“Phồn vinh giả tạo” !? !-Nguyễn Thông

Nguyễn Thông

Thành ngữ mới “Phồn vinh giả tạo”

Các anh bảo con trai Sai Gòn không lưu manh cũng lính ngụy
Con gái Sai Gòn không tiểu thư khuê các,cũng đĩ điếm giang hồ

Đỗ Trung Quân

(Như đã nói, tôi định đưa bài này lên kế tiếp để bổ sung cho bài “Sự nhầm lẫn đáng tiếc”, sau định thôi bởi không muốn làm phiền bạn đọc. Tuy nhiên hôm qua coi tivi nhà nước thấy người ta ầm ĩ quá, vẫn nhắc tới sự phồn vinh giả tạo của miền Nam trước năm 1975 nên đành cho nó lên để có cái nhìn khách quan).

Nguyễn Thông

Chú thích ảnh: Sài Gòn 1961 trong mắt nhà báo nước ngoài. Ảnh của tạp chí LIFE

Trước hết cần sơ sơ về từ vựng. Trong tiếng Việt, “phồn vinh” là tính từ, chỉ sự giàu có, sung túc, thịnh vượng, no đủ, đầy đủ về vật chất. Theo nghĩa Hán Việt, “phồn” là nhiều, phồn thịnh là rất tươi tốt, phồn hoa để chỉ chỗ đông vui, phồn thực là rất nảy nở (thường để chỉ cơ thể tính dục), ông Mạc Ngôn bên Tàu có cuốn tiểu thuyết “Phong nhũ phì đồn” nói về sự phồn thực (phong và phì đồng nghĩa với phồn), được bên ta dịch thành Báu vật của đời… “Vinh” là vinh hoa, giàu sang, thịnh vượng, tươi tốt. “Phồn vinh” là đầy đủ, giàu sang, vật chất dồi dào. Ta thường nói cuộc sống phồn vinh, đất nước phồn vinh, xã hội phồn vinh.
Còn “giả tạo” cũng rất dễ hiểu, xuất phát từ chữ “giả” có nghĩa không thật, giả tạo là cố ý làm (tạo) ra cái không có thật (giả). Phồn vinh giả tạo là nhìn bề ngoài có vẻ giàu có, no đủ, sung túc nhưng thực chất là thiếu thốn, nghèo đói, đau khổ; chỉ có màu mè bên ngoài thế thôi, chứ bên trong chả có gì.
Đương nhiên từ “phồn”, từ “vinh” hoặc từ “giả tạo” đều đã có từ rất lâu trong buổi sơ khai tiếng Việt, nhưng cụm từ “phồn vinh giả tạo” giống như một thứ thành ngữ mới thì chỉ mãi về sau này mới có. Người giữ bản quyền cụm từ ấy không phải ai khác, chính là mấy vị cộng sản cầm quyền ở miền Bắc thời những năm 1960-1970. Đám chúng tôi hồi đó còn bé nhưng thường được nghe cán bộ bảo rằng miền Nam dưới ách áp bức tàn bạo của Mỹ ngụy dân chúng cực khổ lắm, không những phải chịu chiến tranh, bom đạn mà chúng reo rắc, còn chịu cuộc sống ô nhục nô lệ, bơ thừa sữa cặn, sống hèn sống nhục, sống cũng như chết. Những nhà cửa, xe cộ, lúa gạo vải vóc… đầy tràn chỉ là vẻ ngoài phồn vinh giả tạo thôi. Chứ cực khổ lắm. Vật chất bề ngoài có vẻ như thế nhưng rất khổ, nhất là về tinh thần. Vì vậy phải giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cứu 14 triệu đồng bào ruột thịt thoát ra khỏi cuộc sống phồn vinh giả tạo. Nghe cán bộ tuyên truyền như rót mật, nhiều đứa chưa đủ tuổi cũng hăng hái viết tâm thư xin đi bộ đội để sớm vào giải phóng đồng bào miền Nam ruột thịt.
Những ai sống ở miền Bắc những năm từ nửa cuối thập niên 50 đến nửa cuối thập niên 70 chắc còn nhớ những gì đã xảy ra trong đời sống quanh mình. Nhiều thứ rất khó quên bởi dường như nó bám chặt vào óc mất rồi.
