Trạng dân gian gồm Trạng Quỳnh “đá bèo”-Nguyễn Ngọc Ngạn

tạp bút

logo con bò cười

TRẠNG DÂN GIAN

Nguyễn Ngọc Ngạn

Nguyễn Ngọc Ngạn

trangquynh

Trạng dân gian hay trạng dân phong cũng khá đông, nhưng được nhắc đến nhiều nhất là Trạng Quỳnh rồi kế đến là Trạng Lợn. Cũng nên nhớ, chữ Trạng dân gian dùng để nói về những người xuất chúng, nhưng thường phải có liên quan đến miệng lưỡi, đến tài ăn nói. Đã có thời ở Việt Nam, chúng ta gọi luật sư là “trạng sư” và kêu nôm na là “thầy cãi.”
Trạng Quỳnh là một nhân vật hư hư thực thực. Sử sách ghi rõ, có một người tên là Nguyễn Quỳnh, sinh ngày 26 tháng 10 năm 1677 và mất ngày 26 tháng 2 năm 1748. Ông này rất giỏi thơ văn, trí nhớ siêu phàm, nhưng chỉ đậu Hương Cống, tức là cử nhân, cho nên sách vở gọi ông là Cống Quỳnh. Trước năm 1975, có đường Cống Quỳnh ở SàiGòn bên cạnh trường Nguyễn Bá Tòng.
Nếu đối chiếu những chi tiết trong các chuyện kể dân gian thì Nguyễn Quỳnh (tức Cống Quỳnh) không phải là Trạng Quỳnh, dù rằng ông cũng sống vào thời Vua Lê Chúa Trịnh và nhân vật Chúa luôn luôn gắn liền với các giai đoạn của Trạng Quỳnh. Cho đến giờ này, các nhà nghiên cứu vẫn cho rằng nhân vật Trạng Quỳnh là sản phẩm quần chúng. Mỗi truyện về ông là một sáng tác nhằm đả phá hay chế diễu giai cấp thống trị mà điển hình là Chúa Trịnh. Xét trong câu chuyện cuối cùng là “Trạng chết Chúa cũng băng hà”, người ta mở lại lịch sử thì thấy ngày ông Nguyễn Quỳnh chết (26 tháng 2 năm 1748), không có Chúa nào chết ngày đó hoặc sau đó một vài ngày. Như vậy thì Nguyễn Quỳnh không phải là Trạng Quỳnh.
Cũng có thể Trạng Quỳnh là một nhân vật có thật, thông minh và ứng đối giỏi. Rồi thiên hạ từ chuyện này chế thêm nhiều chuyện khác để gán ghép cho ông, giống như trường hợp nhà thơ Bút Tre. Cách đây 20 năm, tôi có đọc một bài đăng trên báo Văn Nghệ Quân Đội trong nước, kể rằng một đám bộ đội trẻ nhân đi công tác, ghé thăm nhà thơ Bút Tre. Mấy anh lính trẻ này đọc cho tác giả nghe một số bài thơ Bút Tre mà họ say mê thuộc lòng. Nhà thơ kêu lên hoảng hốt:
-Thơ này đâu phải của mình! Chết thật! Thiên hạ bịa ra nhiều quá!
Thật ra, chẳng cần Bút Tre đính chính chúng ta cũng biết. Bút Tre là đảng viên, là Ủy viên Tuyên Nghiên Huấn cấp Huyện và Tỉnh, tức là một thứ đảng viên rất nặng về chính trị, không thể nào làm những vần thơ chế diễu, gần như phản động mà thiên hạ vẫn thường đọc cho nhau nghe. Trong chế độ CS, nhất là thời chưa mở cửa, một câu thơ mơ hồ không rõ nghĩa, có thể đưa tác giả đến tù tội, Bút Tre là đảng viên kỳ cựu, đâu có dại dột mà sáng tác những vần thơ như người ta truyền tụng rồi hả hê cười với nhau:
Chị em du kịch giỏi thay
Bắn máy bay Mỹ rớt ngay …cửa mình!
Trạng Quỳnh cũng vậy, cũng bị gán ghép vô tội vạ khiến đôi khi ta thấy ông trở thành người láu cá, khôn vặt kiểu Ba Giai Tú Xuất. Lắm khi ông còn tục tĩu nữa qua những chữ nói lái như “đá bèo” hoặc “làm sương cho sáo,” v.v.

