Tiếp chuyện Lukashenko của Belarus chưa nhìn thấy và học được bài học của vợ chồng độc tài vô sản giả hiệu Ceausescu của Lỗ Mã Ni(Romania)

Tài liệu mùa ôn dịch

Belarus sheds the carapace of dictatorship

Tony Barber

The pro-democracy protests in Belarus touch a deep, emotional chord with everyone in central and eastern Europe who recalls the largely peaceful anti-communist revolutions that swept across the region in 1989. In their courage, dignity and hope for a better future, the vast crowds who gathered on Sunday in Minsk were little different from the demonstrators who filled Alexanderplatz in East Berlin and Prague’s Wenceslas Square in November that year.

Undeniably, the turn to freedom that made 1989 a glorious year in modern European history has faltered of late in some of the region’s countries. But in Belarus it turns out that ordinary people want exactly what their counterparts elsewhere wanted 31 years ago. They want to see the back of a dictator, Alexander Lukashenko, who in denouncing the demonstrators as “rats” and “bandits”, proves that he is as utterly disconnected from his society as the megalomaniac Nicolae Ceausescu was in Romania before his overthrow.

Unfortunately, it cannot be taken for granted that the story of national self-liberation in Belarus will have a happy ending. It is a small country of 9.5m people, locked into a “union state” with Russia, its giant neighbour, and extremely vulnerable to pressure from Moscow. It borders Latvia, Lithuania and Poland, all Nato members. Under no circumstances would Russia tolerate an unfriendly Belarus.

This is not to say that there is a risk of Russian military intervention, a fear aired by Andrej Babis, the Czech premier, who recalls how a Warsaw Pact invasion of Czechoslovakia crushed the 1968 Prague Spring. The protests in Belarus are different from the 2014 Maidan revolution in Ukraine, which prompted a vengeful reaction from Moscow. The Ukrainian uprising was directed against Viktor Yanukovich, a gangsterish president not unlike Mr Lukashenko. But it also had a certain nationalist, anti-Russian flavour.

The street demonstrations in Kyiv became militarised in response to the Yanukovich regime’s use of violence, and they were driven partly by a desire to align Ukraine’s future with the EU and even Nato. President Vladimir Putin of Russia retaliated by annexing the Crimean peninsula and stirring up a separatist conflict in eastern Ukraine.

None of this applies in the case of Belarus. The protests are not pro-western or anti-Russian. They are pro-civic rights, pro-truth and anti-Lukashenko. To judge from Russian state media reports on the events in Belarus, the Kremlin is under no illusion about the collapse of Mr Lukashenko’s political legitimacy.

Military intervention on his behalf would be a waste of Russian effort and prestige. A smarter response would be to allow a repeat of the events of 2018 in Armenia. There, a popular revolution brought to power Nikol Pashinyan, who as prime minister has restored democratic processes but carefully avoided antagonising the Kremlin.

Is there a risk of “democratic contagion” spreading from Belarus to Russia? In the far eastern Russian city of Khabarovsk, seven time zones from Minsk, tens of thousands of people have taken part in street protests since early July. Last weekend, some of them chanted “Long live Belarus!” But Russian politics moves to its own rhythms. Public discontent with Putinism is on the rise, but if it increases further it will be because of conditions in Russia, not Belarus.

For the people of Belarus, the potentially tragic danger is that Mr Lukashenko and his security forces may try to launch a crackdown of their own. Here, a grim parallel can be drawn with 1989 — not in eastern Europe, but in China. The Tiananmen Squaremassacre of pro-democracy demonstrators in Beijing in June 1989 was a reminder that some authoritarian systems will stop at nothing to crush their opponents. Among the first foreign leaders to congratulate Mr Lukashenko on his “victory” in Belarus’s fraudulent election of August 9 was Xi Jinping, China’s president.

However, 1989 offers more encouraging lessons. As in Belarus today, and Serbia in 2000, when the strongman Slobodan Milosevic was toppled from power, the East German pro-democracy movement of 1989 was galvanised by blatantly rigged elections. The ruling Communist party claimed to have won almost 99 per cent of the vote in the local East German elections of May that year.

By October, as protests swelled, the regime’s most bloodthirsty members were poised to implement a so-called “Chinese solution” and shoot down peaceful demonstrators in the city of Leipzig. Mass slaughter was averted at the last minute, in no small part thanks to the moral courage of a Leipzig party official who refused to use violence.