Suốt mấy chục năm, do hoàn cảnh chiến tranh bom đạn, đất nước bị chia cắt, thông tin đã nghèo nàn lại còn bị cấm đoán triệt để nên lứa chúng tôi chỉ biết cuộc sống diễn ra theo sự tuyên truyền của nhà nước. Đại loại là miền Bắc đã được giải phóng, cuộc sống tự do hạnh phúc, đang ngày càng cơm no áo ấm, “đời vui đó tiếng ca đoàn kết/ta nắm tay nhau xây lại đời ta”, “ồ thích thật bài thơ miền Bắc/rất tự do nên tươi nhạc tươi vần”, “đường lên hạnh phúc rộng thênh thênh”… Ngày ấy thường được nghe cụm từ “thay da đổi thịt”, “một năm là cả bốn mùa xuân”. Báo chí, đài phát thanh (hồi đó chưa có truyền hình) viết về, nói về không khí náo nức tươi vui, phấn khởi, về “đẹp vô cùng tổ quốc ta ơi”, “gương mặt người ai cũng sáng long lanh”… Nghe riết, tự dưng cảm thấy đời rất đẹp, nghi ngờ con mắt mình chắc là bị thiên tị thong manh thì mới không thấy. Cứ như những gì chúng tôi được tuyên truyền thì thiên đường đã tới thật rồi. Tới ngõ rồi, ra rước vào nhà thôi. Chỉ có điều, bởi nghèo đói là cái có thực đang hiện diện khó giấu nên cán bộ sau khi say sưa ca ngợi thì bao giờ cũng khuyên bà con ráng chịu đựng khó khăn gian khổ thiếu thốn, khi nào chủ nghĩa xã hội thành công tha hồ mà sung sướng.
Để tăng thêm sức nặng tuyên truyền, cán bộ luôn vẽ lên bức tranh u ám về miền Nam đang rên xiết dưới chế độ Mỹ ngụy. Đó là cảnh chiến tranh chết chóc, là luật 10/59 tàn bạo, đồng bào bị kìm kẹp ngạt thở, sản xuất bị đình đốn chỉ thoi thóp nhờ cậy vào viện trợ của bọn đế quốc Mỹ. Ấp chiến lược dây thép gai dựng khắp nơi, đô thị đèn màu ăn chơi trụy lạc, công nghiệp nghèo nàn chủ yếu phục vụ cho chiến tranh xâm lược, nông dân tha phương cầu thực bỏ cả quê hương bản quán, công nhân đình công đòi tăng lương giảm giờ làm, hầu như không ngày nào không xảy ra học sinh bãi khóa, tiểu thương bãi thị, phật tử xuống đường đòi tự do, ký giả đi ăn mày… Đó là một bức tranh cực kỳ u ám chết chóc, bên bờ vực thẳm. Những tuyên truyền của bộ máy “nhà nước bù nhìn”, của “chính quyền ngụy” về sự tự do, sung túc, ổn định, phát triển, giàu có, về phố xá, xe cộ, tivi, tủ lạnh, về no đủ, ăn ngon mặc đẹp, hàng hóa dư thừa…, tất cả chỉ là giả dối, là thứ phồn vinh giả tạo thôi, bà con ạ. Bơ bọn đế quốc nó ăn dư, sữa nó uống còn tí cặn, đồ thừa đồ cặn, nó thải cho, cũng gọi là ăn bơ uống sữa, ăn thế là nhục chứ bổ béo sung sướng gì. Chúng ta cả đời không bơ sữa, không biết bơ sữa như thế nào, vẫn ngẩng cao đầu hiên ngang. Cuối buổi nói chuyện, cán bộ thường chốt lại rằng, dù chúng ta có còn chút nghèo đói, thiếu thốn nhưng cũng sướng hơn gấp nghìn lần thứ phồn vinh giả tạo của miền Nam, thứ phồn vinh chỉ có bọn quan chức, tướng tá và địa chủ, tư sản được hưởng, chứ 14 triệu đồng bào thân yêu chả được chút gì, ngoài bơ thừa sữa cặn sống nhục lay lắt qua ngày. Cái thứ phồn vinh ấy phải trả bằng máu và ô nhục đó chúng ta không cần, phải không các đồng chí, phải không bà con. Thế là cả sân hợp tác vỗ tay rầm rầm, hô không cần, không cần, không cần. Tôi còn nhớ chính tôi hồi đó bé tí cũng hăng lắm, tự hào về cuộc sống… nghèo đói của mình lắm. Nghèo mà tốt, nghèo mà sạch, nghèo mà sung sướng. Thương đồng bào miền Nam vô cùng.
