Chuyện ông Bùi Viện-Mạc Vân Trang

Mạc Vân Trang

CHUYỆN ÔNG BÙI VIỆN

Nhân chuyện bang giao Việt – Mỹ, tôi xem cuốn “BÙI VIỆN sứ giả Việt Nam đầu tiên đến Hoa Kỳ” (tác giả Quang Khải, NXB Lao động, 2013), thấy có mấy mẩu hay, xin chép ra đây chia sẻ với bà con.

Ông Bùi Viện sinh năm Tân Sửu (1841), mất năm Mậu Dần (1878). Bùi Viện là danh sĩ đời vua Tự Đức, quê ở huyện Trực Định, Kiến Xương, tỉnh Nam Định nay là Thái Bình. Ông đỗ cử nhân năm Ất Mão (1855).

Ông là một người yêu nước, khao khát muốn Canh tân đất nước. Ông cùng ông Hoàng Phan Thái, Nguyễn Tư Giản, Đăng Đức Thuận, Nguyễn Trường Tộ lập ra Tân Đảng, tập hợp lực lượng nhân sĩ, cùng góp tâm, trí khuyến cáo triều đình nên chú ý duy tân, cải cách chính trị, quân sự, Văn hóa v.v..

Những khuyến cáo của các ông đệ trình lên Triều đình, được vua Tự Đức cứu xét…

Vua Tự Đức khen Ông Bùi Viện: “Trẫm đối với người chưa có ân nghĩa gì mà người đã coi việc nước như việc nhà, không quản xa xôi lo lắng, quỷ thần ắt cũng chứng cho”…Chính ông là nhân vật xuất ngoại đầu tiên vận động bang giao với nước Mỹ. Ông lên đường trong năm Quý Dậu (1873) (có sách viết là 1863)?

Đến Hoa Thịnh Đốn, ông được tổng thống Abraham Lincoln tiếp kiến; nhưng vì ông không có Quốc thư để chứng minh đành phải trở về.

Nhưng khi có Quốc thư trong tay, ông sang Mỹ lần thứ hai thì chính sự nước Mỹ đã thay đổi. Tổng thống Lincoln đã bị ám sát. Vị tổng thống mới là Ulysse Simpson Grant bận đối phó các cuộc nội biến, ông Bùi Viện lại đành trở về không.

Vua từ Đức vẫn trọng dụng ông, bổ làm Tham tri rồi đổi làm Thương chính tham biện cùng với ông Nguyễn Tâm Doãn coi việc quan thuế ở Bắc Việt. Ông liền thực thi kế hoạch chỉnh đốn hải quân, thành lập đội tuần dương quân đặt dưới sự chỉ huy trực tiếp của ông…

Nhưng đến Mậu Dần (1879), ngày 1/11 âm lịch ông mất. Triều đình và dân chúng đều thương tiếc.

Danh sĩ đương thời là Nguyễn Tư Giản có đôi Liễn điếu:

“Tha sinh nhước vị vong gia quốc

Tráng chí không lân phó hải sơn”

(Kiếp sau chưa dứt niềm nhà nước

Chí lớn đành trao cạnh biển non)

Bùi Dị ngậm ngùi điếu:

“Thôn thanh do thảo đăng tiền sớ,

Tế chí lan thù hải ngoại du

(thoi thót sở dâng còn để lại

Vẫy vùng chí lớn vội đem đi!)

Bùi Viên vào đời giữa xã hội phong kiến Việt Nam chấn động bởi cuộc xâm lược của người Pháp và sự du nhập của văn minh phương Tây. Bùi Viện là người sớm có nhận thức mới, ông là một trong những người đề xướng công cuộc cải cách chấn hưng Đất nước thời bấy giờ…

Qua mẩu chuyện về Bùi Viện, thấy:

1. Bùi Viện thật vĩ đại, tiếc là ông mất quá sớm khi mới 37 tuổi;

2. Triều đình vua Tự Đức rất tôn trọng nhân sĩ, trí thức; các bản khuyến nghị gửi lên triều đình khiến Vua cảm kích, được Vua cứu xét và trả lời rất nghiêm túc, dù chưa thực hiện được;

3. Vua Tự Đức phong kiến độc tôn, nhưng lại tôn trọng đa nguyên, tôn trọng Bùi Viện và các nhân sĩ lập ra Tân Đảng để Tập hợp những người tiến bộ, đem tâm trí cùng triều đình Canh Tân đất nước.

4. So với triều đại hiện nay mới thấy lạ!?

17/7/2020

Mạc Vân Trang

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.