhạc Việt Nam, hiếm có ca khúc thất tình nào mà đầy mật ngọt, lóng lánh sắc hương, du dương, lả lướt, tuyệt đẹp như Dư Âm. Vậy nên dù trải qua bao thăng trầm cùng thời cuộc, Dư Âmvẫn mãi là khúc tình ca đầy mỹ cảm, sang trọng, quý hiếm, mãi được ngân lên, say đắm lòng người qua bao tiếng hát tài danh. Có thể kể đến một số giọng hát như: Sĩ Phú, Elvis Phương,

Bài: Niệm Quân
Bản quyền bài viết của nhacxua.vn

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.