Phải nói sự tuyên truyền của những người cầm quyền ở miền Bắc thật hiệu quả. Họ áp dụng rất thành công phương pháp của trùm Goebbels (Đức quốc xã) là những gì giả dối cứ nói đi nói lại mãi cũng sẽ có người tin. Cán bộ miền Bắc giỏi hơn Goebbels một bậc bởi dân chúng phần đông đều tin điều họ nói. Chỉ đến khi có điều kiện thực tế kiểm chứng thì mới tá hỏa bấy lâu mình bị lừa.
Đầu năm 1977 tôi vào Sài Gòn theo sự phân công của nhà nước. Mắt thấy tai nghe, tôi dần hiểu thực chất của cái gọi là “phồn vinh giả tạo”. Nhìn những chuyến tàu lửa, xe ô tô chở ùn ùn hàng hóa ra Bắc, ngay bản thân mỗi lần về phép đã nhặt nhạnh từng tí đem ra, khi thì cái đồng hồ bàn, cái quạt điện, chiếc bàn là, mấy mét vải ốc pho, thậm chí cả ký đường, hộp sữa, thì hiểu rằng sự phồn vinh ấy chẳng giả tạo tí nào. Cũng cần nói thêm, số hàng hóa ấy chủ yếu là hàng tồn kho, còn tồn đọng sau “giải phóng” chứ hầu hết nhà máy đang sống dở chết dở dưới chế độ mới, nhất là sau cuộc cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh.
Miền Nam từng có một nền công nghiệp cực kỳ phát triển, hầu như không thiếu mặt hàng sinh hoạt thiết yếu nào. Nếu miền Bắc chỉ có vài nhà máy dệt Nam Định, 8 tháng 3, Cự Doanh không đủ vải cho dân may tấm áo manh quần, cả năm chỉ được tiêu chuẩn 3,60 mét/người, thì miền Nam có cả rừng nhà máy dệt, đủ loại vải vóc, chưa bao giờ phải phân phối. Tôi từng đến thăm nhà máy dệt Tái Thành ở Q.Tân Bình, nhìn dàn máy tự động của nó mà khiếp, so với nhà máy dệt Nam Định mà tôi từng về thực tập sưu tầm văn học dân gian thì thấy một trời một vực (sau này Tái Thành bị quốc hữu hóa, đổi tên là Thành Công do bà Nguyễn Thị Đồng làm giám đốc, làm ăn giỏi nên bà được phong anh hùng lao động). Các nhà máy sản xuất đường, sữa, mì ăn liền, xà phòng, bột giặt, quạt máy, xe đạp, máy khâu, máy nông nghiệp, giấy, sành sứ, xay xát gạo… của các nhà tư sản trong nước cùng ngành nghề cạnh tranh nhau hầu như đáp ứng dư thừa cho đời sống vật chất sinh hoạt, chả dính gì tới cái gọi là viện trợ của đế quốc Mỹ.
