Công ty quốc doanh Tàu ZTE tiếp tay Venezuela kiểm soát người dân theo kiểu Tàu

Chinese telecoms giant ZTE is helping Venezuela build a system that monitors citizen behavior through a new identification card. The “fatherland card,” already used by the government to track voting, worries many in Venezuela and beyond.


Filed Nov. 14, 2018, 1 p.m. GMT

(En español)

In April 2008, former Venezuelan President Hugo Chávez dispatched Justice Ministry officials to visit counterparts in the Chinese technology hub of Shenzhen. Their mission, according to a member of the Venezuela delegation, was to learn the workings of China’s national identity card program. 

Chávez, a decade into his self-styled socialist revolution, wanted help to provide ID credentials to the millions of Venezuelans who still lacked basic documentation needed for tasks like voting or opening a bank account. Once in Shenzhen, though, the Venezuelans realized a card could do far more than just identify the recipient.


  1. In Venezuela, new cryptocurrency is nowhere to be found 
  2. A journey on a caravan of misery 
  3. How a defrocked judge became the chief legal enforcer for Maduro’s Venezuela

There, at the headquarters of Chinese telecom giant ZTE Corp, they learned how China, using smart cards, was developing a system that would help Beijing track social, political and economic behavior. Using vast databases to store information gathered with the card’s use, a government could monitor everything from a citizen’s personal finances to medical history and voting activity.

“What we saw in China changed everything,” said the member of the Venezuelan delegation, technical advisor Anthony Daquin. His initial amazement, he said, gradually turned to fear that such a system could lead to abuses of privacy by Venezuela’s government. “They were looking to have citizen control.”

The following year, when he raised concerns with Venezuelan officials, Daquin told Reuters, he was detained, beaten and extorted by intelligence agents. They knocked several teeth out with a handgun and accused him of treasonous behavior, Daquin said, prompting him to flee the country. Government spokespeople had no comment on Daquin’s account.

The project languished. But 10 years after the Shenzhen trip, Venezuela is rolling out a new, smart-card ID known as the “carnet de la patria,” or “fatherland card.” The ID transmits data about cardholders to computer servers. The card is increasingly linked by the government to subsidized food, health and other social programs most Venezuelans rely on to survive. 

And ZTE, whose role in the fatherland project is detailed here for the first time, is at the heart of the program.

As part of a $70 million government effort to bolster “national security,” Venezuela last year hired ZTE to build a fatherland database and create a mobile payment system for use with the card, according to contracts reviewed by Reuters. A team of ZTE employees is now embedded in a special unit within Cantv, the Venezuelan state telecommunications company that manages the database, according to four current and former Cantv employees.

The fatherland card is troubling some citizens and human-rights groups who believe it is a tool for Chávez’s successor, President Nicolás Maduro, to monitor the populace and allocate scarce resources to his loyalists. 

“It’s blackmail,” Héctor Navarro, one of the founders of the ruling Socialist Party and a former minister under Chávez, said of the fatherland program. “Venezuelans with the cards now have more rights than those without.”

In a phone interview, Su Qingfeng, the head of ZTE’s Venezuela unit, confirmed ZTE sold Caracas servers for the database and is developing the mobile payment application. The company, he said, violated no Chinese or local laws and has no role in how Venezuela collects or uses cardholder data.

“We don’t support the government,” he said. “We are just developing our market.”

An economic meltdown in Venezuela is causing hyperinflation, widespread shortages of food and medicines, and a growing exodus of desperate citizens. Maduro has been sanctioned by the United States and is criticized by governments from France to Canada as increasingly autocratic.

In that, critics say, Maduro has an ally. The fatherland card, they argue, illustrates how China, through state-linked companies like ZTE, exports technological know-how that can help like-minded governments track, reward and punish citizens. 

“CITIZEN CONTROL”: Anthony Daquin, once the top information security advisor to the Justice Ministry, said intelligence agents beat and extorted him after he voiced privacy concerns. REUTERS/Yuri Gripas

The database, according to employees of the card system and screenshots of user data reviewed by Reuters, stores such details as birthdays, family information, employment and income, property owned, medical history, state benefits received, presence on social media, membership of a political party and whether a person voted.

So far, the government’s disclosure of  ZTE’s involvement in the fatherland project has been limited to a passing reference in a February 2017 press release that credited the company with helping to “fortify” the underlying database.

Venezuela’s government didn’t respond to requests for comment for this article. Nadia Pérez, a spokeswoman for Cantv, the state-run telecoms firm, declined to comment, and Manuel Fernández, the company’s president, didn’t respond to emails or text messages from Reuters. China’s Justice Ministry and its embassy in Caracas didn’t respond to requests for comment. Although ZTE is publicly traded, a Chinese state company is its largest shareholder and the government is a key client.

ZTE has run afoul of Washington before for dealings with authoritarian governments. The company this year paid $1 billion to settle with the U.S. Commerce Department, one of various penalties after ZTE shipped telecommunications equipment to Iran and North Korea, violating U.S. sanctions and export laws. The Commerce action was sparked by a 2012 Reuters report that ZTE sold Iran a surveillance system, which included U.S. components, to spy on telecommunications by its citizens.

Legal experts in the United States said it is unclear whether ZTE and other companies that supply the fatherland system are violating U.S. sanctions on Venezuelan leaders by providing tools that critics believe strengthen the government’s grip on power. Fernández, the Cantv president, is one of the targets of those sanctions because of the telecom company’s censorship of the internet in Venezuela, according to a U.S. Treasury Department statement. But the prohibitions thus far are meant primarily to thwart business with Maduro and other top officials themselves, not regular commerce in Venezuela. 

Still, U.S. lawmakers and other critics of Maduro’s rule are concerned about ZTE’s role in Venezuela. “China is in the business of exporting its authoritarianism,” U.S. Senator Marco Rubio told Reuters in an email. “The Maduro regime’s increasing reliance on ZTE in Venezuela is just the latest example of the threat that Chinese state-directed firms pose to U.S. national security interests.”

HIGH-TECH HELP: Cantv, Venezuela’s state telecoms company, relies on ZTE for projects like the fatherland database. REUTERS/Carlos Eduardo Ramirez

To understand how the fatherland card works and how it came to be, Reuters reviewed confidential contracts and internal government documents related to its development. Reporters also interviewed dozens of current and former employees of ZTE, Venezuela’s government and Cantv, or Compañía Anónima Nacional Teléfonos de Venezuela, as the company is formally known. They confirmed details of the project and the outlines of Daquin’s account of its origins.


