“Tìm nhau như goá phụ tìm mộ bia.”(Phạm Duy)/Nguyễn Đăng Khoa

TÌM TRÊN MÔI ĐƯƠNG CA CÂU THƯƠNG NHỚ

Nguyễn Đăng Khoa”

Image may contain: one or more people and outdoor

Bố Già (nghiện yêu) Phạm Duy

Tìm trong câu thơ cổ, tìm qua tranh Tố Nữ

Tìm trên môi đương ca câu thương nhớ

Tìm sâu trong muôn thuở, tìm sau lưng bốn mùa

Tìm nhau như Thiên Cổ tìm Ngàn Thu..”

(Trích ca khúc Tìm nhau – Nhạc và lời : Phạm Duy)

Năm hai mươi tuổi, tôi đã rùng mình khi nghe ca khúc này. Rùng mình, chỉ có thể sử dụng chữ đó để khả dĩ diễn bày lại một thái trạng nằm giữa sự say thích và nể phục khi có điều gì động chạm thật mạnh mẽ vào những dây thần kinh cảm xúc. Tìm nhau hẳn sẽ bắt đầu từ căn cớ là một vụ lạc nhau, được đặt trong một bối cảnh mê mị, siêu thực. Những người đi lạc lại không tìm nhau ở trong thành phố, trong quán xá, trong chung cư, không cả trong hiện hữu thương nhớ. Có chăng, họ đã tìm nhau ở thì quá khứ của thương nhớ.

Những nhân vật trong ca khúc tìm nhau tận câu thơ cổ từ thời khởi thủy anh hùng ca Iliad và Odyssey của Homer hoặc trước đó nữa. Sau nữa, chưa gặp được, họ tìm nhau qua tranh Tố nữ – tranh tứ bình vẽ bốn thiếu nữ đời xưa vận áo ngũ thân. Với khả năng dụng chữ điêu luyện, nhạc sĩ Phạm Duy đã đặt bài hát theo trục tung vào một độ dịch thời gian lớn , ngược hướng tương lai. Phép dịch thời gian càng ngày càng mạnh tay đẩy thời gian lùi xa, về thiên cổ, về ngàn thu, những vô cực âm trong toán học.

Tìm nhau – Một ca khúc có cái tên rất ngắn, mà dài đằng đẵng.

Tìm nhau – Một hành động giản đơn mà thâu tóm cả hy vọng, lẫn tuyệt vọng.

Không chỉ đặc biệt ở cách đặt bối cảnh, ca khúc Tìm nhau cũng rất đặc biệt khi xét về định hướng, thói quen tạo tác cá nhân của nhạc sĩ Phạm Duy. Phạm Duy – đại lực sĩ (chữ của thi sĩ Nguyên Sa dành riêng tặng) là người di chuyển liên tục, vốn liếng, năng lực dồi dào đến nỗi ở một mức không quá chủ quan, chúng ta có thể nhận định việc sáng tạo ra một bài hát hay (với một mức độ dành cho chuẩn hay là không chút dễ dãi) với nhạc sĩ Phạm Duy hoàn toàn không quá vất vả. Đó là vì nhạc sĩ Phạm duy có một năng lực đặc biệt được đề cập ngay sau đây, bằng cách lắp mới một ống kính siêu rộng (ultra wide lens) trong bộ môn nhiếp ảnh (photography), lấy một góc vô cùng sơ lược toàn cảnh về gia tài âm nhạc đồ sộ của nhạc sĩ Phạm Duy.

Tôi biết đến nhạc Phạm Duy rất muộn màng, và biết đến Tìm nhau cũng rất muộn màng, sau khi hát theo hàng trăm Tình ca quê hương, Tình ca đôi lứa, những Bé ca, Rong ca, Nữ ca những ca khúc phổ thơ của ông… Tôi đang nhớ về những ca khúc nép dựa vào hiện thực, thực như mưa rớt trên môi, như gió cựa mình trên da. Chính trong khuôn viên đó, Phạm Duy là ma thuật gia có khả năng cung cấp sự sống vào độ trơ khấc, vô cảm của nốt nhạc, ca từ, những thứ hằng tưởng chỉ để chép ra, nằm yên, diễn tấu. Điều gì tạo nên ma thuật đó, ở nhạc sĩ Phạm Duy?

