chuyện bâng quơ của Bà Tám khi dịch :Who do you write for? That is the question – /Viết cho ai ??-Orhan Pamuk/Bà Tám dịch

Bài đăng trên New York Times (thiên tả làm dáng như L’humanité của Pháp)

Viết Cho Ai? –

Credit: Getty Images/Spencer Platt

Tác giả: Orhan Pamuk

Nguyễn thị Hải Hà dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Bài này ông Pamuk viết bằng tiếng Anh. Bây giờ vẫn còn thấy có cái link bài này ở báo The New York Times.

 Ông viết cho ai? Hơn ba mươi năm lẻ – từ khi tôi trở thành nhà văn – đây là câu hỏi tôi nghe nhiều nhất, từ cả hai giới ký giả và độc giả. Động cơ của câu hỏi này tùy theo thời điểm và nơi chốn, cũng như mức độ tò mò, nhưng tất cả đều có chung một giọng nghi ngờ khinh khỉnh.

Vào giữa thập niên bảy mươi, khi tôi quyết định trở thành người viết văn, câu hỏi này phản ảnh một quan điểm khá phổ thông, nghệ thuật và văn chương là thứ xa xỉ mà một quốc gia nghèo nàn, không nằm trong cộng đồng Tây phương, đang gắng gượng gia nhập thời hiện đại, không đủ sức trang trải. Cũng có người đề nghị “một người có học vấn và văn hóa như ông” có thể phục vụ tổ quốc hữu hiệu hơn bằng cách làm bác sĩ để chống bệnh dịch hay làm kỹ sư để xây dựng cầu. (Jean-Paul Sartre đã củng cố quan niệm này vào đầu thập niên bảy mươi khi ông tuyên bố ông chẳng tham gia chuyện văn chương nếu ông có thể làm một nhà trí thức đấu tranh giành độc lập cho xứ Biafra.)

Về sau, những người nêu các câu hỏi này thường chỉ cố tìm hiểu là tôi hy vọng thành phần nào trong xã hội sẽ đọc và yêu thích tác phẩm của tôi. Tôi biết những câu hỏi này rất “nguy hiểm”, bởi vì nếu tôi không trả lời là, “tôi viết cho những người nghèo khổ nhất và kém may mắn nhất trong xã hội!” tôi sẽ bị cáo buộc là bảo vệ quyền lợi của giới địa chủ và giới trung lưu tiểu tư sản của Thổ Nhĩ Kỳ – dù rằng tôi vẫn luôn được nhắc nhở là bất cứ nhà văn nào có tư tưởng trong sạch và một tâm hồn nhân hậu tuyên bố là viết cho nông dân, công nhân, và những người cùng khổ có nghĩa là viết cho những người hầu như mù chữ. Những năm bảy mươi khi mẹ tôi hỏi tôi viết cho ai, qua giọng nói đầy vẻ buồn bã và lo lắng bà thật sự muốn hỏi tôi là, con sẽ làm gì để tự nuôi sống bản thân? và khi bạn tôi hỏi tôi viết cho ai, vẻ mỉa mai nhạo báng trong giọng nói của họ ngầm bảo chẳng có ai đi đọc một tác giả như tôi.

Trải qua ba mươi năm, tôi càng được nghe câu hỏi này thường xuyên hơn bao giờ. Điều này xảy ra là vì sách của tôi đã được chuyển ra bốn mươi ngôn ngữ. Đặc biệt là mười năm gần đây, những người phỏng vấn tôi, càng lúc càng nhiều hơn xưa, đã lo ngại là tôi có thể hiểu lầm ý của họ, vì thế họ có khuynh hướng hỏi thêm, “ông viết bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, có nghĩa là ông chỉ viết cho dân tộc của ông hay hiện nay ông hướng đến thị trường đọc rộng lớn hơn bằng bản dịch tác phẩm của ông?” Cho dù chúng ta đề cập vấn đề này trong nước hay ở hải ngoại, câu hỏi này luôn luôn được đi kèm bằng một nụ cười đầy vẻ nghi ngờ và khinh khỉnh, làm tôi phải đi đến kết luận là, nếu tôi muốn tác phẩm của tôi được chấp nhận là trung thực và chân chính, tôi phải trả lời, “Tôi chỉ viết cho dân tộc tôi.