Western governments have limited leverage over events in Belarus. There is no need to try to fold the country into western alliance systems. But they can and should make clear their support for a political transition that rids Belarus of Mr Lukashenko and allows a freely elected government to take office.

For Belarus, at long last, is shedding the carapace of dictatorship. It is the proudest episode in the nation’s history since independence in 1991. Svetlana Alexievich, the Belarusian author and 2015 Nobel literature prize winner, captures the moment movingly: “I simply have felt real love for my people in these last few weeks. This is a completely different people, and there is a completely new strength in them.”

tony.barber@ft.com

Biểu tình chống Lukashenko: Tương lai nào cho Belarus?

Nguồn: Tony Barber, “Belarus sheds the carapace of dictatorship”, Financial Times, 18/08/2020.

Biên dịch: Phan Nguyên

Các cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ ở Belarus đã chạm đến một sự đồng cảm sâu sắc, đầy cảm xúc đối với tất cả người dân Trung và Đông Âu, những người đã trải qua các cuộc cách mạng rất ôn hòa diễn ra khắp khu vực vào năm 1989. Với lòng dũng cảm, phẩm giá và hy vọng về một tương lai tốt đẹp hơn, những đám đông khổng lồ tập hợp hôm Chủ nhật ở Minsk không khác nhiều so với những người biểu tình đã tràn ngập Alexanderplatz ở Đông Berlin và Quảng trường Wenceslas của Praha vào tháng 11 năm đó.

Rõ ràng, bước ngoặt hướng về phía tự do vốn đã biến năm 1989 trở thành một năm huy hoàng trong lịch sử hiện đại của châu Âu nay đã chùn bước ở một số quốc gia trong khu vực. Nhưng ở Belarus, hóa ra những người dân bình thường cũng ước ao chính những thứ mà những người dân khu vực đã mong muốn 31 năm về trước. Họ muốn nhìn thấy sự ra đi của một nhà độc tài, Alexander Lukashenko, người đã bêurếu những người biểu tình là “lũ chuột” và “kẻ cướp”, chứng tỏ rằng ông ta hoàn toàn lạc lõng, rời xa xã hội của mình, tương tự như nhà độc tài Nicolae Ceausescu của Romania trước khi bị lật đổ.

Thật không may, khả năng người dân Belarus tự giải phóng mình sẽ khó có thể có một kết thúc có hậu như vậy. Đây là một quốc gia nhỏ với 9,5 triệu dân, bị nhốt trong một “nhà nước liên hiệp” với Nga, nước láng giềng khổng lồ của họ, và rất dễ bị áp lực từ Moskva. Belerus giáp với Latvia, Litva và Ba Lan, tất cả đều là thành viên của NATO. Trong bất cứ trường hợp nào, Nga cũng sẽ không khoan nhượng với một Belarus không thân thiện.

Điều này không có nghĩa là sẽ có nguy cơ Nga can thiệp quân sự, một nỗi sợ mà Andrej Babis, thủ tướng Cộng hòa Séc, đã nêu lên, gợi nhớ lại cách mà Khối Warszawa đã xâm lược Tiệp Khắc để đè bẹp phongtrào Mùa xuân Praha năm 1968. Các cuộc biểu tình ở Belarus khác với cuộc cách mạng Maidan năm 2014 ở Ukraine, vốn dẫn đến những phản ứng trả thù từ Moskva. Cuộc nổi dậy của Ukraine nhắm vào Viktor Yanukovich, một vị tổng thống độc tài băng đảng tương tự Lukashenko. Nhưng nó cũng mang những hơi hướng dân tộc chủ nghĩa bài Nga nhất định.

Các cuộc biểu tình trên đường phố ở Kyiv đã được “quân sự hóa” để phản ứng lại việc chế độ Yanukovich sử dụng bạo lực, nhưng chúng được thúc đẩy phần lớn là bởi mong muốn gắn kết tương lai của Ukraine với EU và thậm chí là cả NATO. Tổng thống Nga Putin đã trả đũa bằng cách sáp nhập bán đảo Crimea và khuấy động một cuộc xung đột ly khai ở miền đông Ukraine.

Những điều này không xảy ra trong trường hợp của Belarus. Các cuộc biểu tình ở đây không ủng hộ phương Tây hoặc chống Nga. Chúng nhằm thúc đẩy quyền công dân, ủng hộ sự thật và chống Lukashenko. Nếu xét các báo cáo từ các phương tiện truyền thông nhà nước của Nga về các sự kiện ở Belarus, có thể thấy Điện Kremlin không hề ảo tưởng về sự sụp đổ tính chính danh của Lukashenko.