Thí dụ, chúng ta nghe :

“Mẹ già không nói một câu.

Mang khăn gói đi lấy đầu

Đường về thôn xóm buồn teo

Xa xa, tiếng chuông chùa réo…”

(Trích ca khúc Bà mẹ Gio Linh – Nhạc và lời : Phạm Duy)

Thì bất luận đang ở đâu, trung du hay cao nguyên, đồng bằng hay biển rộng, thì tôi đoan chắc rằng tất thảy người nghe đều đã bị bắt cóc, mang đi đến tận phương Bắc, về tận thời kháng chiến chống Pháp. Mẹ đi lấy đầu con mẹ, mẹ im lặng, nước mắt không giọt, không kêu. Đó là hiện hữu của bóng mẹ (buốt đau bởi mất mát) trong một phần lịch sử.

Hay, một thí dụ khác :

“Em bây giờ có lẽ toan tính chuyện lọc lừa

Anh bây giờ có lẽ xin làm người tình thua

Chuông nhà thờ đổ lạnh, tượng chúa gầy hơn xưa

Chúa bây giờ có lẽ xuống trần gian trong mưa.

Anh bây giờ có lẽ thiết tha hơn tín đồ

Xin làm cây thánh giá trên nóc cao nhà thờ…”

(Trích ca khúc Hai năm tình lận đận – Phạm Duy phổ thơ Nguyễn Tất Nhiên)

Thì, ai tiếc gì mà không nhắm mắt lại một vài phút, để nếm mưa, nếm môi má cũ, nếm dư vị của dĩ vãng, của người yêu trong ca khúc, và của cả bản thân mình cơ chứ! Đó là hiện hữu của tình yêu (bất thành và cao cả) trong một phần lịch sử.

Như vậy, năng lực hóa thân, tự chìm vào rất sâu tâm thức của đối tượng được đề cập, và hồn phách hóa nó bằng âm thanh và lời hát, là cái thiên tài ngàn thuở mới gặp, ở Phạm Duy. Và việc sử dụng năng lực đó hầu như lên đến dung lượng tám, chín phần trong mười phần tác phẩm tạo ra đó đã đạt đến tầm thói quen tạo tác của nhạc sĩ Phạm Duy.

Kể cả trong những ca khúc mà nhạc sĩ Phạm Duy hấp thu và phát triển dân nhạc Việt Nam, chẳng hạn bộ ba (trilogy) Bà mẹ quê – Em bé quê – Vợ chồng quê, Thương ai nhớ ai, Bài ca Sao, Tình hoài hương…thì lồng trong âm nhạc cũng là những hình ảnh con người sống động, độ chân thật cao đến nỗi chỉ chực chờ bùng phá khuôn khổ bài nhạc để hiện diện trước mắt người nghe. Đúng thật là thiên tài!

Tìm nhau – đặc biệt ở chỗ bài hát này không đi vào lòng người nghe theo cung cách của những bài hát vừa nêu. Tìm nhau, đi kèm với một độ dịch thời gian thật xa về quá khứ chính là hình thức trình bày độc thoại, là tự vấn, tự cứu sống những hy vọng của bản thân. Ở đó, nhạc sĩ Phạm Duy không hóa thân, không giả lập thụ cảm và trình bày lại thụ cảm. Nói cách khác, ở đó, người nhạc sĩ đóng vai chính mình.

Cần nhắc lại một chút về thời điểm nhạc sĩ soạn bài hát này. Đó là những năm cuối của thập niên 1950, nơi có một sự cố tình ái vừa diễn ra giữa nhạc sĩ Phạm Duy và nghệ sĩ Khánh Ngọc, vợ của em vợ nhạc sĩ. Ông thừa nhận rằng đang ở dưới một bờ vực do chính tay mình đẩy bóng mình ngã xuống. Đó như là một lần mãnh thú bị bắn vết đạn, chưa kể đến lần vấp ngã này có gây ra nhiều hệ lụy đến những người khác trong cuộc. Tôi nhắc lại đây, không có ý soạn lại một hồ sơ đau xót, chỉ cốt nói ra vai trò điểm tựa của tác phẩm đối với một tác giả.