Maduro for the past year has urged citizens to sign up for the new card, calling it essential to “build the new Venezuela.” As many as 18 million people, over half the population, already have, according to government figures.

“With this card, we are going to do everything from now on,” Maduro said on state television last December.

To encourage its adoption, the government has granted cash prizes to cardholders for performing civic duties, like rallying voters. It has also given one-time payouts, such as awarding moms enrolled in the card a Mother’s Day bonus of about $2. The payment, last May, was nearly a monthly minimum wage – enough to buy a carton of eggs, given the current pace of inflation.

Maduro is also taking steps to force the card’s adoption. The government now says Venezuelans need it to receive public benefits including medicine, pensions, food baskets and subsidized fuel. In August, retirees protested outside social security offices and complained the fatherland rule limits access to hard-won pensions.

Benito Urrea, a 76-year-old diabetic, told Reuters a state doctor recently denied him an insulin prescription and called him “right wing” because he hasn’t enrolled. Like some other Venezuelan citizens, especially those who oppose the Maduro administration, Urrea sees the card with suspicion. “It was an attempt to control me via my needs,” he said in his Caracas apartment. 

Reuters was unable to contact the doctor.

NOT WITH THE PROGRAM: Benito Urrea, 76, said a state doctor denied him insulin because he hasn’t enrolled for the fatherland card. REUTERS/Marco Bello

Using the servers purchased from ZTE, the government is creating a database some  citizens fear is identifying Venezuelans who support the government and those who don’t. Some of the information, such as health data, is gathered with card usage. Some is obtained when citizens enroll. Cardholders and local human rights groups told Reuters that administrators ask questions about income, political activities and social media profiles before issuing the card.

Civil servants are facing particular pressure to enroll, according to more than a dozen state workers. When scanning their cards during a presidential election last May, employees at several government offices were told by bosses to message photos of themselves at polls back to managers, they said. A Justice Ministry document reviewed by Reuters featured a list of state employees who didn’t vote. 

After Chávez became president in 1999, he sought to empower “invisible” Venezuelans who couldn’t access basic services. In the following years, more citizens received documentation, but the cards were fragile and easily forged, according to a 2007 Justice Ministry report.

The report, reviewed by Reuters, recommended a new, microchip-enabled card that would be harder to counterfeit. No such effort got underway. 

That December, after nearly a decade of soaring popularity, Chávez suffered his first electoral defeat, losing a referendum to scrap term limits. Oil prices plummeted shortly thereafter, hammering the economy.SMART CARD: Reuters spent months investigating Venezuela’s development of the fatherland system. President Nicolás Maduro, who often urges citizens to enroll for the card, publicly thanked China for its help and said the ID will be needed for “everything.” 

Chávez worked to appease his working-class base, including throngs still lacking identity credentials. He sent Daquin, the top information security advisor at the Justice Ministry, to China.

The technology Daquin and colleagues learned about in Shenzhen underpinned what would become China’s “Social Credit System.” The still-evolving system, part of which uses “smart citizen cards” developed by ZTE, grades citizens based on behavior including financial solvency and political activity. Good behavior can earn citizens discounts on utilities or loans. Bad marks can get them banned from public transport or their kids blocked from top schools.

ZTE executives showed the Venezuelans smart cards embedded with radio-frequency identification, or RFID, a technology that enables monitors through radio waves to track location and data. Other cards used so-called Quick Response, or QR, codes, the matrix barcodes now commonly used to store and process information.

After the trip, Venezuela turned to Cuba, its closest ally, and asked for help creating its own version of RFID cards. “The new goal was Big Data,” Daquin said.

 In June 2008, Venezuela agreed to pay a Cuban state company $172 million to develop six million of the cards, according to a copy of the contract. Cuban government officials didn’t respond to questions about the agreement.

By 2009, Daquin grew uneasy about the potential for abuses of citizens’ privacy.

He expressed those concerns to officials including Vladimir Padrino, a general at the time and now Venezuela’s defense minister. The Defense Ministry didn’t respond to phone calls, emails or a letter presented by Reuters for comment.

On the morning of Nov. 12, at his local Caracas bakery, six armed officials in uniforms of Venezuela’s national intelligence agency awaited Daquin, he told Reuters.

18 million

Over half of Venezuela’s roughly 31 million citizens already hold the fatherland card, the government says

They showed him photos of his daughter and forced him to drive east toward the town of Guatire. Off a back road, Daquin said, they beat him with pistols, forced a handgun into his mouth and dislodged several teeth, still missing.

“Why are you betraying the revolution?” one asked.

They demanded $100,000 for his release, Daquin said.

Daquin, who says he had been saving for years to buy property, went home, pulled cash from a safe and delivered it to the men. That evening, he booked a flight for himself, his wife and their three children to the United States, where he has lived since, working as an information security consultant.

His brother, Guy, who also lives in the United States, confirmed Daquin’s account. Documentation reviewed by Reuters corroborates his role at the ministry, and people familiar with Daquin’s work confirmed his involvement in the card project.

After Daquin fled, the Cuban contract went nowhere, according to another former advisor. 

In March 2013, Chávez died. Maduro, his heir as Socialist Party candidate, was elected president the next month. The lingering oil crash dragged Venezuela into recession.


With hunger increasing, the government in 2016 launched a program to distribute subsidized food packages. It hired Soltein SA de CV, a company based in Mexico, to design an online platform to track them, according to documents reviewed by Reuters. The platform was the beginning of the database now used for the fatherland system.

Soltein’s directors, according to LinkedIn profiles, are mostly former Cuban state employees. A person who answered a telephone listed for Soltein denied the firm worked on the fatherland system. A woman at the company’s registered address in the resort city of Cancún told Reuters she had never heard of Soltein.

The system worked. Nearly 90 percent of the country’s residents now receive the food packages, according to a study published in February by Andres Bello Catholic University and two other universities.

Now more satisfied with its ability to track handouts, the government sought to know more about the recipients, according to people involved in the project. So it turned back to ZTE.

GROWING MARKET: Besides the fatherland card, ZTE is helping Venezuela with video surveillance and other projects. REUTERS/Marco Bello

The Chinese company, now in Venezuela for about a decade, has over 100 employees working in two floors of a Caracas skyscraper. It first worked with Cantv, the telecommunications company, to enable television programming online.