”Trước khi chúng ta mổ xẻ câu hỏi này – bởi vì nó không chân thật mà cũng chẳng nhân đạo – chúng ta phải nhớ rằng một tác phẩm văn học được biết đến cùng lúc với sự xuất hiện và vươn lên của một quốc gia. Khi những tác phẩm lớn của thế kỷ thứ mười chín được viết ra, nghệ thuật văn học được trân trọng như là nghệ thuật của toàn quốc. Dickens, Dostoyevsky, và Tolstoy viết cho một giai cấp trung lưu vừa mới xuất hiện, người trong những tác phẩm của các tác giả này, có thể nhận ra mỗi thành phố, đường phố, nhà cửa, phòng ốc, ghế ngồi; nó (giai cấp trung lưu này) tận hưởng những lạc thú như thể đã hưởng thụ trong đời sống thật và thảo luận những ý tưởng giống nhau. Vào thế kỷ thứ mười chín, tác phẩm của những tác giả lớn xuất hiện trước tiên trong phần nghệ thuật và văn hóa đính kèm với tờ báo, để những tác giả này nói với toàn thể quốc gia. Qua giọng nói bằng văn học của họ chúng ta có thể nhận thấy sự bất an của những người yêu nước quan tâm đến vận mệnh quốc gia, mơ ước sâu đậm nhất của họ là làm cho quốc gia được thịnh vượng. Vào cuối thế kỷ mười chín, đọc và viết truyện là tham gia vào cuộc thảo luận của toàn quốc về những vấn đề quan trọng liên quan đến quốc gia.

Nhưng ngày nay viết tiểu thuyết hay đọc tiểu thuyết mang một ý nghĩa hoàn toàn khác hẳn. Sự thay đổi đầu tiên đến vào phân nửa đầu của thế kỷ hai mươi, khi sự gắn bó của một tác phẩm văn học với chủ nghĩa hiện đại giúp tác phẩm này chiếm được địa vị trong sự cao quý của nghệ thuật. Cũng quan trọng như những thay đổi trong ngành truyền thông chúng ta đã nhìn thấy trong khoảng ba mươi năm vừa qua: trong thời đại truyền thông toàn cầu, nhà văn không còn là người lên tiếng đầu tiên cũng không là giai cấp trung lưu độc nhất trong quốc gia của họ, mà chỉ là những người có thể nói, và nói tức khắc, với độc giả “văn chương” trên toàn thế giới. Độc giả văn chương hôm nay chờ một quyển sách mới của Garcia, Marquez, Coetzee, hay Paul Auster cũng giống như thế hệ trước họ đã chờ những quyển sách mới của Dickens – như chờ đợi tin tức mới nhất. Lượng độc giả trên thế giới dành cho những nhà văn danh tiếng này thật là nhiều hơn số lượng độc giả biết đến sách của họ trong chính quốc gia của họ.

Nếu chúng ta tổng quát hóa câu hỏi – Nhà văn viết cho ai? – Chúng ta có thể nói rằng họ viết cho một độc giả lý tưởng, những người thân yêu, cho chính họ, hay không viết cho ai cả. Đây là một sự thật nhưng là sự thật không toàn vẹn bởi vì nhà văn hiện đại cũng viết cho những người đọc tác phẩm của họ. Từ điều này chúng ta có thể suy ra rằng nhà văn thời bây giờ dần dần ít viết cho độc giả trong quốc gia của họ hơn là viết cho độc giả trên toàn thế giới. Vì thế mà chúng ta có nó: Cái câu hỏi châm chích, và vẻ nghi ngờ về dụng ý của nhà văn, phản ảnh một sự bất an về trật tự của nền văn hóa mới đã tham gia hiện trường trong ba mươi năm qua.