Thực tế, trong suốt độ dài ca khúc, chúng ta thấy rất rõ trạng thái trầm tư kéo dài của người tạo tác.

Trong Hồi ký Phạm Duy, nhạc sĩ ghi nhận một dòng rất vắn, nhưng trọng lượng về vai trò của ca khúc: “Nằm trong đáy cô đơn, tôi ngóc đầu vươn lên để soạn bài Tìm Nhau”. Rốt cục, người trần sa vũng lầy ái tình, ngụp lặn giữa thị phi, thì âm nhạc lại chìa cánh tay nhân hậu cứu rỗi, độ thương.

“Tìm nhau trong thống khổ

Tìm nghe câu than thở

Tìm nhau như goá phụ tìm mộ bia.

Tìm đâu môi em đỏ

Tìm đâu mây trong mắt

Tìm cho ra mái tóc ngây thơ đó…”

(Trích ca khúc Tìm nhau – Nhạc và lời : Phạm Duy)

Thế rồi, tìm – sẽ gặp. Gặp nhau trong nhân quần, bác ái, thứ dung. Lúc này, bóng dáng của Phật giáo lại soi rọi mặt người. Gặp nhau rồi, người sẽ tha thứ cho ta. Và ta, ta cũng tha thứ cho ta.

” Gặp nhau trong hơi thở của cuộc đời, người ơi

Gặp nhau, hãy nép hơi im trong hương mới

Gặp nhau trong Nhân Tình đầy Bác Ái, ơi người

Gặp nhau trong kinh cầu một hồi chuông…”

(Trích ca khúc Tìm nhau – Nhạc và lời : Phạm Duy)

Khép lại cuộc ly tán, cuộc tra vấn bóng mình, bóng nhau. Cô độc, hoang mang, miệt mài, hân hoan và tịnh không, đó là những cảm xúc đeo đuổi nhau trong tâm tưởng người thưởng nhạc, và trong tâm tưởng của chính người làm nhạc (?). Có thể lắm chứ, bởi, nói như nhà soạn nhạc cổ điển trứ danh người Đức Ludwig van Beethoven thì Âm nhạc là nhà hòa giải giữa cuộc sống thể xác và cuộc sống tâm linh.

Tìm nhau – Ca khúc đưa bàn tay đóng cánh cửa lòng hoang mang. Để rồi sau cánh cửa đó, Phạm Duy lại bắt gặp được một tình yêu lớn, mối tình thơ – nhạc mười năm với một nàng thơ tên gọi Lệ Lan, căn cớ cho quá nhiều tình ca đôi lứa, về sau. Xét ở giác độ người mộ điệu đón nhận tác phẩm, thì việc hiện diện của một tình yêu tích cực luôn có lợi cho gia tài của nhạc sĩ Phạm Duy, và gia tài âm nhạc chung của Việt Nam.

Cái rùng mình của tôi lại quay về gõ cửa.

” Tìm trong câu thơ cổ, tìm qua tranh Tố Nữ

Tìm trên môi đương ca câu thương nhớ

Tìm sâu trong muôn thuở, tìm sau lưng bốn mùa

Tìm nhau như Thiên Cổ tìm Ngàn Thu..”

(Trích ca khúc Tìm nhau – Nhạc và lời : Phạm Duy)

Chuyện kiếm tìm nhau, đuổi bắt bóng hình nhau, mà lại động chạm đến Thiên cổ, đến Ngàn thu, đến xưa – sau, đến cả tiền kiếp, đến tận mai hậu.Thế kỷ này, có ai tìm ai như vậy không ? ./.

Nguyễn Đăng Khoa

Trần Bá Đại Dương ‘s phê tê bốc

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.