đọc lại “đồng bào thượng và đồng bào thiệt” của AK-48/trứng chọi đá Tưởng Lăng Nùi

AK-48/trứng chọi đá Tưởng Năng Tiến

Đồng bào Thượng đồng bào thiệt

Image may contain: 5 people, people sitting

Hồi cuối thế kỷ trước, tôi có viết cái truyện ngắn (dự tưởng) về chuyến bay hồi hương của một chàng thanh niên, đang hăm hở trở lại Việt Nam, ngay sau khi đất nước này vừa thoát khỏi hiểm hoạ cộng sản.

Tựa tuy đã quên nhưng tôi vẫn còn nhớ (loáng thoáng) đôi câu:

Phi cơ chao cánh, nhìn qua khung cửa sổ là một dòng sông yêu kiều lượn khúc, đang lấp lánh dưới ánh nắng chiều: Sông Sài Gòn. Tôi kêu khẽ và không ngăn được đôi dòng nước mắt!

Chiều qua, khi chiếc Airbus 320 của Vietnam Airlines nghiêng mình trên không phận Sài Gòn, tôi mới thực sự thấy lại hình ảnh của dòng sông (cũ) y như mình đã hình dung, mấy mươi năm trước. Chỉ khác có điều khác là tôi không còn khóc nữa. Tuổi già hạt lệ như sương.

Gã thanh niên năm xưa, nay, đã trở thành một công dân lão hạng mà đường về thì vẫn còn khoá kín. Xuống phi trường Tân Sơn Nhất, thay vì đi lấy hành lý như phần đông hành khách, tôi cùng vài người ngoại quốc rẽ qua lối khác – lối dành cho hành khách quá cảnh.

Dù đã biết rõ lộ trình như vậy nhưng tôi vẫn cảm thấy nặng lòng và hơi hụt hẫng. Tôi đã ghé qua rất nhiều phi trường, với tâm trạng trống không, chỉ để chờ chuyến bay kế tiếp. Thực khó mà tưởng tượng, lại có lúc, mình phải “quá cảnh” ngay trên mảnh đất quê hương.

Tôi lặng người nhìn lại Sài Gòn từ sân bay Tân Sơn Nhất. Tôi sinh ra ở thành phố này, và cũng bỏ đi biền biệt từ đây. Hơn ba mươi năm sau tôi mới có dịp trở về chốn cũ, bùi ngùi đứng ngó cố hương qua một khung cửa kính rồi (thở dài) đi tiếp.

Tôi chưa có lối về, đã đành; hàng triệu người dân Việt khác vẫn tiếp tục bỏ đi. Theo dữ liệu của Tổ Chức Di Dân Quốc Tế (IOM) “từ năm 1990 đến năm 2015 có hơn 2,5 triệu người Việt Nam di cư ra nước ngoài.

Tính trung bình trong 26 năm, mỗi năm có khoảng gần 100 nghìn người Việt di cư.”Sự kiện trên đã được đạo diễn Song Chi ghi lại qua một bài viết ngắn (“Dòng Người Ra Đi Chưa Bao Giờ Dừng Lại“) với ít nhiều cay đắng:

“Thực tế, kể từ sau khi chiến tranh VN kết thúc, người Việt bắt đầu bỏ nước ra đi, và trong suốt 40 năm qua, dù có khi ồ ạt, có khi lặng lẽ, nhưng dòng người ra đi chưa bao giờ dừng lại. ..

Nhưng có vẻ như càng ngày số người tính chuyện ra đi càng nhiều hơn, thành phần đa dạng hơn, tạo cảm giác đất nước như một con thuyền đang đắm!”

Trong số “thành phần đa dạng” này, công luận vẫn thường hay vẫn bỏ quên những người bản địa. Sau những biến động khốc liệt xẩy ra ở Tây Nguyên (2001 – 2004) và Điện Biên (2011), không ít sắc dân miền núi ở Việt Nam cũng buộc phải rời bỏ bảng làng. Họ thường phải trải qua những chuyến đi vô cùng gian lao mà điểm đến thì hoàn toàn vô định, hay… vô vọng.

