Theo người” bị dứt phép thông công”(ex-communié) Trần Đức Anh Sơn ngắm hoa đào Nhật và thưởng thức âm nhạc về hoa đào

Trần Đức Anh Sơn

HOA ANH ĐÀO BÊN DÒNG SÔNG KANDAGAWA


Kandagawa (神田川: Thần Điền xuyên) là một dòng sông nhỏ, rất nhỏ, chỉ như một con kênh chảy ngang qua Tokyo.
Hôm chúng tôi tới thăm GS. Trần Văn Thọ ở Đại học Waseda, sau buổi chuyện trò và ăn trưa, GS. Trần Văn Thọ khuyên chúng tôi đi thăm dòng sông Kandagawa, chỉ cách trường Wasweda chừng dăm bảy phút đi bộ. Giáo sư nói với chúng tôi: “Ở đó hoa anh đào nở đẹp lắm. Dòng sông này có liên quan đến một bài hát cùng tên, do Minami Kosetsu soạn nhạc và Kitajo Makoto viết lời. Bài hát này dựa trên một câu chuyện có liên quan đến đôi tình nhân là sinh viên trường Đại học Waseda. Đó là một tình khúc vượt thời gian”.
GS. Trần Văn Thọ đưa cho tôi một bài báo mà ông đã viết về dòng sông, câu chuyện tình và bản tình ca Kandagawa này, mà ông viết năm 2014 và đã in ở báo chí trong nước.
Tôi cầm bài báo của GS. Trần Văn Thọ trên tay, cùng anh em trong đoàn đi bộ ra bờ sông Kandagawa. Trước mắt chúng tôi là cả một trời hoa anh đào, đẹp không bút nào tả xiết. Tôi phải mượn ống kính máy ảnh để ghi lại vẻ đẹp ấy, rồi đăng lên đây, cùng với bài viết của GS. Trần Văn Thọ, để bạn bè trên FB cùng thưởng lãm.
Cuối status này, tôi đăng lời bài hát Kandagawa bằng Nhật ngữ, Romaji và Anh ngữ. Ngoài ra, tôi cũng dẫn link bài hát Kandagawa do ca sĩ Nhật Bản Minami Kosetsu hát bằng tiếng Nhật:, https://www.youtube.com/watch?v=my-Z-wtPZf0 và bài hát này do ca sĩ Ngọc Hương hát bằng tiếng Việt: https://www.youtube.com/watch?v=BquGiaEB9t0
Ai thích nghe thì click vào 2 link trên đây để nghe.


NGƯỜI NƯỚC HUỆ

KANDAGAWA – DÒNG SÔNG ĐÃ ĐI VÀO THI CA NHẬT BẢN


GS. Trần Văn Thọ (Đại học Waseda, Tokyo)

Kandagawa là con sông nhỏ chảy giữa thành phố Tokyo. Một khúc sông chảy gần Đại học Waseda, nơi tôi đang dạy học và nghiên cứu, đã trở thành vũ đài của một tình khúc vượt thời gian.
Từ phòng nghiên cứu của tôi đi bộ khoảng 7-8 phút là tới sông Kandagawa. Hằng năm vào đầu tháng tư, hoa anh đào nở rộ hai bên bờ sông. Đặc biệt khúc sông gần Đại học Waseda vào dịp này nhiều người vừa đi thưởng hoa vừa làm thơ, loại thơ senryu, viết trên mảnh giấy nhỏ treo trên cành anh đào. Senryu là loại thơ 17 chữ thịnh hành từ giữa thời Edo (giữa thế kỷ 18), có nội dung hoặc tự trào hoặc trào phúng liên quan nhân tình thế thái, phê phán xã hội hoặc diễn tả tâm cảnh của mình.


