Ly hương kiếm sống -Phóng sự sau hơn 40 hoà bình thống nhất

Thống trị và quản trị

Người miền Tây ly hương tìm cơ hội thoát nghèo: Nhà khóa cửa, ruộng bỏ không

Đình Tuyển

Đình Tuyển

 THANH NIÊN ONLINE

Biến đổi khí hậu khiến cho những mùa vụ ở miền Tây ngày càng trở nên thất thường và dòng người ly hương lên thành thị mưu sinh đang lan ra khắp các vùng nông thôn.

Những căn nhà bỏ hoang khi gia chủ dời lên thành thị tìm kế mưu sinh /// Đình Tuyển

Những căn nhà bỏ hoang khi gia chủ dời lên thành thị tìm kế mưu sinhĐình TuyểnNhững trận mưa đầu mùa tháng 6 gần như chưa đủ để giải khát cho vùng đất khô cằn huyện Trần Đề, Sóc Trăng. Một huyện nằm ở cửa con sông Hậu, giáp với biển đông. Con đường tỉnh 935 từ ngã ba Tài Văn về xã Thạnh Thới An hai bên là những cánh đồng vừa trải qua nhiều tháng ngưng sản xuất vì khô hạn.

Những căn nhà khóa cửa

Ngồi giữa ruộng dưa leo đã thu hoạch, nhặt những trái dưa leo héo queo đã bị người ta bỏ đi để đem về cho bò, ông Danh Son (47 tuổi, ngụ ấp Tắc Bướm, xã Thạnh Thới An) cho biết, sau vụ lúa đông xuân hồi sau Tết nguyên đán (đầu tháng 2.2019 – PV), 1,2 ha ruộng của ông đã phải bỏ không đến giờ.“Sau mùa hạn năm 2016, lúa vụ 3 chết gần hết, xã chỉ còn cho trồng 2 vụ lúa. Có một số ít ruộng lấy được nước ngọt thì trồng dưa, trồng màu nhưng giá cả thất thường lắm. Như dưa năm ngoái 5.000 đồng/kg, năm nay sụt còn 3.500 đồng/kg”, ông Son nói.

Ông Danh Son nhặt những trái dưa leo bỏ đi về cho bòĐình Tuyển

Vụ lúa gần nhất ông Danh Son thu được 8 tấn lúa, giảm khoảng 2 tấn so với năm 2018. Sau khi chừa lại 500 kg lúa để ăn, ông Son bán hết với giá 4.600 đồng/kg, được khoảng 34 triệu đồng. Số tiền này, vợ chồng ông lại phải trả tiền giống, phân thuốc mua gối đầu trước đó hết 19 triệu đồng. Vậy là công sức gần 4 tháng làm việc cật lực trên đồng ruộng còn lại không đáng bao nhiêu. Thậm chí, nếu tính cả công trồng trọt, chăm sóc, tưới tiêu suốt mùa, ông Son xem như lỗ vốn.“Làm ăn khó khăn quá nên 2 đứa con tôi sau khi lập gia đình chị em rủ nhau đi Bình Dương làm công nhân hết. Con cái tụi nó có 3 đứa giờ giao hết cho vợ chồng tôi trông coi, chăm sóc”, ông Son nói.

Bà Liêu Thị Ren, 64 tuổi, và cháu gái 12 tuổiẢnh: Đình Tuyển

Dọc hương lộ đi về trung tâm xã Thới Thạnh An là nhiều ngôi nhà cửa khoá, then cài mà phần lớn là của những gia đình đi làm ăn xa. Nhiều gia đình đìu hiu khi chỉ còn người già và trẻ nhỏ. “Tôi có 6 người con thì cả 6 đều đi xa làm công nhân ở miệt Đồng Nai. Mỗi năm chỉ có dịp Tết mới về một lần. Chỉ có con bé này là con đứa thứ 3 gửi lại để tôi trông coi, cho đi học và cũng để phụ giúp cơm nước. Tui già rồi, ốm đau hoài”, bà Liêu Thị Ren, 64 tuổi, nhìn đứa cháu gái 12 tuổi nói.Bà Ren kể, trước đây nhà bà cũng có 1 ha ruộng nhưng 10 năm trước, chồng bà bị bệnh nan y nên gia đình đã phải bán đất để lấy tiền chữa trị cho ông. Nhưng bệnh tình chồng bà quá nặng, gia đình bà rơi vào cảnh ruộng mất người cũng không cứu được, con cái đều phải tha hương.

