Tìm lại Zorba-Đào Hiếu

TÌM LẠI ZORBA

Tác giả: Đào Hiếu

*LỜI NÓI ĐẦU:

Nikos Kazantzakis

Tôi đọc “Zorba, con người chịu chơi” từ hồi còn là sinh viên. Sau đó lại xem phim Zorba Le Grec của đạo diễn Michel Cacoyannis với phần âm nhạc của nhà soạn nhạc lừng danh Hy Lạp Mikis Theodarakis.

Phim do Anthony Quinn đóng vai chính.Hồi đó còn trẻ, sự say mê của tôi chỉ nằm ở tính cách “chịu chơi” của nhân vật và nhất là diễn viên Anthony Quinn, người từng chinh phục tôi trong phim “Giờ Thứ 25”.Bây giờ già rồi, đọc lại Zorba, thấy bàng hoàng, ngậm ngùi về thân phận con người. Bây giờ mới thấy nhân vật Zorba quá lớn. Và tâm hồn nhà văn Nikos Kazantzakis quá sâu thẳm.Có thể nhiều người đã đọc tác phẩm này bằng nguyên tác hoặc qua bản dịch tiếng Việt, nhưng tôi vẫn muốn chia sẻ sự lớn lao của nó, vẻ đẹp và sự lay động của nó cho những ai đọc rồi nhưng đã quên, và cho những ai chưa có cơ hội đọc, nhất là các bạn trẻ.Bài này, do tôi trích dẫn nhiều và dài (vì tôi tiếc, không thể trích ngắn), nên khá dài. Có lẽ tôi phải đăng làm nhiều kỳ mới hết.Tất cả những đoạn trích dẫn bằng tiếng Việt trong bài đều lấy từ bản dịch của nhà văn Nguyễn Hữu Hiệu và nguồn là Người Việt Online. Xin cám ơn tác giả, dịch giả, báo Người Việt. Và cám ơn Zorba

ĐÀO HIẾU.

*ĐÂY LÀ MỘT TÁC PHẨM KHÓ ĐỌC, KÉN ĐỘC GIẢ. TẤT NHIÊN CHỈ CÓ NHỮNG THẰNG LIỀU MẠNG NHƯ LÃO ĐÀO HIẾU MỚI DÁM VIẾT MỘT THỨ GÌ ĐÓ VỀ NÓ.CHO NÊN ĐÂY KHÔNG PHẢI LÀ MỘT BÀI “GIỚI THIỆU SÁCH”, CŨNG KHÔNG PHẢI MỘT BÀI “BÌNH GIẢNG VĂN CHƯƠNG” HAY “PHÊ BÌNH VĂN HỌC”.ĐÂY LÀ MỘT SỰ TÁI TẠO TÁC PHẨM, LÀ MỘT CỐ GẮNG KỂ LẠI CÁI CÁCH MÀ NHÂN VẬT ZORBA ĐÃ XÂM NHẬP VÀO TÂM HỒN TÔI, NHẢY MÚA, CƯỜI NÓI, LA HÉT, LÀM TÌNH, SAY XỈN…TRONG TÂM TRÍ TÔI, TRONG NÃO BỘ, TRONG TRÁI TIM TÔI VÀ TRONG CẢ NHỮNG CƠN ÁC MỘNG, NHỮNG LÚC NỔI KHÙNG…CÓ KHI ĐỌC XONG MỘT ĐOẠN, TÔI THỞ DỐC, MỆT LẢ. VIẾT XONG MỘT CHƯƠNG, MÁU TUÔN ƯỚT ĐẦM NGỰC ÁO. VẬY MÀ CỨ SỢ MÌNH KHÔNG ĐỦ TÀI NĂNG ĐỂ TÁI TẠO THỨ CỔ TÍCH QUÁI ĐẢN MÀ ZORBA ĐANG BÙNG NỔ TRONG TÔI.ZORBA KHÔNG PHẢI LÀ MỘT NHÂN VẬT TIỂU THUYẾT. HẮN LÀ MỘT CON QUỶ, MỘT THIÊN THẦN, MỘT KẺ THẤT PHU HIỀN TRIẾT. TÔI SẼ PHẢI VIẾT THẾ NÀO ĐỂ DIỄN TẢ HẾT CÂU CHUYỆN VỀ ZORBA ĐƯỢC NIKOS KAZANTZAKIS NÉM VÀO BẢN NGÃ TÔI VỚI MƯU ĐỒ XÓA BỎ NÓ, TƯỚC ĐOẠT NÓ, ĐỂ THAY VÀO TÂM HỒN VÀ NHÂN CÁCH CỦA ZORBA. TÔI HIỂU ÂM MƯU ĐÓ CỦA KAZANTZAKIS NHƯNG LẠ THAY, TÔI KHÔNG HỀ SỢ HÃI, MÀ ĐÔI KHI TÔI LẠI MONG ƯỚC ĐIỀU ĐÓ.CŨNG GIỐNG NHƯ MỘT TÌ KHEO MUỐN TU THÀNH PHẬT.