Trong những trang sổ tay trước, chúng tôi đã có dịp đề cập đến vài mảnh đời lưu lạc của đồng bào H’mong đến từ Mường Nhé. Những dòng chữ còn lại của S.😭.D hôm nay xin được dành riêng cho những đồng bào Thượng đi từ Tây Nguyên mà chúng tôi đã có dịp tiếp chuyện – nhiều lần – ở ven đô Bangkok.

Sở dĩ họ chọn Bangkok là chỗ dừng chân vì nơi đây ngoài vòng ảnh hưởng của nhà nước CSVN nên an toàn hơn nhiều so với Phnom Penh. Thủ Đô nước Thái cũng phú túc hơn nên một di dân bất hợp pháp có thể kiếm sống, bằng cách này hay cách nọ, không mấy khó khăn.

Từ Bangkok, thông tín viên Anh Vũ (RFA) đã gửi đi loạt bài phóng sự truyền thanh (“Làn Sóng Người Ti Nạn Từ Việt Nam“) cặn kẽ. Xin ghi lại một vài đoạn ngắn để rộng đường sư luận:

“Trong những năm 2001 đến 2007, trước hiện trạng đất canh tác dần dần bị rơi vào tay các đồn điền cao su của người Kinh di cư từ miền xuôi lên, cộng với sự cấm đoán ngặt nghèo của chính quyền đối với các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo, hàng loạt các cuộc biểu tình của người Thượng Tây nguyên đã nổ ra để đòi trả lại đất đai bị thu hồi và đòi nới rộng quyền tự do tôn giáo.

Để đối phó với các cuộc biểu tình đông người, chính quyền VN đã tiến hành nhiều đợt đàn áp nhằm vào người Thượng ở Tây Nguyên, từ đó nhiều người Thượng Tây nguyên tìm đường trốn chạy sang Campuchia để tìm qui chế tỵ nạn…

Ông Y Heo KNuil Ly dân tộc Ê đê ở tỉnh Đaklac đã chạy sang tỵ nạn tại Thái Lan từ năm 2008 nói với chúng tôi:

Từ trại tỵ nạn ở Campuchia chúng tôi phải chạy trốn sang Thái Lan vào năm 2008, lý do tôi phải bỏ trốn khỏi đất nước quê hương tôi một phần cũng vì vấn đề chính trị. Trước việc đất đai của cha ông chúng tôi đã bị chính quyền thu hết thì chúng tôi đã đi biểu tình để phản đối cái đó và yêu cầu chính phủ Hà nội phải tôn trọng quyền của người Thượng ở Tây nguyên. Một phần nữa họ đã ghép tôi tội hoạt động tôn giáo Tin lành và họ đã ghét bỏ tôi nên buộc tôi phải chạy sang Campuchia để tỵ nạn.

Nói về những khó khăn của những người Thượng Tây nguyên tỵ nạn ở Thái Lan đã và đang gặp phải trong thời gian vừa qua, ông Y Thoat Knul bày tỏ:

Vì mình không có giấy tờ nên phải đi làm chui thôi, làm phụ hồ, làm rửa xe, làm đủ các công việc. Mỗi ngày phải làm việc từ 10-14 tiếng đồng hồ, không có nghỉ, phải chấp nhận làm nô lệ thôi.

Với cuộc sống bơ vơ hiện tại thì không biết tin vào ai, không biết phải làm gì và không biết mình sẽ rơi vào tay ai. Đó còn chưa kể đến chuyện ốm đau, bệnh tật và biết bao các thứ chuyện khác…

Tình cảnh những người Thượng Tây nguyên đang tỵ nạn ở Thái Lan khó khăn là như vậy, song sự quan tâm của các tổ chức và cá nhân người Việt đối với họ còn ở mức hết sức khiêm tốn. Trong một tâm trạng buồn tủi, ông Y Thoat Knul nói về nguyện ước của ông và bà con người Thượng Tây nguyên đang tỵ nạn ở Thái Lan. Ông nói:

Cuộc sống của chúng tôi rất mong manh, không biết sẽ đi đâu, về đâu khi mà Cao ủy LHQ đã bỏ rơi chúng tôi hoàn toàn. Chúng tôi bây giờ chỉ cầu mong tất cả cộng đồng người Việt ở Hải ngoại và các tổ chức hãy quan tâm đến sự sống của người Thượng tỵ nạn. Đây là lời nói chân thành từ đáy lòng.”

