Giáo dục đã,đang và sẽ khủng hoảng !!??

Giáo dục đang khủng hoảng?

Đăng Nguyên

Đăng Nguyên

– 12/01/2019 1 THANH NIÊN

Đây là câu hỏi các đại biểu tham gia hội thảo quốc tế ‘Giáo dục giá trị trong nhà trường’ liên tục đặt ra với nhiều trăn trở.

Đại biểu phát biểu tại hội thảo /// Đ.N

Đại biểu phát biểu tại hội thảoĐ.NHội thảo do Viện Nghiên cứu giáo dục và giao lưu quốc tế (ĐH Huế) phối hợp với Trường Cán bộ quản lý giáo dục TP.HCM tổ chức ngày 11.1.

Lệch lạc về mục đích học tập

PGS-TS Nguyễn Thị Kim Ngân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu giáo dục và giao lưu quốc tế (ĐH Huế) và PGS-TS Hà Thanh Việt cho rằng nhiều hiện tượng đau lòng liên quan đến trẻ vị thành niên, đến nhà trường, học sinh diễn ra hằng ngày, mức độ mỗi ngày càng nghiêm trọng, nhiều khi không thể hình dung được. Giáo dục không thể xem như vô can mà phải chịu trách nhiệm lớn.

Giáo dục đang khủng hoảng? - ảnh 1

TIN LIÊN QUAN

Nhà giáo cần có chứng chỉ hành nghề!

Còn PGS-TS Trần Thị An, ĐH Quốc gia Hà Nội, nhìn nhận hiện nay có một số bất cập trong giáo dục giá trị ở cấp học phổ thông. Đầu tiên là khẩu hiệu “Tiên học lễ – hậu học văn” đã lạc hậu. Tốt hơn cả là tìm ra các khẩu hiệu mang tính triết lý của từng trường để vừa thể hiện bản sắc của từng ngôi trường vừa gần gũi trong chuẩn mực văn hóa truyền thống VN mà giáo dục VN đang hướng tới. Thứ hai là bệnh hình thức về điểm số, phong trào, tính “diễn”. Thứ ba là sự lệch lạc về mục đích học, như tính thực dụng trong học tập.“Trong khoảng 40 năm qua, đã có sự thay đổi chóng mặt về mục đích học trong nhận thức của phụ huynh và học sinh. “Học để làm gì” là một câu hỏi có tương đối chung một đáp án: Học vì điểm số, để có hồ sơ đẹp nhằm đạt tới mục đích cụ thể (vào được trường tốt ở bậc học trên, ra trường dễ xin việc…). Mục đích này như một người bẻ ghi, hướng tất cả đoàn tàu học đường đi đến các ga định sẵn, chung cho tất cả. Đây là mấu chốt cho tình trạng thực dụng trong dạy và học, thiếu trung thực trong thi cử”, bà An nhận định.Đồng ý với đa số các nhận định này nhưng tiến sĩ Đinh Trí Dũng, Giám đốc NXB Trường ĐH Vinh, đặt câu hỏi: “Sau hàng loạt vụ việc trong giáo dục, đặc biệt là các vụ việc nổi cộm, người ta đang đặt vấn đề phải chăng giáo dục đang khủng hoảng?”.

Khái niệm “con ngoan trò giỏi” không còn phù hợp

Sau hàng loạt vụ việc trong giáo dục, đặc biệt là các vụ việc nổi cộm, người ta đang đặt vấn đề phải chăng giáo dục đang khủng hoảng?Tiến sĩ Đinh Trí Dũng, Giám đốc NXB Trường ĐH Vinh

PGS-TS Biện Minh Điền, bộ môn ngữ văn, Trường ĐH Vinh, cũng cho rằng không chỉ khủng hoảng, chúng ta đang đứng trước sự bế tắc, đang tìm lối đi, giải quyết mâu thuẫn giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại. “Một thời chúng ta đề cao vai trò người thầy trong nhà trường – “không thầy đố mày làm nên”, nhưng hiện nay lại giống như “không mày đố thầy làm nên”. Các trường đang ve vãn học trò để có người đào tạo”, ông Điền thẳng thắn.PGS-TS An cho rằng xã hội đã thay đổi. Việc tương tác giữa thầy và trò hiện nay cần công bằng, khách quan, tôn trọng lẫn nhau. “Khái niệm “con ngoan – trò giỏi” như lâu nay đã lỗi thời, hoàn toàn không còn phù hợp trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Cái “ngoan chuẩn mực” khiến học sinh học thuộc, học vẹt, tuân theo khuôn mẫu và không phản biện. “Trò giỏi” là điểm cao. Điểm số đương nhiên cũng là một cách đánh giá nhưng bằng mọi cách để học sinh đạt điểm cao bằng văn mẫu, quay cóp và mọi thứ thì cũng cần phải xem lại”, bà An phân tích.

“Lệch chuẩn” về giá trị ?