Like many state enterprises in Venezuela, Cantv has grown starved for investment. ZTE became a key partner, taking on many projects that once would have fallen to Cantv itself, people familiar with both companies said. ZTE is helping the government build six emergency response centers monitoring Venezuela’s major cities, according to a 2015 press release. In 2016, ZTE began centralizing video surveillance for the government around the country, according to current and former employees.

In its final push for the fatherland cards, the government no longer considered RFID, according to people familiar with the effort. The location-tracking technology was too costly. Instead, it asked ZTE for help with QR codes, the black-and-white squares smartphone users can scan to get directed to web sites. ZTE developed the codes, at a cost of less than $3 per account, and the government printed the cards, linking them to the Soltein database, these people said.  

In a phone call with Reuters in September, Su, the head of ZTE’s Venezuela business, confirmed the company’s card deal with Cantv. He declined to answer follow-up questions.

Maduro introduced the cards in December 2016. In a televised address, he held one up, thanked China for lending unspecified support and said “everybody must get one.”

The ID system, still running on the Soltein platform, hadn’t yet migrated to ZTE servers. Disaster soon struck. In May 2017, hackers broke into the fatherland database.

The hack was carried out by anonymous anti-Maduro activists known as TeamHDP. The group’s leader, Twitter handle @YoSoyJustincito, said the hack was “extremely simple” and motivated by TeamHDP’s mission to expose Maduro secrets.

The hacker, who spoke to Reuters by text message, declined to be identified and said he is no longer in Venezuela. A Cantv manager who later helped migrate the database to ZTE servers confirmed details of the breach.   

During the hack, TeamHDP took screenshots of user data and deleted the accounts of government officials, including Maduro. The president later appeared on television scanning his card and receiving an error message: “This person doesn’t exist.”

Screenshots of the information embedded in various card accounts, shared by TeamHDP with Reuters, included phone numbers, emails, home addresses, participation at Socialist Party events and even whether a person owns a pet. People familiar with the database said the screenshots appear authentic.

Shortly after the hack, Maduro signed a $70 million contract with Cantv and a state bank for “national security” projects. These included development of a “centralized fatherland database” and a mobile app to process payments, such as the discounted cost of a subsidized food box, associated with the card.

“It’s blackmail. Venezuelans with the cards now have more rights than those without.”

“Imperialist and unpatriotic factions have tried to harm the nation’s security,” the contract reads. It says an undisclosed portion of the funding would come from the Venezuela China Joint Fund, a bilateral financing program. A related contract, also reviewed by Reuters, assigns the database and payment app projects to ZTE. The document doesn’t disclose how much of the $70 million would go to the Chinese company.

ZTE declined to comment on financial details of its business in Venezuela. Neither the Venezuelan nor the Chinese government responded to Reuters queries about the contracts.

In July 2017, Soltein transferred ownership of fatherland data to Cantv, project documents show. A team of a dozen ZTE developers began bolstering the database’s capacity and security, current and former Cantv employees said.

Among other measures, ZTE installed data storage units built by U.S.-based Dell Technologies Inc, according to one ZTE document. Dell spokeswoman Lauren Lee said ZTE is a client in China but that Dell doesn’t sell equipment to ZTE in Venezuela. She said Dell reviewed its transactions in Venezuela and wasn’t aware of any sale to Cantv, either.

“Dell is committed to compliance with all applicable laws where we do business,” Lee said in an email. “We expect our customers, partners and suppliers to follow these same laws.”

In May, Venezuela held elections that were widely discredited by foreign governments after Maduro banned several opposition parties. Ahead of the vote, ruling party officials urged voters to be “grateful” for government largesse dispensed via the fatherland cards. They set up “red point” kiosks near voting booths, where voters could scan their cards and register, Maduro himself promised, for a “fatherland prize.”

TRACKING SUPPORT: The government set up kiosks by polls during an election last May, scanned fatherland cards and told voters to register for a “fatherland prize” that was never delivered. REUTERS/Marco Bello

Those who scanned their cards later received a text message thanking them for supporting Maduro, according to several cardholders and one text message reviewed by Reuters. The prizes for voting, however, were never issued, cardholders and people familiar with the system said.

Current and former Cantv employees say the database registers if, but not how, a person voted. Still, some voters were led to believe the government would know. The belief is having a chilling effect.


  1. More Reuters investigations and long-form narratives
  2. Got a confidential news tip? Reuters Investigates offers several ways to securely contact our reporters

One organizer of a food handout committee in the west-central city of Barinas said government managers had instructed her and colleagues to tell recipients their votes could be tracked. “We’ll find out if you voted for or against,” she said she told them.

State workers say they are a target. An internal Cantv presentation from last year said the system can feed information from the database to ministries to help “generate statistics and take decisions.” After the vote, government offices including Banco Bicentenario del Pueblo, a state bank, sent Cantv lists with employees’ names to determine whether they had voted, according to the manager who helped set up the servers.

Banco Bicentenario didn’t respond to a request for comment. Officials at the Economy Ministry, which the bank reports to, didn’t respond to requests, either.

With personal data now so available, some citizens fear they can lose more than just their jobs, said Mariela Magallanes, an opposition lawmaker who headed a commission that last year investigated how the fatherland card was being linked to the subsidized food program. The government, the commission said in a report, is depriving some citizens of the food boxes because they don’t possess the card.

“The government knows exactly who is most vulnerable to pressure,” she said.

ZTE tiếp tay Venezuela kiểm soát người dân theo kiểu Trung Quốc

Posted on November 15, 2018 by 

Angus Berwick | DCVOnline

Công ty viễn thông khổng lồ của Trung Quốc ZTE đang giúp Venezuela dựng một hệ thống theo dõi hoạt động của người dân bằng thẻ căn cước. “Thẻ Tổ quốc” đã được chính phủ ở đây sử dụng để theo dõi người dân bỏ phiếu, khiến nhiều người ở Venezuela và những nơi khác lo ngại.

Nguồn: Reuters.

Vào tháng Tư năm 2008, cựu Tổng thống Venezuela Hugo Chávez phái một số cán bộ công chức Bộ Tư pháp đến thăm đối tác tại trung tâm kỹ thuật của Trung Quốc ở Thâm Quyến. Theo một thành viên của phái đoàn Venezuela, nhiệm vụ của họ là tìm hiểu chương trình thẻ căn cước quốc gia của Trung Quốc đang thực hiện.