Ngày trước miền Nam không có cảnh dân chúng xếp hàng mua từng mét vải, từng chục ký gạo, vài hộp sữa, mấy cân đường… bởi hàng hóa không bao giờ thiếu. Không có những cái bát ăn cơm đến tay người tiêu dùng vẫn còn nguyên mảnh mẻ dính chặt vào mà vẫn phải mua phải dùng, không có cục xà phòng cứng như đá… bởi nếu làm ra thứ hàng như thế sẽ chả bán được cho ai. Nông dân đi làm đồng cũng chạy xe đạp ra bỏ ở đầu bờ. Chiếc xuồng bé tí cũng gắn máy Kohler nổ phành phạch băng băng trên rạch. Không rơi vào cảnh ao ước thèm đường thèm sữa. Một đồng nghiệp, thầy Nguyễn Hữu Pha dạy môn hóa cùng trường với tôi kể rằng anh chỉ dạy 2 tháng là tiết kiệm mua được chiếc xe máy Honda Dame 50 của Nhật mới cứng. Thầy khác, thầy Võ Thanh Long (lý) nói thêm thời thầy còn sinh viên Trường đại học Khoa học, chỉ dạy kèm học trò mà thầy đưa được cả mấy đứa em từ Quảng Ngãi vô Sài Gòn ăn học. Anh vợ tôi kể nhà ở dưới quê nên chả bao giờ quan tâm đến gạo, còn cá lóc, cá rô trong khạp lúc nào cũng đầy, muốn ăn thò tay vào bắt vài con bởi cá tôm quá rẻ, lại dễ kiếm, rộng (chứa) sẵn vào khạp để đỡ phải ra chợ. Xe đò của hàng chục hãng như Phi Long, Phi Hổ, Hưng Long… đi lại như mắc cửi, giá vé rẻ rề, chủ xe chiều khách như chiều vong…
Tất cả sự “phồn vinh giả tạo” ấy bị chấm dứt kể từ tháng 4.1975. Những điều nói trên tôi chỉ được nghe kể, còn cái nghèo đói thực thì chính mắt tôi chứng kiến. Tôi từng đi trên những chuyến tàu hỏa hành trình bắc nam mất 72 tiếng đồng hồ, trên đó chất đầy xe đạp, khung xe đạp, vải vóc, đường sữa, gạo, giấy… chuyển từ nam ra bắc. Những chuyến hàng thực chứ hoàn toàn không giả tạo chút nào đổ về nơi từng được coi là hạnh phúc, no ấm. Nhiều người vỡ lẽ, lắc đầu ngao ngán. Thời ấy người ta truyền tai nhau câu văn vần “Hoan hô Hồ Chí Minh, mua cái đinh cũng phải giấy. Đả đảo Thiệu Kỳ, muốn cái gì cũng có”. Sự thất vọng ê chề. Nhưng buộc phải chấp nhận, không còn cách nào khác.
Những năm từ 1976 đến đầu những năm 80, Trường DBĐH TP.HCM mà tôi dạy có mời nhiều thầy cô từ Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội vào dạy một số học phần do thiếu giảng viên. Tôi còn nhớ môn văn có mời các thầy Nguyễn Lộc, Nguyễn Thiện Giáp, Nguyễn Đức Dân (đều là các giáo sư) vào thỉnh giảng. Các thầy ở cư xá Thanh Quan trên đường Võ Thị Sáu (Hiền Vương cũ), mỗi chuyến về Bắc đều lụ khụ hành lý tinh những xà phòng cây (loại xà phòng gia công khối vuông dài hơn gang tay, rẻ tiền), vải vóc, quần áo thun… bởi ngoài Bắc những thứ ấy bấy giờ rất thiếu. Càng nhớ đến càng thương các thầy.
Đều dễ nhận ra là không phải mọi gia đình, mọi con người ở miền Nam trước năm 1975 đều đầy đủ, sung túc. Cũng có người nghèo, như miền Bắc vậy. Nhưng nếu tính theo tỷ lệ về sự nghèo đói của chính người dân thì có lẽ nơi đây (miền Nam) chỉ bằng một phần nhỏ của miền Bắc bị nghèo đói đại trà, kéo dài. Cái gọi là “phồn vinh giả tạo” có lẽ phải đặt lại, ngược chiều thì mới đúng. Chả cần hỏi ai đâu xa, những người đã sống ở miền Nam trước và sau 1975 sẽ có nhận xét trung thực nhất. Còn chúng tôi, chỉ dám nói về sự nghèo đói thực mà mình đã trải qua thôi.
Nguyễn Thông
Chú thích ảnh: Sài Gòn 1961 trong mắt nhà báo nước ngoài. Ảnh của tạp chí LIFE

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.