Nhà nào cũng có người đi làm xa

Lật cuốn sổ ghi chép về nhân khẩu và lao động ở địa phương, ông Lâm Hoàng Khal (57 tuổi Trưởng ấp An Hoà 1) cho biết, ấp của ông có 326 hộ dân thì có 49 hộ đóng cửa nhà đưa cả gia đình lên miền Đông, TP.HCM làm công nhân. “Một người đi thấy sống được họ về rủ rê thêm anh em, bà con, lối xóm, thành thử giờ mà tính số người đi lẻ thì nhà nào cũng có người đi làm xa”, ông Khal nói.

Ông Lâm Hoàng Khal và cuốn sổ ghi chép những hộ gia đình lên thành phố làm công nhânĐình Tuyển

Dẫn chúng tôi sâu vào con đường liên ấp An Hoà 1, giữa một bên là kinh dẫn nước ngọt, một bên là nhà dân, phía sau là cánh đồng trơ gốc rạ khô, ông Khal bảo, trong ấp bây giờ có khá nhiều nhà tường xây từ 200 – 300 triệu đồng. Hầu hết đều là nhà của những gia đình lên thành thị làm công nhân. Khá lên rõ nhất là gia đình bà Lý Thị Sà Quynh, 55 tuổi, vừa xây xong căn nhà gần 400 triệu đồng.

Căn nhà đẹp nhất xóm của bà QuynhẢnh: Đình Tuyển

Bà Quynh cho biết, trước đây nhà bà cũng có gần 1 ha ruộng, nhưng làm lúa không hiệu quả nên bán hết để chuyển sang chăn nuôi bò. “Nuôi dần đến giờ gầy được đàn 16 con. Vừa rồi tôi bán nửa đàn bò cộng thêm với tiền các con đi làm xa phụ giúp cất được căn nhà này”, bà Quynh kể.5 người con của bà Quynh, tuy chỉ học tới lớp 2 – 3 nhưng ly hương đều tu chí làm ăn. Ai cũng khá hơn so với ở quê trước đây. Người con lớn của bà Quynh còn mua được xe khách 24 chỗ ngồi chạy tuyến Trần Đề đi Bình Dương để phục vụ nhu cầu người ở quê lên miền Đông tìm việc làm.Trưởng ấp Khal nói vẻ tự hào, nhờ phong trào lên phố làm công nhân mà trong 2 năm qua, ấp An Hoà 1 có tới 40 hộ thoát nghèo tất cả đều là công nhân. Số hộ nghèo còn lại của ấp chỉ còn 14 là những gia đình có người già neo đơn hay bật tật, không có ruộng vườn.

Khó để “bám” ruộng

So sánh về sự khác biệt giữa ở quê và đi làm công nhân, ông Khal, đưa ra ví dụ: “Nếu nhà có 10 công ruộng mà tới 5 đứa con, ruộng không đủ làm thì phải đi là mướn. Vất vả cả ngày được 200 ngàn đồng mà đâu phải lúc nào cũng có việc. Trong khi 5 người lên thành phố làm công nhân, mỗi người lãnh 6 – 7 triệu/tháng, tăng ca có khi được cả chục triệu đồng. Trừ các chi phí, nhà trọ, ăn uống, biết chi tiêu vẫn dư lại khá”.Ông Nguyễn Hải Quân, Phó Chủ tịch UBND xã Thạnh Thới An, cho biết thêm cả xã này có 3.071 hộ dân, thì đã có khoảng 1.300 người đi làm ăn xa ở các địa phương khác. Sản xuất nông nghiệp ở địa phương ngày càng khó khăn chính là một trong những nguyên nhân khiến người dân rời quê đi xa làm ăn xa ngày càng nhiều.“Không phải chỉ rời đi trong mùa hạn, mặn mà cả những mùa vụ khác họ vẫn đi khi tìm được công việc ổn định, thu nhập cao hơn so với ở quê”, ông Quân cho biết.