Chávez, mười năm sau đứng đầu cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, muốn làm thẻ căn cước cho hàng triệu người Venezuela chưa có giấy tờ căn bản cần thiết cho những việc như bỏ phiếu hoặc mở trương mục ở ngân hàng. Tuy nhiên, khi đến Thâm Quyến, giới chức Venezuela nhận ra rằng một thẻ căn cước loại đó có thể còn có nhiều công dụng khác hơn là chỉ xác định nhân thân.

Tại trụ sở của tập đoàn viễn thông Trung Quốc ZTE Corp, họ đã học được cách Trung Quốc, sử dụng thẻ căn cước thông minh, đã dựng được một hệ thống giúp Bắc Kinh theo dõi những hoạt động xã hội, chính trị và kinh tế của người dân. Sử dụng cơ sở dữ liệu khổng lồ để lưu trữ thông tin đã thu thập khi người dân dùng thẻ căn cước, chính phủ có thể theo dõi mọi thứ từ tài chính cá nhân của người dân đến lịch sử y tế và hoạt động đầu phiếu của họ.

Cố vấn kỹ thuật Anthony Daquin, thành viên của phái đoàn Venezuela nói, “Những gì chúng tôi thấy ở Trung Quốc đã thay đổi mọi thứ.”

Ông ấy nói, sự ngạc nhiên ban đầu dần trở thành mối lo ngại rằng một hệ thống như vậy có thể dẫn đến việc chính phủ Venezuela xâm phạm đến quyền riêng tư của công dân. “Họ đang tìm cách kiểm soát công dân.”

Daquin nói với Reuters, năm sau, khi ông nêu lên những quan ngại với nhà chức trách Venezuela, ông đã bị những nhân viên tình báo bắt giữ, đánh đập và tống tiền. Họ đã đánh ông gẫy vài cái răng bằng súng lục và cáo buộc ông có hành động phản quốc, khiến ông đã phải chạy trốn khỏi Venezuela. Người phát ngôn của chính phủ không có bình luận gì về câu chuyện của Daquin.

Dự án thẻ căn cước của Chávez đổ vỡ. Nhưng 10 năm sau chuyến đi Thâm Quyến, Venezuela đang tung ra một thẻ căn cuóc thông minh mới tên là “carnet de la patria” hoặc “thẻ tổ quốc”. Thẻ căn cước mới này có thể truyền dữ liệu của công dân đến những máy chủ. Thẻ căn cước mới này ngày càng được chính phủ dùng trong những chương rình trợ cấp lương thực, y tế và các chương trình xã hội khác mà hầu hết người dân Venezuela phải dựa vào để sinh tồn.

Và lần đầu tiên, vai trò của ZTE trong dự án thẻ tổ quốc được công bố chi tiết ở đây, là trung tâm của chương trình này.

Là một phần của chương trình trị giá 70 triệu đô-la, năm ngoái, Venezuela đã thuê ZTE để xây dựng một cơ sở dữ liệu cho thẻ tổ quốc và tạo ra một hệ thống trả tiền di động dùng cho tổ quốc, theo các hợp đồng đã được Reuters ngiên cứu. Bốn nhân viên và cựu nhân viên của Cantv cho hay, một nhóm nhân viên ZTE hiện đang được cài đặt vào vào một đơn vị đặc biệt trong Cantv, công ty viễn thông nhà nước Venezuela quản lý cơ sở dữ liệu.

Thẻ tổ quốc đang làm cho một số công dân và những nhóm bảo vệ nhân quyền lo ngại vì họ tin rằng nó là công cụ cho người kế nhiệm Chávez, Tổng thống Nicolás Maduro, theo dõi kiểm soát dân chúng và phân bổ tài nguyên khan hiếm cho những người trung thành với ông.

Héctor Navarro, một trong những người sáng lập Đảng Xã hội đang cầm quyền và cũng là cựu bộ trưởng dưới thời Chávez, nói về chương trình tổ quốc: “Đó là một cuộc đe dọa. Người Venezuela có thẻ tổ quốc hiện nay có nhiều quyền hơn những người không có thẻ này.”

Trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại, Su Qingfeng, người đứng đầu đơn vị ZTE ở Venezuela, xác nhận ZTE đã bán các máy chủ cho Caracas trữ cơ sở dữ liệu, và đang phát triển ứng dụng trả tiền di động. Qingfeng nói ZTE không vi phạm luật pháp của rung Quốc hoặc luật pháp địa phương và không có vai trò gì trong cách Venezuela thu thập hoặc sử dụng dữ liệu của chủ thẻ. Su Qingfeng, nói,

Một cuộc khủng hoảng kinh tế ở Venezuela đang gây ra tình trạng lạm phát, thiếu lương thực và thuốc men, và một cuộc di cư ngày càng tăng của những người dân tuyệt vọng. Maduro đã bị chính quyền Hoa Kỳ trừng phạt và bị những chính phủ từ Pháp đến Canada chỉ trích là ngày càng trở nên độc đoán.

Về mặt này, giới phê bình nói, Maduro có một đồng minh. Họ lý luận, thẻ tổ quốc minh họa cách Trung Quốc, bằng những các công ty liên hệ chặt chẽ với nhà nước như ZTE, xuất khẩu kiến thức kỹ thuật để có thể giúp các chính phủ cùng chí hướng theo dõi, khen thưởng và trừng phạt công dân của quốc gia đó.

“KIỂM SOÁT CÔNG DÂN”: Anthony Daquin, từng là một cố vấn an ninh thông tin hàng đầu cho Bộ Tư pháp, cho biết các nhân viên tình báo đã hành hung và trục xuất ông sau khi ông lên tiếng về những lo ngại về sự xâm phạm quyền riêng tư. Reuters/Yuri Gripas

Cơ sở dữ liệu, theo nhân viên của hệ thống thẻ căn cước và ảnh chụp màn hình dữ liệu người dùng mà Reuters đã xem, lưu trữ chi tiết như ngày sinh, thông tin về gia đình, việc làm và thu nhập, tài sản, lịch sử sực khỏe, phúc lợi dã nhận của chính phủ, hoạt động trên mạng xã hội, đảng viên chính đảng và liệu một người dân đã đã bỏ phiếu hay không.