Như đã thưa, tôi đã có dịp cụng ly với qúi ông Y Heo KNuil Ly, Y Thoat Knul, cùng nhiều ông bà, và trẻ em khác nữa. Chúng tôi đều là những kẻ sinh trưởng ở Tây Nguyên, đều rất hảo rượu, và thời tiết Thái Lan thì đặc biệt thích hợp cho loại bia Singha ướp lạnh nên câu chuyện (bên bàn nhậu) luôn luôn rôm rả và rất “đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc”… cho đến khi mọi người đều quá chén.

Vui quá rồi cũng hóa buồn. Sau khi uống mềm môi những người bạn đồng ẩm của tôi cứ thường nhắc đi nhắc lại những câu nói rất chí tình (tương tự) như lời như ông Y Thoat Knul:

“Chúng tôi bây giờ chỉ cầu mong tất cả cộng đồng người Việt ở Hải ngoại và các tổ chức hãy quan tâm đến sự sống của người Thượng tỵ nạn. Đây là lời nói chân thành từ đáy lòng.”

May nhờ có rượu nên những người ngồi chung bàn không biết rằng “lời nói chân thành từ đáy lòng” của họ đã khiến tôi đỏ mặt. Tôi xấu hổ vì biết chắc rằng chưa hề bao giờ có bất cứ tổ chức nào bận tâm đến số phận đến những người Thượng đang sống vất vưởng ở Phnom Penh hay Bangkok.

Dù ở trong hay ngoài nước, đối với đám người Kinh – nói chung – đồng bào Thượng có lẽ chưa bao giờ là đồng bào thiệt cả. Với tâm thức hẹp hòi này thì dân Việt sẽ còn gặp nhiều thảm kịch lớn về vấn đề chủng tộc, cho dù chế độ hiện hành không còn tồn tại

AK-48/Trứng chọi đá Tưởng Năng Tiến

Phụ Đính

Ngày 22/8 và lời khẩn cầu của người Thượng VN tị nạn ở Thái Lan

22/08/2019


Một nhóm người Thượng đang xin tị nạn ở Bang Yai, Nonthaburi, Thái Lan. Tháng 8/2019.
Một nhóm người Thượng đang xin tị nạn ở Bang Yai, Nonthaburi, Thái Lan. Tháng 8/2019.

Hàng trăm người Thượng từ các tỉnh Tây Nguyên của Việt Nam đang lánh nạn ở Thái Lan phải đối mặt với nhiều khó khăn, cuộc sống tạm bợ và có thể bị bắt, trục xuất về nước bất cứ lúc nào.

Từ quận Bang Yai, tỉnh Nonthaburi, các tín đồ Tin Lành người Thượng nói với VOA rằng số lượng người Thượng tị nạn ở Thái Lan đã tăng lên trong những năm gần đây do có thêm người đào thoát tìm cách lánh nạn từ những nguyên do mà theo họ là bị trấn áp tôn giáo, cưỡng chế đất đai, và bắt giữ tùy tiện.

Lưu vong khắc khổ

Ông Kpa Hùng, quê Gia Lai vừa được Cao ủy Tị nạn LHQ (UNHCR) cấp quy chế tị nạn, nói rằng cuộc sống chui rủi ở Bang Yai rất gian nan, thiếu thốn:

“Những người trong chúng tôi đấu tranh vì dân chủ, nhân quyền, tự do tôn giáo, tự do lập hội hiện đang ở Thái Lan gặp hoàn cảnh rất khó khăn.

“Chúng tôi chưa được đất nước nào tiếp nhận. Chúng tôi mong cộng đồng quốc tế và các tổ chức quốc tế quan tâm hơn đến người Thượng chúng tôi ở Thái Lan.

Người tị nạn Việt Nam ở quận Bang Yai.
Người tị nạn Việt Nam ở quận Bang Yai.

Ông Hùng kể lại những năm tháng bị giam cầm ở trong nước:

“Tôi ở tù cộng sản 3 lần kể từ năm 2001, đến năm 2004 thì họ lại bắt tôi và xử án 12 năm tù và 3 năm quản chế. Trước đây, tôi có sang Campuchia xin tị nạn trong thời gian 1 năm 7 tháng, nhưng bị chính phủ Campuchia làm khó.

“Tôi nhận được quy chế (tị nạn) cũng hơn một năm nay. Vợ con cũng mới sang đây được 5 tháng và chưa có quy chế.”