Kandagawa đi vào thi ca qua nhạc phẩm cùng tên con sông, ra đời năm 1973. Bản nhạc do ban nhạc Kaguyahime của ca sĩ Minami Kosetsu (đồng thời là người soạn nhạc cho tác phẩm này) vừa phát ra trên chương trình ca nhạc ở các đài phát thanh đã được đón nhận nồng nhiệt, thính giả liên tục gửi yêu cầu phát thanh lại. Đĩa nhạc phát hành bán hết ngay, mỗi ngày trung bình bán tới 80.000 đĩa, chỉ vài tuần số bán lên tới cả triệu đĩa. Cho đến bây giờ nhạc phẩm này vẫn được người Nhật ưa thích.
Đặc biệt ca từ gợi cảm và một số câu, một số nội dung trong đó được người đời tiếp tục bàn luận với nhiều cách giải thích khác nhau. Nghe nói trong công viên Suehirobashi gần trung lưu sông Kandagawa có một tấm bia khắc ca từ của nhạc phẩm này. Thật hiếm có một nhạc phẩm có lịch sử mới 40 năm và người viết ca từ hiện nay mới 66 tuổi đã sớm trở thành huyền thoại. Quỳnh Chi đã phỏng dịch ca từ của tác phẩm này thành một bài thơ. Được tác giả đồng ý, tôi chép lại bài thơ đưa vào cuối bài viết này.
Người viết ca từ cho nhạc phẩm này là Kitajo Makoto, sinh năm 1947 – nguyên là sinh viên khoa văn của Đại học Waseda. Trong nhạc phẩm, Kitajo hồi tưởng thời đi học ở Waseda, vào cuối thập niên 1960, cùng với người yêu thuê “một phòng trọ 3 chiếu, từ cửa sổ nhìn xuống là dòng sông Kandagawa”. “Chiếu” là đơn vị đo lường độ lớn của một căn phòng, mỗi chiếu tương đương 1,5m2. Độ lớn tiêu chuẩn một căn phòng thường là 6 chiếu. Phòng nhỏ là 4 chiếu rưỡi. Phòng 3 chiếu thì rất nhỏ.
Thập niên 1960 là giai đoạn kinh tế Nhật phát triển – được thế giới đánh giá là thần kỳ. Kế hoạch bội tăng thu nhập quốc dân của thủ tướng Ikeda Hayato chỉ 7 năm là đạt được mục tiêu, thay vì 10 năm như dự kiến. Năm 1964 Nhật tổ chức Tokyo Olympic và mở đường tàu điện cao tốc (Shinkanesn) Tokyo – Osaka, đánh dấu một bước phát triển. Cuối thập niên 1960 hầu hết nhà nào cũng có tủ lạnh, tivi, quạt máy. Đời sống của người Nhật nói chung đã được cải thiện nhiều. Tuy nhiên phải đợi đến thập niên 1980 mức sống của người Nhật mới theo kịp các nước tiên tiến Âu Mỹ.


Trong bối cảnh đó, sinh viên đại học vào thập niên 1960 nói chung là chật vật, nhất là sinh viên xuất thân ở địa phương đến học tại các đại học ở Tokyo. Thông thường họ phải thuê nhà trọ chập hẹp 4 chiếu rưỡi hoặc 3 chiếu, dùng chung nhà vệ sinh, đôi khi chung bếp nấu ăn với những phòng khác và phải đi tắm ở các nhà tắm cộng cộng. Hai người yêu nhau trong nhạc phẩm Kandagawa ở chung trong căn phòng chỉ có 3 chiếu cho thấy cuộc sống đặc biệt khó khăn so với mức trung bình của sinh viên thời đó. Nhưng qua ca từ ta có thể tưởng tượng đó là đôi tình nhân yêu nhau thắm thiết.
Ca từ của nhạc phẩm chỉ là sự hồi tưởng về vài sinh hoạt hằng ngày hay vài đối thoại của hai người nhưng viết rất hay, gói ghém được tình cảm mộc mạc, chân thật, gợi cảm. Đặc biệt, hình ảnh sinh hoạt ấy phản ảnh một thời đại của xã hội, thời đại tuổi đôi mươi của những người sinh trong giai đoạn 1947-1949 là giai đoạn bùng nổ trẻ sơ sinh (baby boom), những người làm nên một thế hệ với tỉ lệ dân số lớn ảnh hưởng đến xã hội Nhật trong nhiều thời kỳ.


Trong ca từ, chỗ hai người cùng đi tắm ở nhà tắm công cộng (tiếng Nhật gọi là sento) được người đời bàn tán nhiều. Sento chia ra hai gian riêng cho nam và nữ. Mỗi gian ngoài những chỗ có vòi nước nóng, lạnh cho từng người ngồi tắm còn có một bồn nước nóng lớn, ngồi ngâm mình trong đó sẽ có được cảm tưởng như đang đi tắm ở suối nước nóng. Người chủ hoặc người quản lý thường là một phụ nữ lớn tuổi ngồi trên cái đài cao có thể thấy cả hai bên. Ngoài công việc thu tiền, người này còn có vai trò mách giúp những cặp vợ chồng trẻ hay người yêu khi người thứ hai đã tắm xong để họ cùng ra về.