vớt bèo1
Tóm lại, cho đến nay, chưa ai có thể xác nhận trạng Quỳnh là nhân vật có thật ở ngoài đời. Ngay cả việc nhập nhằng cho rằng Trạng Quỳnh là Cống Quỳnh cũng chưa đủ nền tảng để kết luận. Huống chi thời trước, người ta không lấy tên thật của một người trí thức khoa bảng ra mà gọi vì sợ thất kính. Phùng Khắc Khoan được gọi là “Trạng Bùng” chứ không dám kêu là “Trạng Khoan.” Nguyễn Bỉnh Khiêm là “Trạng Trình” chứ không là “Trạng Khiêm.” Từ đó suy ra, nếu Nguyễn Quỳnh là ông Trạng, thì người ta cũng phải chọn ra một cái tên khác để gọi ông chứ không đem tên thật ông ra mà gọi là Trạng Quỳnh! Ông cũng là một nhà khoa bảng, làm chức huấn đạo, giống như trưởng ty giáo dục bây giờ. Đó là một nghề mà ngày xưa dân chúng rất trọng vọng.
Trạng Lợn lại càng mơ hồ. Tên thật là gì, xuất phát từ đâu, họ Dương hay họ Nguyễn, tất cả đều mông lung chả ai rõ hư thực. Nhưng thiên hạ có cần hư thực đâu, chỉ cần nghe chuyện để giải sầu mà thôi. Cái chủ đích của dân gian khi chế ra chuyện Trạng Lợn có lẽ để nhằm đả phá hoặc chế diễu những người thành công do may mắn bất giờ, chó ngáp phải ruồi mà cứ tưởng là mình giỏi! Điển hình cho sự may mắn của Trạng Lợn là chuyện “Quýt làm Cam chịu.” Câu chuyện như sau:
Sau bao nhiêu may mắn bất giờ, Trạng Lợn vào ở trong triều, dưới trướng một quan thượng thư. Một hôm, công chúa trong cung bị mất cắp đôi vòng ngọc cực quý. Vòng này ai đeo vào thì ngã xuống nước không chìm, xông vào lửa không cháy! Công chúa và cả triều đình hoảng loạn vì vật quí không cánh mà bay. Nghe đồn Trạng Lợn giỏi bói toán, công chúa cho gọi vào. Trạng toát mồ hôi nhưng không thể từ chối. Để hoãn binh, Trạng yêu cầu làm một cái lầu cao cho Trạng lên đó để xem thiên văn. Dĩ nhiên Trạng muốn gì công chúa cũng nghe. Công chua cho hai tên lính hầu túc trực bên cạnh Trạng.
Ngồi trên lầu cao cả 10 ngày mất ăn mất ngủ mà chẳng nghĩ được kế gì, Trạng buồn rười rượi mới than rằng:
-Đúng là Quýt làm Cam chịu!
Ý Trạng muốn than rằng, chỉ vì thằng ăn trộm mà làm khổ lây cho Trạng! Không ngờ gã thị vệ đứng hầu Trạng tên Cam, nghe gọi đích danh mình liền quì xuống khóc lóc và kể rằng:
-Con cắn rơm cắn cỏ lạy quan Trạng xin tha cho con. Quả thật việc này do thằng Quýt nó làm. Nó lấy trộm đôi vòng của công chúa chứ không dính dáng gì đến con. Xin quan Trạng bắt nó để giải oan cho con và những người chung quanh!
Trạng mừng quá vội vào bẩm công chúa là Trạng xem thiên văn đã có kết quả! Hôm sau lên công đường truyền bắt thằng Quýt ra hỏi tội, có thằng Cam làm chứng! Thằng Quýt sợ đòn đành phải thú nhận và đem trả đôi vòng ngọc cho công chúa. Sau vụ này, tiếng tăm Trạng Lợn càng nổi như cồn!
Câu chuyện tự nó đã vô lý rồi: Nơi công chúa ở phải là chỗ kín cổng cao tường, chung quanh chỉ có toán thị nữ, thằng lính hầu làm sao vào được buồng riêng của công chúa mà ăn trộm! Nhưng cần gì có lý hay vô lý. Chỉ cần chứng minh cái may mắn cực kỳ của Trạng Lợn là đủ cho người đời thấy vui rồi!
Ngày nay chúng ta nghe những mẩu chuyện về các ông Trạng dân gian như Trạng Quỳnh, Trạng Lợn, chúng ta chỉ coi đó là những chuyện vui, những sản phẩm tưởng tượng của nhiều người góp lại để cùng giải trí, chứ chẳng mấy ai thắc mắc những chuyện đó có thật hay không!

Nguyễn Ngọc Ngạn

Giai thoại về Trạng Quