A Cambodian Prison Portrait: One Year in the Khmer Rouge’s S-21 Prison/Nhà tù Kmer Đỏ

Trần Vũ

tranh Vann Nath (1946-2011)

bd62d03a3b7b


Vann Nath sinh 1946 ở làng Phum Sophy, huyện Srok Battambang phía tây bắc Campuchia. Ngày tháng sinh thật của ông chưa biết rõ, vì dân Campuchia nghèo khổ sinh ra ở nông thôn thường không có giấy khai sinh. Vann Nath được dạy dỗ ở chùa Wat Sopee khi còn nhỏ. Bố mẹ ông đã ly thân, ông có hai anh và một chị, tất cả kiếm sống bằng cách bán một loại mì trắng Khmer gọi là ‘num banhchok’. Vì nghèo nên Nath không có cơ hội học hành. Khi tròn 14 tuổi, ông phải tới làm việc tại nhà máy với mức lương 500-600 Riel một tháng (dưới 0,25 USD).

Ông bắt đầu thích vẽ khi ở chùa Wat Sopee. “Tôi bị cuốn hút khi thấy một bức tranh lớn trên tường của ngôi đền.” Nhưng thay vì theo đuổi hội họa, ông phải làm Phật sự tại chùa như một tỳ kheo từ năm 17 đến 21 tuổi. “Vì mỗi gia đình Khmer phải có một người con trai  đi tu — một trong những người con trai, nếu không xã hội sẽ cho là tệ hại, vì gia đình ấy không có con trai là nhà sư.”, ông giải thích. Đến khi chị gái qua đời, ông quyết định rời chùa để ra ngoài làm lụng phụ giúp gia đình. Ông ghi tên vào một trường dạy vẽ tư nhân vào năm 1965. “Trường học cách xa nhà tôi và tôi không đủ tiền mua xe đạp. Vì cuộc sống chúng tôi khó khăn, chỉ có mẹ tôi làm việc nuôi cả gia đình và bà ngày càng già, còn tôi đã phải trả học phí cho trường họa.” Về sau, trường cho phép Vann Nath làm việc tại trường để trừ vào học phí. Sau hai năm, ông đã có thể bán tranh.

Ngày 7 tháng 1 năm 1978, Vann Nath bị bắt khi đang làm ruộng trên một cánh đồng lúa giống như nhiều người dân địa phương khác. Khmer Đỏ đưa ông đến Wat Kandal, một ngôi chùa Phật giáo được sử dụng làm trại cải tạo. Họ nói ông bị buộc tội chưa giác ngộ đạo đức cách mạng của tổ chức Angkar Padevat (Đảng Cộng Sản Khmer). Ông không hiểu mình đã làm gì sai. Một tuần sau, ông bị đưa đến nhà tù khét tiếng Tuol Sleng S-21 ở Nam Vang, trước đây là trường trung học Chao Ponhea Yat. Tại đây mọi người bị lấy cung, tra tấn và xử tử hàng ngày. Khi Khmer Đỏ rút lui sang Thái Lan vào năm 1979, Vann Nath là một trong bảy người duy nhất còn sống sót của trại S-21, nơi 20.000 người Campuchia bị hành quyết.

nath6

Năm 1998 ông cho xuất bản A Cambodian Prison Portrait: One Year in the Khmer Rouge’s S-21 Prisonlúc đó là tài liệu duy nhất được viết bởi một chứng nhân sống sót. Tác phẩm được dịch sang Anh, Pháp và tiếng Thụy Điển.Trong suốt năm 2001 và 2002, Vann Nath làm việc với đạo diễn Rithy Panh cho bộ phim tài liệu S-21: The Khmer Rouge Killing MachineNathlà người Campuchia thứ tám đoạt giải HellmanHammett kể từ năm 1995. Ông mất năm 2011 vì đau tim.

Thế giới hội họa của Vann Nath là một thế giới của hãi hùng. Vann Nath vẽ những bức tranh cực thực về một thời kỳ man rợ. Với dân Việt, ngay cả khi chưa từng trải qua giai đoạn Khmer Đỏ ở Campuchia, vẫn cảm thấu tất cả rùng rợn: tra tấn, tù đày, trại lao cải, bắt bớ ban đêm dẫn đi biệt tích, với những màn ép cung, cùm chân và trọng tội có sẵn trong lý lịch. Cả những chiếc khăn rằn với bộ bà ba đen cũng quá giống… Chưa có những bức tranh nào gây cho người xem sự sợ hãi đến như vậy.

[Trần Vũ tổng hợp]

Để lại lời nhắn

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.