Rất khó để giữ chân những gia đình ở lại nông thôn khi thời tiết ngày càng thất thường khiến nmùa vụ khó khăn Đình Tuyển

Nhắc đến việc làm thế nào “giữ chân” lao động trẻ ở lại địa phương, ông Trần Hoàng Dũng, Trưởng phòng NN-PTNT huyện Trần Đề, lắc đầu cho rằng rất khó. “Mỗi nhà có vài công ruộng manh mún thì thà bán đi hoặc cho thuê rồi tìm việc khác sẽ tốt hơn. Huyện luôn tạo điều kiện để người dân đi làm dễ dàng nhất. Chỉ có điều băn khoăn nhất là làm thế nào chăm lo tốt hơn đến những thế hệ sau, con cái của những gia đình đi làm ăn xa để ở quê được chăm sóc, học hành”, ông Dũng nói.Hai mặt của hiện tượng “rời quê lên phố”PGS.TS Lê Anh Tuấn, Phó viện trưởng, Viên nghiên cứu Biến đổi khí hậu ĐBSCL nhận định hiện tượng lao động nông thôn, đặc biệt lao động trẻ, lên các vùng đô thị, các khu công nghiệp ngày càng nhiều. Biến đổi khí hậu hay cụ thể hơn là thời tiết bất thường là một trong các nguyên nhân của tình trạng trên. Yếu tố thay đổi tự nhiên như biến đổi khí hậu, cộng thêm tình trạng suy thoái môi trường và tài nguyên thiên nhiên, các chính sách còn bất cập, tâm lý xã hội, thất nghiệp, nghèo, thu nhập thấp, gia tăng dân số nông thôn, nhu cầu lao động tăng cao ở các vùng đất đang phát triển công nghiệp… là những nguyên nhân thúc đẩy tình trạng di dân.Sự dịch chuyển lao động này có một số lợi ích nào đó cho người lao động nhưng cũng để lại nhiều tiêu cực. Có thể kể đến như làm cho các vùng nông thôn đìu hiu, vắng vẻ, nhiều nơi đồng ruộng bỏ hoang hoặc thiếu đầu tư canh tác. Người trẻ lên thành phố thường phải bỏ con lại cho ông bà ở nhà chăm lo, thiếu quản lý, dạy dỗ dễ hư hỏng, thậm chí bị xâm hại. Một số thanh niên nam nữ lên các vùng đô thị lại nhiễm một số thói xấu chốn thị thành. Trong khi đó, việc gia tăng dân số cơ học thiếu kiểm soát vùng đô thị cũng góp phần phá vỡ nhiều quy hoạch cơ sở hạ tầng, tăng ô nhiễm, kẹt xe, rác thải, nước thải, tai nạn công nghiệp…

Vùng đất ly hương: Bỏ quê vào Sài Gòn mưu sinh vì nắng hạn kéo dài

Trang Thy

5

13:13 – 27/06/2019 2 

THANH NIÊN ONLINE

“Gia đình tôi có 3 sào ruộng nhưng không có nước canh tác nên vợ cùng các con phải vào Sài Gòn bán hủ tiếu, làm công nhân. Nếu không có mẹ già thì tôi cũng vô luôn trong đó kiếm việc làm”, ông Tiển bộc bạch.  