Đe dọa ở quê nhà

Báo Tiền Phong trích lời của các cán bộ an ninh thuộc Phòng An Ninh Xã hội miền Trung – Tây Nguyên cho biết Kpa Hùng là một trong các đối tượng cốt cán của FULRO, được coi là một tổ chức phản động, chuyên “kích động dân chống phá chính quyền và chủ mưu các cuộc bạo loạn.”

Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) dẫn nguồn từ các báo trong nước cho biết: “Các chuyên án của công an tập trung bắt giữ ‘những đối tượng FULRO phản động’” ở các huyện Đắk Đoa và Chư Sê thuộc tỉnh Gia Lai, báo chí nhà nước đưa tin hơn 147 người đã bị bắt vào cuối năm 2004, trong đó có Kpă Hùng, một “kẻ cầm đầu” chủ chốt bị bắn bị thương trong khi bị truy bắt và đang thụ án 12 năm tù.”

Cũng với cáo buộc như vậy, ông Siu Thul đã bị tù 3 lần, trước khi lánh nạn sang Thái Lan vào tháng 12/2016 và cho đến tháng 11/2018 thì vợ con ông cũng tìm cách vượt biên và hiện cả gia đình ông đang ở quận Bang Yai.

Ông nói:

“Tôi chạy trốn qua đây vì nhà thờ của chúng tôi bị đóng cửa. Nhiều tín đồ đã bỏ làng chạy sang Thái Lan. Tôi qua đây vào năm 2016 vì chính quyền ép chúng tôi phải bỏ đạo vì họ cho rằng đạo của chúng tôi chống chính quyền, nhà nước.”

XEM THÊM:Hai nhà hoạt động tôn giáo Việt Nam gặp Tổng thống Trump

Ông Ksor Thiu, người Thượng theo đạo Tin Lành ở Gia Lai, cho VOA biết ông sang Thái Lan lánh nạn được hai năm và chưa xin được quy chế tị nạn.

Ông Thiu cho biết chỉ vì lên tiếng cho tự do tôn giáo mà ông bị chính quyền Việt Nam giam cầm 7 năm, và trong thời gian ở nhà tù Nam Hà ông bị ép phải lao động.

Ông cho biết thêm rằng từ khi ông chạy trốn Việt Nam từ năm 2015 cho đến nay, gia đình ông ở Gia Lai liên tục bị chính quyền đe dọa, gây áp lực buộc ông phải quay về nước:

“Hiện tại còn vợ con ở nhà, gặp nhiều khó khăn, công an luôn dò xét, chính quyền thì ép buộc. Họ ép gia đình ký tên để buộc tôi phải trở về Việt Nam. Họ đến tận nhà để ép buộc gia đình tôi ký tên nhưng gia đình không ký.”

Các tin đồ Tin Lành cho biết chính việc chính quyền Việt Nam đàn áp tôn giáo và tước đoạt đất đai khiến người Thượng phải ra đi.

Bà Grace Bùi, một người Mỹ gốc Việt, hiện đang làm tình nguyện viên giúp đỡ các gia đình người Thượng ở Thái Lan, nói với VOA trong một cuộc phỏng vấn trước đây:

“Khi tôi đến Thái Lan khoảng 4 năm về trước thì đã có người Thượng ở đó và không ai để ý đến họ. Tôi bắt đầu giúp họ về vấn đề tài chính, luật pháp, nhân quyền… Trong thời gian qua, tôi vẫn chưa thấy có một tổ chức chính thức nào vận động cho họ để họ có cơ hội đi đến một nước thứ ba.”

Hy vọng từ nước thứ ba 

Hiện tại Thái Lan không là nước ký kết Công ước 1951 của Liên Hiệp Quốc liên quan đến tình trạng người tị nạn hoặc Nghị định thư 1967 liên quan đến tình trạng tị nạn.

Bà Caroline Gluck đại diện truyền thông của UNHCR tại Bangkok nói với VOA: “Việc tái định cư dưới sự bảo trợ của UNHCR cần phải có quá trình sàng lọc và chuyển người tị nạn từ một quốc gia mà họ đã tìm kiếm sự bảo vệ đến một quốc gia thứ ba, mà quốc gia này phải công nhận họ là người tị nạn có tư cách thường trú nhân.”