Cho đến nay, sự tiết lộ của chính phủ về sự tham gia của ZTE trong dự án thẻ tổ quốc giới hạn trong một một thông cáo báo chí tháng 2 năm 2017 cho rằng công ty này đã giúp củng cố cơ sở dữ liệu liên hệ.

Chính phủ Venezuela không trả lời các yêu cầu bình luận cho bài viết này. Nadia Pérez, phát ngôn viên của Cantv, công ty viễn thông nhà nước, từ chối bình luận, và Manuel Fernández, chủ tịch công ty, đã không trả lời email hoặc tin nhắn từ Reuters. Bộ Tư pháp của Trung Quốc và tòa đại sứ TQ ở Caracas không trả lời các yêu cầu bình luận. Mặc dù ZTE là một công ty có trên sàn chứng khoán nó là một công ty thuộc nhà nước Trung Quốc và chính phủ vừa là cổ đông lớn nhất và là một khách hàng chính.

ZTE đã quậy ở Washington trước khi giao dịch với các chính phủ độc tài. Công ty này trong năm nay đã trả 1 tỷ USD để giải quyết những vi phạm với Bộ Thương mại Hoa Kỳ, một trong các hình phạt đối với ZTE sau khi nó chuyển thiết bị viễn thông đến Iran và Bắc Triều Tiên, vi phạm luật trừng phạt và luật xuất khẩu của Hoa Kỳ. Bộ thương mại đã hành động vì một bản tin của Reuteurs năm 2012 cho biết ZTE đã bán cho Iran một hệ thống theo dõi, có cả những phụ kiện của Hoa Kỳ, để theo dõi lén những hoạt động thông tin công dân của những quốc gia đó.

Các chuyên gia pháp lý tại Hoa Kỳ cho biết không rõ liệu ZTE và các công ty cung cấp hệ thống thẻ tổ quốc có vi phạm các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với giới lãnh đạo Venezuela hay không khi ZTE cung cấp các công cụ mà phe đối lập tin rằng đã củng cố quyền lực của chính phủ để áp đảo công dân của. Theo một tuyên bố của Bộ Tài chính Hoa Kỳ, Fernández, chủ tịch của Cantv, là một trong những mục tiêu của những lệnh trừng phạt này vì công ty viễn thông Cantv kiểm duyệt internet ở Venezuela. Tuy nhiên, các lệnh cấm này phần lớn nhằm để ngăn chặn việc kinh doanh với Maduro và các viên chức hàng đầu khác của Venezuela, chứ không nhằm vào thương mại thường xuyên ở Venezuela.

[Đã có nhân vật nào ở Việt Nam nằm trong danh sách bị Bộ Tài chính Hoa Kỳ trừng phạt hay không trong khi người dùng Internet ở Việt Nam vẫn bị theo dõi và kiểm duyệt — DCVOnline]

Tuy nhiên, giới lập pháp Hoa Kỳ và những người chỉ trích chế độ Maduro vẫn lo ngại về vai trò của ZTE tại Venezuela. Trong một email, thượng nghị sĩ Mỹ Marco Rubio nói với Reuters,

VIỆN TRỢ KỸ THUẬT: Cantv, công ty viễn thông của Venezuela, dựa vào kỹ thuật của ZTE cho các dự án như cơ sở dữ liệu dùng cho thẻ tổ quốc. Reuters/Carlos Eduardo Ramirez

Reuters đã xem xét các hợp đồng bảo mật và các tài liệu nội bộ của chính phủ Venezuela liên quan đến dự án thẻ tổ quốc để hiểu cách hoạt động của nó. Phóng viên cũng phỏng vấn hàng chục nhân viên và cựu nhân viên của ZTE, chính phủ Venezuela và của Cantv (Compañía Anónima Nacional Teléfonos de Venezuela). Họ đã xác nhận chi tiết của dự án và sơ lược câu chuyện Daquin kể lại nguồn gốc của dự án này.


Trong năm qua Maduro đã kêu gọi công dân Venezuela ghi danh làm thẻ căn cước mới, vì nó cần thiết để “xây dựng một Venezuela mới”. Venezuela đã có tới 18 triệu người, hơn một nửa dân số, đã có thẻ căn cước loai này.

Cuối tháng 12 năm ngoái, Maduro nói trên truyền hình nhà nước, “Từ nay, chúng ta sẽ làm tất cả mọi thứ bằng thẻ này.”

Để khuyến khích việc sử dụng thẻ căn cước mới, chính phủ đã trao các giải thưởng tiền mặt cho những chủ thẻ để thực hiện các nhiệm vụ công dân, như vận động cử tri. Nó cũng đã trả tiền một lần, chẳng hạn như tặng thưởng khoảng 2 đô la cho những bà mẹ đã ghi danh trong Ngày của Mẹ. Số tiền này, hồi cuối tháng năm, đã gần bằng một mức lương tối thiểu hàng tháng – với tốc độ hiện tại của lạm phát – đủ để mua một hộp trứng,.

Maduro cũng đang thực hiện các bước khác để buộc dân chúng sử dụng thẻ tổ quốc. Chính phủ hiện nay nói rằng người Venezuela cần có nó để nhận các phúc lợi công gồm thuốc men, lương hưu, giỏ thực phẩm và nhiên liệu được trợ giá. Hồi tháng Tám, những người đã nghỉ hưu phản đối bên ngoài những văn phòng an sinh xã hội và phàn nàn cho rằng luật về thẻ tổ quốc đã làm cho việc lãnh lương hưu thêm khó khăn.

Benito Urrea, một bệnh nhân tiểu đường 76 tuổi, nói với Reuters rằng gần đây một bác sĩ chính phủ đã từ chối không cho ông một toa thuốc insulin và gọi ông là “cánh hữu” bởi vì ông ta chưa ghi danh làm thẻ. Giống như một số công dân Venezuela khác, đặc biệt là những người phản đối chính quyền Maduro, Urrea nghi ngờ thẻ căn cước mới. Ông nói trong căn nhà của mình ở Caracas, “Đó là một âm mưu để kiểm soát tôi thông qua nhu cầu của tôi.”

Reuters không thể liên lạc với bác sĩ khong biên toa cho Benito Urrea.