Ông Nguyễn Tăng Tiển xin từng gánh nước về sinh hoạt trong gia đình
 /// TRANG THY

Ông Nguyễn Tăng Tiển xin từng gánh nước về sinh hoạt trong gia đìnhTRANG THY

Quay quắt trong nắng hạn

Xã Phổ Cường (H.Đức Phổ, Quảng Ngãi) vừa thực hiện điều tra dân số và nhà ở với số liệu chạnh lòng: 7.391 người rời quê (hơn 46% dân số) tìm kế mưu sinh với việc bán hủ tiếu, làm thuê, bán vé số… nơi đất khách.Gà cất tiếng gáy báo hiệu bình minh, ông Nguyễn Tăng Tiển (ở thôn Thủy Thạch, xã Phổ Cường) thức dậy luộc thịt, nấu nước dùng… rồi mở cửa quán bán hủ tiếu. Những tia nắng đầu ngày hắt lên nền trời xa, ông đon đả chào mời, bê hủ tiếu đến tận bàn cho thực khách.

Đồng ruộng bỏ hoang vì không có nước tướiTRANG THY

Khi khách hàng cuối cùng rời quán, ông tất bật lau dọn và lo bữa sáng cho mẹ già thường xuyên đau yếu. Trưa nắng chói chang, ông tất tả gánh đôi thùng nhựa sang hàng xóm xin nước. Bệnh đau xương khớp hành hạ khiến cơ thể ông gầy còm, dáng đi khó nhọc, đôi thùng nhựa lắc lư theo nhịp bước. Đổ xong nước vào thùng chứa, ông đưa tay quệt mồ hôi trên gương mặt hằn sâu vết chân chim.”Hơn tháng nay giếng cạn khô nên tôi phải sang hàng xóm xin từng gánh nước về dùng…”, ông bộc bạch.

Những thửa ruộng chết khô vì giếng bơm cạn nướcẢNH: TRANG THY

Nhìn giếng nước sắp cạn trơ đáy, ông Trần Tình (Trưởng thôn Thủy Thạch) lắc đầu ngao ngán rồi buông tiếng thở dài. Chưa bao giờ ông chứng kiến cảnh khô hạn khốc liệt khiến làng quê quay quắt trong oi bức đến thế. Những cây hoa trước sân nhà héo rũ vì chắt chiu nước uống cho bò và dùng để sinh hoạt trong gia đình.

“Ở đây, nhiều người đứng trong thau nhôm múc từng ca nước tắm gội rồi tận dụng tưới cho rau xanh héo quắt vì nắng nóng, gợi nhớ cảnh cơ cực của người chiến sĩ nơi đảo xa”, ông Trần Tình… trần tình.Các hồ chứa nước sắp khô cạn nên vụ này xã Phổ Cường khoanh vùng, giảm canh tác gần 250 ha ruộng lúa và 180 ha hoa màu so với trước. 452 ha ruộng lúa đang tỉa dặm và làm đòng (đứng cái) cùng 20 ha hoa màu đánh đu với thời tiết, nguy cơ chết khô nếu nắng nóng kéo dài. Âu lo hiện lên trong mắt bao người, là chủ đề chính những cuộc họp hay lúc trò chuyện hàng ngày. Nỗi muộn phiền âm ỉ trong lòng với hơn 400 hộ dân bỏ ruộng hoang, không thể cấy trồng vì hạn hán.Ông Võ Cương, Phó chủ tịch UBND xã Phổ Cường, than thở: “Nắng nóng đến nỗi chuối là cây thân nước mà cũng chết héo. Vài tuần nữa không có mưa thì lúa và hoa màu cũng chết khô. Cả tháng qua, hàng trăm hộ dân trong xã thiếu nước sinh hoạt vì giếng cạn trơ đáy…”.