Đại diện của UNHCR nhấn mạnh rằng việc tái định cư không phải là một quyền và cũng không có đủ nơi tái định cư cho tất cả những người xin ti nạn.

Việt-Thái tăng cường hợp tác an ninh, người tị nạn chính trị bất an

Ông Đoàn Huy Chương, một nhà hoạt động cho nhân quyền Việt Nam hiện đang có quy chế tị nạn ở Thái Lan, nói với VOA:

“Đối với chính phủ Thái Lan, mặc dù có văn phòng UNHCR đóng ở đâu, nhưng chính phủ Thái Lan chưa ký Công ước 1951 về việc công nhận người tị nạn, do đó, cho dù chúng tôi có quy chế tị nạn vẫn có thể bị bắt bất kể lúc nào.

“Mới hôm 20/8, họ mới vừa bắt ba người dân tộc Hmong đang tị nạn trên đất Thái Lan. Ba người này dù có quy chế nhưng cũng bị đưa vô trại IDC của Sở Di trú.

“Tình hình hiện nay rất khó khăn, gây lo lắng cho các anh chị em.”

Những người Thượng cho VOA biết rằng dù họ biết Thái Lan không công nhận người tị nạn, nhưng điều này không ngăn cản được họ tìm đường đến đây vì dù sao cuộc sống lưu vong như thế vẫn tốt hơn so với những áp bức ở quê nhà.

Ông Siu Thul tâm sự:

“Người Thái cũng là người tốt, nhưng chính phủ của họ không tiếp nhận chúng tôi; họ cho rằng chúng tôi là những người sang đây bất hợp pháp. Chúng tôi muốn đi làm cũng không được, cho đến nay vẫn chưa có tổ chức nào giúp đỡ chúng tôi.”

Vào tháng 8 năm ngoái, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) kêu gọi chính quyền Thái Lan trả tự do cho gần 200 người dân tộc thiểu số, hầu hết là người Thượng từ Việt Nam và người Campuchia đang xin tị nạn, bị cảnh sát Thái bắt giam đưa vào trại IDC.

Trong một thông cáo, ông Brad Adams, Giám đốc ban Á Châu của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nói:

“Những tuyên bố thường xuyên của Thái Lan về việc cải thiện quyền tị nạn chỉ là sáo rỗng khi quan chức bỏ tù hàng chục gia đình đang được bảo vệ bởi cơ quan tị nạn của LHQ. Những người Thượng này sẽ bị bức hại tàn bạo nếu họ bị trả về Campuchia và Việt Nam – điều mà Thái Lan không nên làm trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

XEM THÊM:Người gốc Việt kỷ niệm 40 năm ngày quốc tế giải cứu thuyền nhân

Ngày 28/5 vừa qua, nhờ sự vận động của Hoa Kỳ và một số quốc gia, Đại Hội Đồng LHQ đã chỉ định ngày 22/8 hàng năm làm Ngày Quốc tế dành cho các Nạn nhân bị Bạo hành vì Lý do Tôn giáo hay Niềm tin. 

Các Tín hữu Cao Đài Thủ Thiêm kỷ niệm Ngày Quốc tế dành cho các Nạn nhân bị Bạo hành vì Lý do Tôn giáo hay Niềm tin. Photo Facebook BPSOS.
Các Tín hữu Cao Đài Thủ Thiêm kỷ niệm Ngày Quốc tế dành cho các Nạn nhân bị Bạo hành vì Lý do Tôn giáo hay Niềm tin. Photo Facebook BPSOS.

Một số cơ sở tôn giáo độc lập và một số giáo phận ở Việt Nam đã làm lễ cầu nguyện cho các nạn nhân bị sách hại vì lý do tôn giáo hôm 22/8, nhưng theo quan sát của VOA, một ngày có ý nghĩa như thế lại thiếu vắng những tiếng nói chính thức từ truyền thông nhà nước và Ban Tôn giáo chính phủ.

Dù có hay không có một quốc gia nào đó đón nhận người tị nạn, và dù có hay không có ngày 22/8 như LHQ đã ấn định, ông Kpa Hùng và các tín đồ Tin Lành lánh nạn cộng sản Việt Nam vẫn đều đặn đi lễ nhà thờ ở Nonthaburi để cầu nguyện cho một tương lai an lành.

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.