Những người cảm thấy bị xáo trộn nhiều nhất là những người hay phát biểu ý kiến và những cơ quan văn hóa của những quốc gia không thuộc về cộng đồng Tây phương. Không biết rõ vị trí của mình trên thế giới, cũng không sẵn sàng thảo luận về những khủng hoảng của quốc gia hay những vết đen trong lịch sử của quốc gia trước quảng trường quốc tế, những thành phần chính trị như thế thường cảm thấy cần phải nghi ngờ nhà văn, những người đã nhìn lịch sử và chủ nghĩa quốc gia từ một quan điểm không nằm trong chủ nghĩa quốc gia. Trong quan điểm của họ, các nhà văn không viết cho một độc giả trong nước, những người đã “thần thánh hóa, lý tưởng hóa” quốc gia của họ cho “sự tiêu thụ của người ngoại quốc” và bịa đặt ra những vấn đề không có căn bản thực tế. Ở Tây phương cũng có một sự nghi ngờ tương tự, nơi nhiều độc giả tin rằng văn học địa phương nên được giữ trong vòng địa phương, tinh chất, và xác thực với cội nguồn quốc gia họ; nỗi sợ hãi thầm kín của họ là khi trở nên một nhà văn của thế giới, người rút chất sống để viết từ những tập tục và truyền thống bên ngoài văn hóa của quốc gia họ sẽ làm cho nhà văn đánh mất đi cái tính chất độc đáo của họ. Người cảm nhận được nỗi sợ hãi này nhạy bén nhất thường là một độc giả; một người rất muốn khi mở một quyển sách và bước vào một quốc gia bị cắt rời khỏi thế giới, được nhìn thấy những dằn xé vật lộn bên trong quốc gia này, cũng nhiều như một người được chứng kiến gia đình bên cạnh đang gây gổ với nhau. Nếu một nhà văn, diễn thuyết với một khán giả rộng lớn, bao gồm cả độc giả của nhiều nền văn hóa với nhiều loại ngôn ngữ, thì cái mơ ước hoang đường này cũng sẽ chết.

Đó là vì tất cả những người viết văn đều có cùng một mơ ước thâm sâu được là chính mình, trung thực và độc đáo, cho nên – trải qua bao nhiêu năm, bây giờ – tôi vẫn thích được người ta hỏi tôi là tôi viết cho ai. Nhưng khi mà sự trung thực và độc đáo của một nhà văn tùy thuộc vào khả năng lôi cuốn cái thế giới mà hắn đang sống, nó cũng tùy thuộc vào cái khả năng hắn có thể hiểu được sự thay đổi của vị trí của chính hắn trong thế giới này. Không có cái gọi là một độc giả lý tưởng được giải thoát khỏi những cấm đoán của xã hội và những huyền thoại của quốc gia, cũng như không có cái gọi là một nhà văn lý tưởng. Tất cả các nhà văn đều viết cho một độc giả lý tưởng – cho dù hắn ta là người quốc gia hay quốc tế – trước nhất bằng cách tưởng tượng độc giả này là một người có thật, và sau đó bằng cách viết những tác phẩm với độc giả này trong trí tưởng của nhà văn.

Who do you write for? That is the question – Editorials & Commentary – International Herald Tribune – The New York Times (nytimes.com)Dịch xong ngày July 18, 2010Đăng lại ngày December 6, 2020

Orhan Pamuk

  • July 28, 2006
Orhan Pamuk - Wikipedia

Orhan Pamuk

 Who do you write for?That is the question

For the last 30 years – since I first became a writer – this is the question I’ve heard most often from both readers and journalists. Their motives depend on the time and the place, as do the things they wish to know. But they all use the same suspicious, supercilious tone of voice.

In the mid-’70s, when I first decided to become a novelist, the question reflected the widely held philistine view that art and literature were luxuries in a poor non-Western country troubled by premodern problems.

There was also the suggestion that someone “as educated and cultivated as yourself” might serve the nation more usefully as a doctor fighting epidemics or an engineer building bridges.

The French philosopher Jean-Paul Sartre gave credence to this view in the early 1970s when he said that he would not be in the business of writing novels if he were a Biafran intellectual.

In later years, those asking, “Who do you write for?” were more interested in finding out which part of society I hoped might read and love my work.

I knew this question to be a trap, for if I did not answer, “I write for the poorest and most downtrodden members of society” I would be accused of protecting the interests of Turkey’s landowners and its bourgeoisie.