Ra đi chẳng đặng đừng

Những cánh đồng khô hạn phơi mình dưới nắng hạ chói chang. Xóm làng vắng vẻ. Bên hiên nhà, người già ngồi nhìn ra đầu ngõ với tiếng thở dài giữa trưa nắng. Trẻ thơ đôi mắt trong veo, ngơ ngác nhìn khách lạ, rụt rè: “Ba má cháu bán hủ tiếu ở Sài Gòn”…

Những người qua đêm giữa đồng canh chừng đàn vịtẢNH: TRANG THY

Thoạt trông, cuộc sống cư dân nơi đây khá nhàn nhã nhưng ngầm chứa bao nỗi muộn phiền. Trên 120 ha ruộng khô khốc, phơi mình dưới nắng chói chang với màu đất nâu nhạt não lòng. Những thửa ruộng lúa sạ sớm chết khô vì giếng bơm cạn nước, dập tắt niềm hy vọng mong manh của bao người nông dân chân lấm tay bùn. Nhiều gia đình dắt díu đến nơi khác mưu sinh, bỏ mặc ngôi nhà thân yêu hoang vắng cùng sương gió.”Ruộng trong thôn chỉ sản xuất vụ đông – xuân, thu nhập chẳng đáng là bao. Vậy nên nhiều người vào Sài Gòn, ra Đà Nẵng bán hủ tiếu gõ hay làm thuê, ở nhà chỉ còn người già và trẻ nhỏ. Nếu bám trụ ở quê thì biết lấy gì mà sống?”, ông Trần Tình tâm sự.

Dưa hấu không được thương lái thu mua nên phải bán ven đườngẢNH: TRANG THY
Cả xe khoai mì bán được vài triệu đồngẢNH: TRANG THY


Căn nhà bà Trà Thị Cảm ở thôn Nga Mân, xã Phổ Cường rộn tiếng cười đùa của hai cháu nhỏ được cha mẹ gửi về thăm ông bà nội vào dịp hè. Cha mẹ cháu rong ruổi bên xe hủ tiếu gõ tận tỉnh Bình Dương, khi mọi người chìm trong giấc ngủ mới trở về phòng trọ. Cả ba người con trai còn lại của bà Cảm cũng đang nhọc nhằn mưu sinh nơi Sài Gòn hoa lệ.

“Nhà tôi có trên 1 mẫu ruộng nhưng không có nước đành bỏ hoang. Hơn 2 tháng trước chỉ trỉa được 1 sào đậu phộng mà giờ giếng bơm cạn khô nên sợ háp quá chừng. Do vậy mà tụi nó phải vô trong đó chứ ở quê biết lấy gì mà sống? Lo nhất là vài bữa nữa không có rơm cho bò ăn. Lúa hết thì mượn được chứ ai cho mượn rơm?”, bà Cảm trăn trở.

Làng quê ‘rỗng ruột’

Hơn hai tháng trước, chính quyền xã Phổ Cường hoàn thành việc điều tra dân số và nhà ở với số liệu chạnh lòng: 7.391 người rời quê (chiếm hơn 46% dân số) tìm kế mưu sinh với việc bán hủ tiếu gõ, làm thuê, bán vé số…  nơi đất khách. Số người tha hương tăng dần khi nắng hạn kéo dài. Trong đó, hầu hết là những người trong độ tuổi lao động, lao động chính của gia đình.Làng quê bị “rỗng ruột” với nhiều căn nhà vắng chủ, cỏ dại mọc đầy vườn hoang. Khi có người qua đời, phải dăm ba xóm mới đủ người khỏe mạnh ghé vai khiêng quan tài ra nghĩa trang.Ông Trần Nguyên Giang, Chủ tịch UBND xã Phổ Cường, cho biết: “Nhiều người rời quê mưu sinh với việc bán vé số, làm thuê, nhưng phần lớn là bán hủ tiếu gõ. Nhờ đó, họ có điều kiện xây dựng nhà cửa, lo cho con em học hành. Nhưng có một số cháu thiếu sự dạy bảo vì qua mẹ đi làm ăn xa nên hư hỏng. Bên cạnh đó, do có nhiều người đi xa nên việc tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của nhà nước gặp nhiều khó khăn…”.


Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.