Trong bài viết gửi đến hội thảo, PGS-TS Huỳnh Văn Sơn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, đưa ra một khảo sát về việc lựa chọn các giá trị của thanh niên hiện nay. Có tất cả 32 giá trị được đưa ra khảo sát như hiếu thảo, tự tin, trung thực, tự trọng… Trong đó, giá trị “khiêm tốn” xếp gần cuối nhóm, “tự tin” được xếp ở bậc cao nhất. Một điểm lưu ý là “vì lợi ích cộng đồng” và “hy sinh vì người khác” xếp cuối trong nhóm giá trị. Điều đó cũng cho thấy cái tôi của người trẻ vẫn còn rất lớn, lợi ích cá nhân có thể được đặt lên trên cả lợi ích chung.Ông Sơn nhận xét: “Trong việc lựa chọn những giá trị sống, nếu thiếu định hướng thì đa số thanh niên đều thích một cuộc sống giàu sang nhanh chóng, được bảo bọc mà không phải lo nghĩ. Từ đây, không ít bạn trẻ tìm chút danh tiếng để có thể khai thác các giá trị kinh tế, một bộ phận giới trẻ hiện nay thiếu định hướng sống. Từ đó, việc họ bị ảnh hưởng từ những phát ngôn của “sao” là dễ hiểu”.

TIN LIÊN QUAN

Ông Sơn cho rằng cần quan tâm định hướng giá trị trong việc lựa chọn hành động cho thanh niên. Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, truyền thống, nhất là giá trị nhân văn, đạo đức truyền thống, để các giá trị này tiếp tục khẳng định là nhân tố tích cực thúc đẩy sự phát triển của đất nước…Theo PGS-TS Nguyễn Thị Kim Ngân, giáo dục giá trị là một trong những trách nhiệm lớn của nhà trường, thậm chí là “mục tiêu phát triển nhân cách người học của hệ thống giáo dục”. Nhưng giáo dục giá trị không phải chỉ là bổn phận của nhà trường mà còn là nghĩa vụ của gia đình và xã hội.

Thấu cảm của (thầy) Chu Mộng Nong

LẠY MỚ THÁNH: TOÀN CHÉM GIÓ CHO RA VẺ TRĂN TRỞ VỚI GIÁO DỤC

Giáo dục đang khủng hoảng, hiển nhiên rồi.
Khủng hoảng do triết lý giáo dục ư? Triết lý “con ngoan trò giỏi”, “tiên học lễ hậu học văn” cổ xưa, hay “thực học, thực nghiệp” gì đó ông Nguyễn Minh Thuyết vừa đề xuất thì cũng chỉ là cái vỏ ngôn từ. Mỗi triết lý đó, nếu thực hiện đúng trong nghĩa mới, hiện đại thì cũng chẳng có gì là sai để dẫn đến khủng hoảng. Lẽ nào nghĩa của từ “ngoan” chỉ có phục tùng hay nô lệ, và “giỏi” chỉ mang nghĩa chạy theo thành tích của những điểm số? Lẽ nào chữ “lễ” chỉ còn mang nghĩa là trật tự, phép tắc phong kiến khi thứ trật tự, phép tắc đó đã bị chôn vùi trong quá khứ? Một đứa trẻ cãi lại bố mẹ hay cãi thầy, nhưng nó vẫn là ngoan khi nó không làm điều xấu. Chạy theo thành tích bằng năng lực thật sự thì là sự cạnh tranh tích cực chứ không phải là bệnh.
Triết lý “thực học, thực nghiệp” mà ông Thuyết đề xuất có thể xem là một cuộc cải cách, bởi nó có ý nghĩa chống lại những giá trị ảo đang thống trị. Nhưng “học” gắn liền với “nghiệp”. Nghiệp thế nào thì chi phối học thế ấy. Tôi hiểu ông Thuyết và những nhà cải cách đang cố gắng xây dựng một chương trình học tập bám sát với nhu cầu thực tiễn. Và như vậy sẽ loại bỏ những thứ trí thức lỗi thời hoặc viễn vông xa thực tế. Nhưng tôi lại tin chắc các ông chẳng biết thực tế đòi hỏi như thế nào để xây dựng một chương trình thiết thực.