KHÔNG THAM GIA CHƯƠNG TRÌNH: Benito Urrea, 76 tuổi, nói rằng một bác sĩ của chính phủ đã từ chối không biên toa insulin vì ông chưa ghi danh vào chương trình thẻ tổ quốc. Reuters/Marco Bello

Chính phủ Venezuela dùng những máy chủ mua của ZTE, đang tạo ra một cơ sở dữ liệu gây lo ngại trong dân chúng vì họ sợ bị xếp hạng là những người ủng hộ hay không ủng hộ chính quyền. Khi dùng thẻ tổ quốc cho những dịch vụ y tế, máy chủ sẽ thu thập và lưu trữ nột số thông tin của chủ thẻ. Một số thông tin khác cũng được máy chủ lưu trữ khi công dân ghi danh. Chủ thẻ căn cước và các nhóm nhân quyền địa phương nói với Reuters rằng nhân viên hành chánh đặt câu hỏi với người dân về thu nhập, hoạt động chính trị và sinh hoạt trên mạng xã hội trước khi phát thẻ căn cước mới.

Theo hơn một chục công nhân viên chính phủ thì riêng giới công chức như họ đang bị áp lực đặc biệt để phải ghi danh làm thẻ mới. Họ nói khi dùng thẻ căn cước trong cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 5 năm ngoái, nhân viên tại một số văn phòng chính phủ đã được ban giám đốc ra lệnh phải gới hình ảnh của chính họ tại các phòng đầu biếu lại cho thượng cấp. Một tài liệu của Bộ Tư pháp mà Reuters đã xem được cho thấy một danh sách những công chức chính phủ không đi bỏ phiếu.

Theo một báo cáo của Bộ Tư pháp năm 2007, sau khi Chávez trở thành tổng thống vào năm 1999, ông đã cho những người Venezuela “vô hình” được nhận dịch vụ xã hội căn bản. Trong những năm tiếp theo, nhiều công dân đã nhận được thẻ căn cước, nhưng các loại thẻ này mỏng manh dễ gẫy và dễ bị giả mạo,.

Bản báo cáo mà Reuters đã xem được cho thấy Bộ Tư pháp đã đề nghị một loại thẻ căn cước mới có hỗ trợ vi mạch, khó bị giả mạo hơn. Tuy nhiên sau đó chính phủ đã không thực hiện đề nghị này.

Tháng 12 đó, sau gần một chục năm nổi tiếng, lần đầu tiên Chávez đã thất bại, thua cuộc trong một cuộc trưng cầu dân ý để loại bỏ nhiệm kỳ Tổng thống. Giá dầu giảm mạnh ngay sau đó, làm nền kinh tế suy sụp.

THẺ THÔNG MINH: Reuters đã bỏ ra nhiều tháng điều tra sự phát triển hệ thống thẻ tổ quốc của Venezuela. Tổng thống Nicolás Maduro, người thường thúc giục công dân đăng ký thẻ, công khai cảm ơn Trung Quốc vì đã giúp đỡ và cho biết là thẻ căn cước mới này là vật cần phải có cho “mọi thứ”.

Chávez đã làm việc để thỏa mãn tầng lớp lao động của mình, kể cả những đám đông vẫn thiếu giấy tờ nhận dạng. Ông đã gửi Daquin, cố vấn an ninh thông tin hàng đầu tại Bộ Tư pháp, sang Trung Quốc.

Kỹ thuật mà Daquin và các đồng nghiệp đã học được ở Thâm Quyến là nền móng cho những gì sẽ trở thành hệ thống tín dụng xã hội của Trung Quốc. Một phần của hệ thống vẫn đang phát triển dùng thẻ thông minh do ZTE sáng chế có thể xếp hạng công dân dựa trên hành vi của họ kể cả về mặt tài chính và hoạt động chính trị của mỗi người. Công dân được xếp hạng tốt sẽ được giảm giá khi mua dịch vụ hoặc khi vay nợ. Công dâm xấu sẽ bị cấm dùng phương tiện chuyên chở công cộng hay con cái không được nhận vào các trường hàng đầu.

Giám đốc điều hành ZTE cho thấy thẻ thông minh của Venezuela dùng tần số vô tuyến nhận dạng hoặc RFID, một kỹ thuật cho phép theo dõi bằng sóng vô tuyến để biết được vị trí và dữ liệu. Các thẻ khác dùng kỹ thuật Phản ứng Nhanh, hoặc mã QR, mã vạch ma trận ngày nay thường được sử dụng để lưu trữ và xử lý thông tin.

Sau chuyến đi, Venezuela quay sang Cuba, đồng minh thân cận nhất của họ, và yêu cầu giúp đỡ tạo ra phiên bản thẻ RFID cho nước của họ. Daquin nói, “Mục tiêu mới là Big Data”

Vào tháng 6 năm 2008, Venezuela đã đồng ý trả một công ty của chính phủ Cuba 172 triệu đô la để làm sáu triệu thẻ, theo một bản sao của hợp đồng giữ hai nước. Giới chức chính phủ Cuba không trả lời các câu hỏi về thỏa thuận này.

Đến năm 2009, Daquin thấy không thoải mái về khả năng xâm phạm quyền riêng tư của công dân khi họ dùng thẻ căn cuóc.

Ông bày tỏ lo ngại này với những người có quyền chức kể cả Vladimir Padrino, lục đó là một vị tướng và hiện là Bộ trưởng Quốc phòng của Venezuela. Bộ Quốc phòng đã không trả lời các cuộc gọi điện thoại, email hoặc thư do Reuters gời ra để yêu cầu bình luận.

Daquin nói với Reuters, sáng ngày 12 tháng 11, 2008, sáu sĩ quan vũ trang trong đồng phục của cơ quan tình báo quốc gia Venezuela đang đứng đợi ông tại tiệm bánh ở khu vực Caracas của mình.

Họ cho Daquin xem ảnh của con gái ông và buộc ông lái xe về hướng thị trấn Guatire ở phía đông. Trên một con đường vắng, Daquin nói, họ đánh ông bằng súng lục, ấn nòng súng lục vào miệng và đánh ông gẫy mất nhiều răng. Một người hỏi

Daquin nói họ đòi 100.000 đô la mới trả tự do cho ông.

Daquin, người nói rằng ông tiết kiệm trong nhiều năm để mua tài sản, đã phải về nhà, rút tiền từ két an toàn và giao cho sáu sĩ quan tình báo. Tối hôm đó, ông đã mua vé máy bay cho chính mình, cho vợ và ba đứa con của họ sang Hoa Kỳ và đã sống, làm việc ở đây như một người tư vấn bảo mật thông tin.