Việc can thiệp quân sự để bảo vệ ông ta sẽ là một sự lãng phí nguồn lực và uy tín của nước Nga. Một phản ứng thông minh hơn sẽ là cho phép lặp lại các sự kiện hồi năm 2018 ở Armenia. Ở đó, một cuộc cách mạng bình dân đã đưa Nikol Pashinyan lên nắm quyền, người với tư cách thủ tướng đã khôi phục các quy trình dân chủ nhưng cẩn thận để tránh gây xung đột với Điện Kremlin.

Liệu có nguy cơ sẽ diễn ra một quá trình “lây lan dân chủ” từ Belarus sang Nga hay không? Tại thành phố Khabarovsk ở miền viễn đông nước Nga, cách Minsk bảy múi giờ, hàng chục nghìn người đã tham gia các cuộc biểu tình trên đường phố kể từ đầu tháng Bảy. Cuối tuần trước, một số người trong số đó đã hô vang khẩu hiệu “Belarus muôn năm!” Nhưng chính trị Nga có nhịp điệu riêng của nó. Sự bất bình của công chúng đối với chủ nghĩa Putin đang gia tăng, nhưng nếu tăng hơn nữa thì đó là do tình hình ở Nga chứ không phải vì những gì diễn ra ở Belarus.

Đối với người dân Belarus, mối nguy hiểm tiềm tàng có thể xảy ra là Lukashenko và các lực lượng an ninh ủng hộ ông có thể cố gắng tự tiến hành một cuộc đàn áp. Ở đây, có thể rút ra một bài học so sánh nghiệt ngã từ năm 1989 – không phải ở Đông Âu, mà là ở Trung Quốc. Vụ thảm sát tại Quảng trường Thiên An Môn giết chết những người biểu tình ủng hộ dân chủ ở Bắc Kinh vào tháng 6 năm 1989 là một lời nhắc nhở rằng một số hệ thống độc tài sẽ không hề e ngại dùng bất cứ biện pháp nào để đè bẹp đối thủ của họ. Trong số các nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên chúc mừng ông Lukashenko về “chiến thắng” trong cuộc bầu cử gian lận của Belarus vào ngày 9 tháng 8 có chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Tuy nhiên, năm 1989 cũng mang lại nhiều bài học đáng khích lệ hơn. Như ở Belarus ngày nay và Serbia vào năm 2000, khi nhà lãnh đạo chuyên chế Slobodan Milosevic bị lật đổ, phong trào ủng hộ dân chủ ở Đông Đức năm 1989 đã được thúc đẩy bởi các cuộc bầu cử gian lận trắng trợn. Đảng Cộng sản cầm quyền tuyên bố đã giành được gần 99% số phiếu bầu trong cuộc bầu cử địa phương ở Đông Đức vào tháng 5 năm đó.

Đến tháng 10, khi các cuộc biểu tình gia tăng, các thành viên khát máu nhất của chế độ đã sẵn sàng thực hiện cái gọi là “giải pháp Trung Quốc” và bắn hạ những người biểu tình ôn hòa ở thành phố Leipzig. Kếhoạch thảm sát đã được ngăn chặn vào phút cuối, một phần không nhỏ nhờ vào lòng dũng cảm và đạo đức của một quan chức đảng ở Leipzig, người từ chối sử dụng bạo lực.

Các chính phủ phương Tây không có nhiều đòn bẩy để gây ảnh hưởng lên các sự kiện ở Belarus. Họkhông cần phải cố gắng đưa nước này vào các hệ thống liên minh phương Tây. Nhưng họ có thể và nên thể hiện rõ sự ủng hộ của mình đối với một quá trình chuyển đổi chính trị giúp Belarus loại bỏ Lukashenko và cho phép một chính phủ được bầu cử tự do lên nắm quyền.

Đến cuối cùng, Belarus sẽ lột bỏ được lớp vỏ độc tài. Đây là giai đoạn đáng tự hào nhất trong lịch sử quốc gia này kể từ khi họ giành được độc lập vào năm 1991. Svetlana Alexievich, tác giả người Belarus từngđoạt giải Nobel văn học năm 2015, đã ghi lại khoảnh khắc xúc động này: “Tôi chỉ đơn giản là cảm thấy được tình yêu thực sự đối với người dân đất nước tôi trong vài tuần qua. Đây là một dân tộc hoàn toàn khác, và xuất hiện một sức mạnh hoàn toàn mới trong bản thân họ”.

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.