This despite the fact that any goodhearted writer who was so naïve as to claim to be writing for peasants and workers would be quickly reminded that his books were unlikely to be read by people who were barely literate.

In the 1970s, when my mother asked, “Who are you writing for?” her mournful and compassionate tone told me she was really asking, “How are you planning to support yourself?”

When friends asked me who I wrote for, they were mockingly suggesting that no one would ever want to read a book by someone like me.

Thirty years on, I hear this question more than ever. The question has more to do with the fact that my novels are now translated into more than 40 languages.

Especially during the past 10 years, my ever-more-numerous interrogators seem worried that I might take their words the wrong way, so they are inclined to add: “You write in Turkish; so do you write just for Turks, or do you now also have in mind the wider audience you reach through your translations?”

Whether we are speaking inside Turkey or outside it, the question is always accompanied by that same suspicious, supercilious smile, leaving me to conclude that if I want to ensure the authenticity of my work, I must answer: “I write only for Turks.”

To understand the significance of this question, we must remember that the rise of the novel as an art form coincided with the emergence of the nation state. When the great novels of the 19th century were being written, the art of the novel was in every sense a national art.

Balzac, Dickens, Dostoyevsky and Tolstoy wrote for the emerging middle classes of their nations, who could open their books and recognize every city, street, house, room and chair; they could share in the same tastes as they did in the real world and discuss the same ideas.

In the 19th century, novels by these great authors appeared first in the art and culture supplements of national newspapers, for their authors were speaking to the nation.

Behind their narrative voices one can sense an observer troubled by the nation’s state of health. By the end of the 19th century, to read and write novels was to join a national discussion that was closed to the outside.

But today the writing of novels carries an entirely different meaning, as does the reading of literary novels. The first change came in the first half of the 20th century, when the literary novel’s engagement with modernism won it the status of high art.

Just as significant are the changes in communication that we’ve seen over the past 30 years: In the age of global media, literary writers are no longer people who need address only the middle classes in their own countries, but people who can address – and address immediately – readers of “literary novels” all the world over.

Today’s literary readers await a new book by Gabriel García Márquez, J.M. Coetzee or Paul Auster the same way their predecessors awaited the new Dickens novel – as the latest news. The world readership for literary novelists such as these is far larger than the readership their books reach in their countries of origin.

Writers write for their ideal reader, for their loved ones, for themselves or for no one. All this is true. But it is also true that today’s literary writers also write for those who read them. From this we might infer that today’s literary writers are gradually writing less for their own national majorities (who do not read them) than for the small minority of literary readers in the world who do.

So the needling questions, and the suspicions about these writers’ true intentions, reflect a disquiet about this new cultural order that has come into being over the past 30 years.

The people who find it most disturbing are the representatives of non- Western nations and their cultural institutions. Crisis-ridden non-Western states that are anxious about national identity – and reluctant to face up to the black marks in their histories – are suspicious of creative novelists who view history and nationalism from a non-national perspective.

In their view, novelists who do not write for national audiences are exoticizing that country for foreign consumption and inventing problems that have no basis in reality.

There is a parallel suspicion in the West, where many readers believe that local literatures should remain local, pure and true to their national roots: Their secret fear is that a writer who addresses an international readership and draws from traditions outside his own culture will lose his authenticity.

Behind this fear is a reader who longs to enter a foreign country that has severed its ties with the world, and to listen in while it argues with itself – much as one might overhear a family argument next door. If a writer is addressing an audience that includes readers living other cultures and speaking other languages, then this fantasy dies, too.

It is because all writers have a deep desire to be authentic that even after all these years I still love to be asked for whom I write. But while a writer’s authenticity does depend on his ability to open his heart to the world in which he lives, it depends just as much on his ability to understand his own changing position in that world.

There is no such thing as an ideal reader, free of narrow-mindedness and unencumbered by social prohibitions or national myths, just as there is no such thing as an ideal novelist. But a novelist’s search for the ideal reader – be he national or international – begins with the novelist’s imagining him into being, and then by writing books with him in mind.

A version of this article appears in print on July 28, 2006in The International Herald Tribune

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.