Guy, em của Daquin, cũng sống ở Hoa Kỳ, đã xác nhận lời kể của Daquin. Những tài liệu mà Reuters xem được chứng thực vai trò của Daquin tại Bộ Tư pháp Venezuela, và những người quen thuộc với công việc của Daquin đã xác nhận sự tham gia của ông trong dự án thẻ căn cước.

Theo một cựu cố vấn khác, sau khi Daquin bỏ chạy, hợp đồng của Venezuela với Cuba không đi đến đâu.

Chávez qua đời vào tháng 3 năm 2013. Maduro, người thừa kế của ông là ứng viên Đảng Xã hội, được bầu làm tổng thống vào tháng sau đó. Sự sụp đổ kỹ nghệ dầu khí kéo dài đẩy Venezuela vào suy thoái.


Với sự đói khát ngày càng tăng, trong năm 2016 chính phủ đã đưa ra một chương trình phân phối các gói thực phẩm trợ cấp. Theo các tài liệu Reuters xem được, chính phủ đã thuê hãng Soltein SA de CV, một công ty có trụ sở tại Mexico, để thiết kế một nền tảng trực tuyến theo dõi cuộc phân phối thực phẩm. Đây là phương tiện khởi đầu của cơ sở dữ liệu hiện được sử dụng cho hệ thống thẻ tổ quốc.

Theo hồ sơ LinkedIn, Những Giám đốc của Soltein đa số là cựu nhân viên chính phủ Cuba. Một người trả lời điện thoại của công ty phủ nhận Soltein đã làm việc cho hệ thống thẻ tổ quốc. Một phụ nữ làm việc tại địa chỉ đăng ký của công ty ở thành phố Cancún nói với Reuters rằng bà chưa bao giờ nghe nói đến Soltein.

Hệ thống thẻ căn cước có hiệu quả. Theo một nghiên cứu do Andres Bello Catholic University và hai trường đại học khác công bố hồi tháng Hai, gần 90 phần trăm dân cư của Venezuela bây giờ đã nhận được các gói thực phẩm.

Theo những người tham gia dự án, nat đã hài lòng hơn với khả năng theo dõi phúc lợi được phân phối, chính phủ muốn biết thêm thông tin về người nhận. Vì vậy, chính phủ Venezuela đã quay trở lại với ZTE.

THỊ TRƯỜNG ĐANG LỚN: Ngoài thẻ tổ quốc, ZTE đang giúp Venezuela làm theo dõi bằng video và các dự án khác. Reuters/Marco Bello

Công ty Trung Quốc, hiện đã ở Venezuela trong khoảng mười năm qua, có hơn 100 nhân viên làm việc tại hai tầng của một tòa nhà chọc trời ở Caracas. Đầu tiên nó làm việc với Cantv, công ty viễn thông, để truyền hình trực tuyến.

Giống như nhiều doanh nghiệp nhà nước ở Venezuela, Cantv đã đói đầu tư. Những người quen thuộc với cả hai công ty cho biết, ZTE đã trở thành một đối tác chính, tham gia vào nhiều dự án mà đã có thể thuộc về Cantv. Theo thông cáo báo chí năm 2015, ZTE đang giúp chính phủ Venezuela xây dựng sáu trung tâm ứng phó khẩn cấp theo dõi các thành phố lớn của Venezuela. Theo các nhân viên cũ cũng như mới, năm 2016, ZTE bắt đầu tập trung vào dự án giám sát bằng video cho chính phủ trên toàn quốc.

Trong nỗ lực cuối cùng đẻ phổ biến thẻ tổ quốc, chính phủ Venezuela không còn dùng kỹ thuật RFID nữa. Theo những người quen thuộc với dự án lực này, kỹ thuật theo dõi vị trí quá tốn kém. Thay vào đó, Venezuela yêu cầu ZTE giúp dùng mã QR, hình vuông màu đen và trắng mà người dùng điện thoại thông minh có thể quét để được đưa đến các trang web. ZTE đã hoàn thành dự án với chi phí ít hơn 3 đô la cho mỗi trương mục và từ đó chính phủ đã cho in thẻ, nối kết chúng với cơ sở dữ liệu Soltein.

Trong một cuộc điện thoại với Reuters vào tháng Chín, Su, người đứng đầu doanh nghiệp ZTE ở Venezuela, đã xác nhận có thỏa thuận dự án thẻ thông minh của công ty này với Cantv. Ông từ chối trả lời các câu hỏi tiếp theo.

Maduro giới thiệu thẻ căn cước mới vào tháng 12 năm 2016. Trong một bài phát biểu trên truyền hình, ông cầm môt thẻ căn cước, cảm ơn Trung Quốc đã hỗ trợ vô số và nói “tất cả mọi người phải có một thẻ thế này.”

Hệ thống căn cước vẫn hoạt động trên nền tảng Soltein, chưa di chuyển vào máy chủ của ZTE. Thảm họa xảy ra. Vào tháng 5 năm 2017, tin tặc đã đột nhập vào cơ sở dữ liệu của hệ thống thẻ tổ quốc.

Cuộc tấn công do nhóm hoạt động chống Maduro nặc danh gọi là TeamHDP thực hiện. Lãnh đạo của nhóm, ký hiệu twitter @YoSoyJustincito, cho biết cuộc tấn công vào cơ sở dữ liệu của hệ thống thẻ tổ quốc “cực kỳ đơn giản” và TeamHDP tấn công với mục đích để phơi bầy bí mật của Maduro.

Hacker, người đã nói chuyện với Reuters bằng tin nhắn, từ chối được xác định nhân thân và nói rằng ông không còn ở Venezuela. Một nhân viên quản lý của Cantv, người sau này giúp di chuyển cơ sở dữ liệu đến các máy chủ ZTE, đã xác nhận chi tiết về cuộc tấn công của TeamHDP.

Trong cuộc tấn công, TeamHDP đã chụp lại màn hình dữ liệu người dùng và xóa các trương mục của các quan chức chính phủ, cả trương mục của Maduro. Tổng thống Venezuela sau đó xuất hiện trên truyền hình dùng thẻ của chính mình và nhận được một thông báo lỗi: “Người này không hiện hữu.”