*KỲ MỘT

.Ngày nọ, bỗng nhiên tôi có ý muốn đưa một vài trích đoạn trong bản dịch cuốn “Zorba, con người chịu chơi” của Nguyễn Hựu Hiệu lên facebook, với hy vọng sự độc đáo của nhân vật sẽ làm cho bạn đọc trẻ thời nay ngạc nhiên thích thú.

Và tôi đã nhận được một comment đáng kinh ngạc:“Nhục cảm – Xác thịt – Tội lỗi! Hỗn loạn – Vô đạo – Bầy người như thú? Đọc nghe chóng mặt thật sự! Vô tư – Hoang dã – nguyên sơ vậy sao? Ôi ..cần có một xã hội trật tự kỷ cương sẽ rất tuyệt hảo?Văn minh – Văn hóa – Lịch sự – Nét đẹp dành cho Con Người – Cần phải phân biệt Nam và Nữ, cùng những Đạo Đức ràng buộc cho họ. Những điều đó, vẫn luôn luôn tốt phải không nào?” (tạm giấu tên người bình luận).

Chính cái comment này đã xui tôi viết bài này, vì tôi chợt hoảng sợ khi nghĩ rằng không phải chỉ có độc giả này nhìn Zorba một cách đơn giản như thế mà chắc sẽ còn nhiều người khác. Có thể vì họ quen sống trong một thứ luân lý được dọn sẵn từ ngàn xưa mà cũng có thể là vì họ chưa từng đọc tác phẩm lừng danh này của Nikos Kazantzakis.

Nhưng cho dù nguyên nhân nào, tôi nghĩ mình vẫn phải có bổn phận mời Alexis Zorba về thăm trần gian một chuyến. Và bài viết này sẽ như một con thuyền độc mộc đưa nhân vật mãnh liệt ấy trở lại dòng đời, nơi mà anh đã từ giã ra đi cách đây gần một thế kỷ.

*Tác phẩm có nhan đề bằng tiếng Anh là “Life and Times of Alexis Zorbas” và tác giả là nhà văn Hy Lạp Nikos Kazantzakis.Trước năm 1975 dịch giả Nguyễn Hữu Hiệu đã dịch cuốn tiểu thuyết này là “Zorba, con người chịu chơi” và sau 1975 Dương Tường lại dịch tác phẩm này với nhan đề: “Zorba, con người hoan lạc”.Cả hai dịch giả đều là những người tài năng và tôi nghĩ rằng họ hiểu tác phẩm khá sâu sắc.

Nhưng tôi không thích cái nhan đề “Con người chịu chơi” lẫn “Con người hoan lạc” bởi vì ý niệm “chịu chơi” và “hoan lạc” đều không phải là thuộc tính của Zorba.

Zorba sống tận cùng và buông xả: buông xả dục vọng, buông xả lý tưởng, buông xả thiện ác.Zorba không chịu chơi. Anh ta chỉ sống mãnh liệt, sống như thể anh ta sẽ chết sau giây phút đó.

Zorba không hoan lạc. Anh ta chỉ muốn vồ lấy cuộc sống, nhai ngấu nghiến, vì thân phận con người quá tàn nhẫn.Còn nếu dịch từng chữ theo nhan đề tiếng Anh “Life and Times of Alexis Zorbas” thì khó quá. Ví dụ như dịch “Cuộc đời và những khoảnh khắc của Zorba” thì lại nghe dài dòng và không lột tả được sự bùng nổ lẫm liệt của nhân cách Zorba.Nhưng bài này không nhằm nói về chuyện dịch thuật, một phần vì tôi không chủ tâm làm việc đó, phần khác vì tôi không đủ trình độ để dịch một tác phẩm sâu thẳm như vậy.Tôi chỉ muốn mời nhân vật này trở lại trần gian.

(còn tiếp)

Đào HIếu ‘s phê tê bốc

Để lại lời nhắn

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.