Trong nhạc phẩm Kandagawa, cô gái kể lại là “đã hẹn nhau cùng ra về nhưng lúc nào anh cũng bắt em đợi”. Người đời đặt câu hỏi tại sao anh chàng tắm lâu thế và đưa ra nhiều giả thuyết để giải thích. Nhưng cũng có người cho rằng nhân vật kể chuyện là chàng chứ không phải nàng.
Nhạc phẩm Kandagawa có hai lời nhưng mấy câu cuối là điệp khúc chung cho cả hai và đối với tôi, đây là phần ca từ đạt ý nhất: “Thuở ấy còn trẻ lắm, không có gì để sợ cả. Có điều, sự dịu dàng của anh đã làm em sợ”. Người đời bàn tán nhiều về câu cuối này.
Tại sao lại sợ? Có người giải thích là cô gái sợ hạnh phúc đang có sẽ bay xa, Quỳnh Chi trong bài thơ phỏng dịch cũng hiểu như vậy. Người khác thì cho rằng nhân vật kể chuyện là chàng chứ không phải nàng, và chàng ở ngoài xã hội, tham gia phong trào đấu tranh của sinh viên trong các năm 1968-1969 (chống Hiệp ước an ninh Nhật – Mỹ, đòi hỏi được tự do hơn ở học đường…), chẳng sợ quyền lực hay thế lực nào nhưng về phòng trọ thì mềm lòng vì sự dịu dàng của người yêu.
Tôi thì vẫn thích hiểu nhân vật kể chuyện là nàng – và sự dịu dàng luôn là thứ vũ khí dễ chinh phục lòng người. Nhưng thôi, để ca từ ấy ai hiểu thế nào cũng được, “cho nghìn sau lơ lửng với nghìn xưa”.
T.V.T (Tokyo, đầu Xuân 2014)

LỜI BÀI HÁT KANDAGAWA

* 日本語
神田川
貴方は
もう忘れたかしら
赤いてぬぐい マフラーにして
二人で行った 横丁の風呂屋
一緒に出ようねって 言ったのに
いつも私が待たされた
洗い髪が芯まで冷えて
小さな石鹸 カタカタ鳴った
貴方は私の 
からだを抱いて
冷たいねって 言ったのよ
若かったあの頃 
何も恐くなかった
ただ貴方のやさしさが 恐かった
貴方はもう捨てたのかしら
二十四色のクレパス買って
貴方が描いた 私の似顔絵
うまく描いてねって 言ったのに
いつもちっとも 似てないの
窓の下には神田川
三畳一間の小さな下宿
貴方は私の指先見つめ
悲しいかいって きいたのよ
若かったあの頃
何も恐くなかった
ただ貴方のやさしさが 恐かった

* Romaji:
KANDAGAWA 
Anata wa mou wasureta kashira
Akai tenugui mafuraa ni shite
Futari de itta yokochou no furoya
Issho ni deyou ne tte itta no ni
Itsumo watashi ga matasareta 
Araigami ga shin made hiete 
Chiisana sekken katakata natta 
Anata wa watashi no karada wo daite 
Tsumetai ne tte itta no yo
Wakakatta ano koro nanimo kowakunakatta 
Tada anata no yasashisa ga kowakatta
Anata wa mou suteta no kashira 
Nijuuyo iro no kurepasu katte 
Anata ga kaita watashi no nigaoe 
Umaku kaite nette itta no ni
Itsumo chittomo nitenai no
Mado no shita ni wa kandagawa 
Sanjou hitoma no chiisana geshuku 
Anata wa watashi no yubisaki mitsume 
Kanashii kai tte kiita no yo
Wakakatta ano koro nanimo kowakunakatta 
Tada anata no yasashisa ga kowakatta

* English:
KANDA RIVER
Maybe you’ve already forgotten
How we went to the public bath down the lane 
With our red hand towels as mufflers 
You said, “Let’s go together”
But you always made me wait 
My damp hair was frozen down to the roots 
I rattled the small soap 
You held me 
And said, “You’re cold”
When we were young, I wasn’t afraid of anything 
Only your tenderness made me afraid
Maybe you’ve already thrown away 
The drawing of me you made 
With the twenty-four-color set of pastel crayons you bought
“Make it good,” I said
But it didn’t look like me at all 
I can see the Kanda River from out the window 
Of my three-tatami room at the boarding house 
You looked at my fingertips 
And asked, “Are you sad?”
When we were young, I wasn’t afraid of anything 
Only your tenderness made me afraid



Extra

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.