Ảnh chụp màn hình của thông tin của những trương mục của nhiều thẻ căn cước khác nhau, do TeamHDP cho Reuters xem gồm có số điện thoại, email, địa chỉ nhà riêng, những hoạt động của Đảng Xã hội đã tham gia và cho biết người chủ thẻ có nuôi chó hay mèo hay không. Những người quen thuộc với cơ sở dữ liệu cho biết các ảnh chụp màn hình là thực.

Ngay sau khi cơ sở dữ liệu của hệ thống thẻ tổ quốc bị tấn công, Maduro đã ký một hợp đồng trị giá 70 triệu USD với Cantv và một ngân hàng nhà nước cho các dự án “an ninh quốc gia”. Chúng bao gồm phát triển “cơ sở dữ liệu cho hệ thống tổ quốc tập trung” và ứng dụng dành cho thiết bị di động để trả tiền, chẳng hạn như giá giảm của hộp thực phẩm được trợ cấp, liên kết với thẻ căn cước.

Hợp đồng này viết, “Bọn đế quốc và không yêu nước đã cố phá hoại an ninh của quốc gia.”

Hợp đồng cũng cho thấy rằng một phần của nguồn tài trợ không được tiết lộ sẽ đến từ Quỹ Liên doanh Trung Quốc Venezuela, một chương trình tài trợ song phương. Một hợp đồng liên quan, mà Reuters cũng xem được, giao các cơ sở dữ liệu và các dự án ứng dụng thanh toán cho ZTE. Tài liệu không tiết lộ bao nhiêu trong số tiền 70 triệu đô la sẽ chuyển cho công ty Trung Quốc.

ZTE từ chối bình luận về chi tiết tài chính của doanh nghiệp tại Venezuela. Cả chính phủ Venezuela lẫn chính phủ Trung Quốc đều không trả lời phỏng vấn của Reuters về hợp đồng này.

Các tài liệu về dự án cho thấy, vào tháng 7 năm 2017, Soltein đã chuyển quyền sở hữu dữ liệu của hệ thống tổ quốc cho Cantv. Nhân viên và cựu nhân viên của Cantv nói, một nhóm chuyên viên của ZTE đã bắt đầu tăng cường năng lực và an ninh của cơ sở dữ liệu.

Một tài liệu ZTE cho thấy, trong số các biện pháp khác, ZTE đã cài đặt các đơn vị lưu trữ dữ liệu trong các máy do công ty Dell Technologies Inc của Mỹ chế tạo. Lauren Lee, người phát ngôn của Dell, nói ZTE là một khách hàng của Dell ở Trung Quốc nhưng Dell không bán thiết bị cho ZTE ở Venezuela. cho biết Dell đã xét lại những giao dịch của công ty ở Venezuela và cũng không biết bất kỳ việc bán hàng nào cho Cantv. Lee nói trong một email,

Vào tháng 5, Venezuela đã tổ chức cuộc bầu cử đã bị các chính phủ nước ngoài không công nhận sau khi Maduro cấm một số đảng đối lập được hoạt động. Trước cuộc bỏ phiếu, quan chức đảng cầm quyền kêu gọi các cử tri phải “biết ơn” đối với sự hào phóng của chính phủ bằng những phúc lợi được phân phối bằng thẻ tổ quốc. Họ lập các kiốt “điểm đỏ” gần các phòng bỏ phiếu, nơi cử tri có thể quét thẻ và đăng ký, chính Maduro đã hứa có “giải thưởng tổ quốc”.

THEO DÕI SỰ ỦNG HỘ: Chính phủ đã thiết lập các kiốt cạnh phòng đầu phiếu trong cuộc bầu cử tháng 5 năm ngoái, để quét thẻ tổ quốc và nói với cử tri đã ghi danh sẽ nhận được một “giải thưởng tổ quốc” mà họ chưa bao giờ được giao. Reuters/Marco Bello

Theo một số chủ thẻ và một tin nhắn mà Reuters đã xem được, những người đã quét thẻ của họ sau đó nhận được một tin nhắn cảm ơn họ đã ủng hộ Maduro. Tuy nhiên, chủ thẻ và những người quen thuộc với hệ thống này cho biết các giải thưởng hứa hẹn trong cuộc bầu cử chưa bao giờ được giáo cho những người đã quét thẻ.

Nhân viên hiện tại và nhân viên trước đây của Cantv nói rằng cơ sở dữ liệu ghi nhận chủ thẻ đã bỏ phiếu hay chưa chứ không phải đã bỏ phiếu như thế nào. Tuy nhiên, một số cử tri đã tin rằng chính phủ sẽ biết. Niềm tin đó đang gây hiệu ứng lạnh gáy.

Một người trong ban tổ chức một ủy ban phân phối thực phẩm ở thành phố trung tâm phía tây Barinas cho biết các giám đốc của chính phủ đã chỉ thị cho bà và các đồng nghiệp nói với người nhận rằng phiếu bầu của họ có thể được theo dõi. Bà ấy đã nói với cử tri, “Chúng tôi sẽ tìm hiểu xem bạn đã theo hay chống.”

Công chức chính phủ nói rằng họ là một mục tiêu. Một thuyết trình nội bộ của Cantv từ năm ngoái cho biết hệ thống có thể cung cấp thông tin từ cơ sở dữ liệu cho các bộ để giúp “tạo ra các số liệu thống kê và lấy quyết định”. Theo nhân viên quản lý đã giúp thiết lập máy chủ, sau cuộc đâu phiếu, các cơ quan chính phủ gồm cả Banco Bicentenario del Pueblo, một ngân hàng nhà nước, đã gửi danh sách nhân viên đến Cantv để xác định xem họ đã đi bầu hay chưa.

Banco Bicentenario đã không trả lời yêu cầu bình luận. Các quan chức tại Bộ Kinh tế, mà ngân hàng phải báo cáo, cũng không trả lời các yêu cầu bình luận.

Mariela Magallanes, một dân biểu đối lập — người năm ngoái đứng đầu một ủy ban điều tra về cách thức thẻ tổ quốc liên kết với chương trình trợ cấp thực phẩm — nói, với số dữ liệu cá nhân mà chính phủ hiện có sẵn, một số công dân lo sợ rằng họ có thể mất nhiều hơn công việc của họ. Trong một báo cáo, Ủy ban cho biết Chính phủ đang tước đi một số công dân của các hộp thực phẩm vì họ không có thẻ căn cước mới. Bà nói,

© 2018 DCVOnline

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.