Bởi đòi hỏi thực tế rất phức tạp trong bối cảnh xã hội hiện nay. Trước tiên là đời sống kinh tế đa thành phần nhưng dơi không ra dơi chuột không ra chuột. Kinh tế nhà nước vẫn được duy trì để kìm hãm kinh tế tự nhân, trong khi kinh tế tư nhân thì cần tư duy mafia hoặc tìm chỗ chống lưng của quyền lực để “ăn nên làm ra” hơn là cần năng lực. Đó là chưa nói chính trị cũng có đòi hỏi của chính trị như một nhu cầu thực tế. Đố ông nào dám tạo ra một chương trình giáo dục độc lập với chính trị và xã hội để gọi là chống những giá trị ảo?
Nghiệp đã ảo thì không có thực học nào cả. Tất cả rồi sẽ đối phó để có tấm bằng với trình độ ảo, cho dù các ông có thiết kế một chương trình tối ưu nhất.
Tôi là người rất tiên phong đổi mới dạy học, từ cập nhật giáo trình hiện đại đến dạy học khai phóng, nhưng rồi phải ngậm ngùi vì người học không cần điều tôi dạy. Họ cần điểm số cao và lấy bằng nhanh để chạy việc. Đó là sự thực.
Đừng trách thanh niên chạy đua theo cái này cái khác. Chúng có chạy đua theo danh vọng của quyền lực để chui vào các cơ quan nhà nước hay bắt chước các sao để thành người nổi tiếng cũng là chuyện đương nhiên, vì đó đã là “nghiệp”. Khi giá trị ảo đang lên ngôi thì tự nó sao chép ra các thế hệ kế thừa. Cái mà ta gọi là ảo đó lại là thực, bởi nhờ cái ảo đó mà bọn thanh thiếu niên có một sự nghiệp cho chúng. Nếu không, giả dụ chúng có năng lực thật sự, thì đời sống của chúng cũng sẽ chẳng ra gì vì không có chỗ sử dụng, trừ phi chúng “tị nạn” ở nước văn minh.
Các thánh thử thống kê cho tôi xem, trong số hàng triệu người học, có mấy người có năng lực thật sự được xã hội trọng dụng để họ thi thố năng lực?
Triết lý hay chương trình, nội dung, phương pháp rốt cuộc đều chỉ là cái nhãn giả tạo, không giải quyết được điều gì. Ngay cả việc có người đề xuất quay lại triết lý giáo dục “nhân bản, dân tộc, khai phóng” và copy luôn chương trình của Việt Nam cộng hòa cũng vô nghĩa, nếu không nói còn thảm hại hơn khi đó chỉ là bứt râu ông nọ cắm cằm bà kia. Giáo dục Việt Nam cộng hòa là giáo dục tư bản chủ nghĩa với nền chính trị và xã hội khác. Tôi không khẳng định nó đã từng là nền chính trị dân chủ (thậm chí có lúc rất độc tài), nhưng đó là thể chế có một nền tảng dân chủ để từng bước vươn đến tự do, dân chủ cùng với nền kinh tế phát triển trong thị trường lao động tự do. Triết lý “nhân bản, dân tộc, khai phóng” của Việt Nam cộng hòa không phải là sự dán nhãn làm sang mà xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của xã hội đó.
Cầu nào thì cung nấy. Giáo dục xét đến cùng là cung ứng nguồn nhân lực cho nhu cầu xã hội. Các nhà cải cách giáo dục kêu gọi “dạy học phát triển năng lực” như một định hướng tiến bộ. Nhưng mọi nỗ lực cải cách giáo dục đang làm cái việc rất vô nghĩa khi xã hội không cần năng lực mà đang cần thành phần cơ hội, lưu manh nhiều hơn. Khi cái ảo đang ở ngôi thống trị làm lũng đoạn mọi giá trị thì có cải cách giáo dục kiểu gì cũng thất bại thảm hại. Tôi xin phép được nói thẳng. Muốn cải cách giáo dục thành công hãy cải cách xã hội trước. Phải xây dựng một thị trường tự do với sự cạnh tranh lành mạnh cùng với một nền chính trị dân chủ cởi mở thì giáo dục mới thoát khỏi sự khủng hoảng. Bởi khi ấy, sự chạy đua thành tích, chạy đua bằng cấp, kể cả chạy trường, chạy lớp, chạy điểm hoàn toàn vô nghĩa. Sự dối trá và kể cả sự yếu kém của thầy lẫn trò tự nó bị đào thải tự nhiên. Bộ Giáo dục và Đào tạo không cần cải cách, các trường học cho đến các thầy cô đều phải tự thân vận động bằng những cải cách thiết thực để tồn tại nếu không muốn bị đào thải bởi chính thị trường tự do.
Nước Mỹ có những trường đại học mua bán bằng cấp ảo mà luật của họ không cấm, không phạt, nhưng tại sao không bán được cho người Mỹ và cho dân các nước văn minh mà lại toàn bán cho Việt Nam để kiếm sống?
Các thánh không dám nói công khai sự thực như tôi nói thì đừng chém gió cho ra vẻ “trăn trở” nữa. Trong số những người phát ngôn trong bài báo này tôi biết rõ có vài người bất tài, tham như mõ, ăn của sinh viên không chừa thứ gì, đến mức mua bán điểm chác, chứng chỉ tràn lan, nhưng mở mồm ra là vì học sinh thân yêu, vì khai phóng sáng tạo… rồi đổ lỗi khủng hoảng là do điều này điều kia. Toàn nói một đằng làm một nẻo, đổ lỗi bậy bạ để bịa ra các dự án cải cách ngốn không biết bao nhiêu tiền dân, khốn nạn lắm!


Chu Mộng Long

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.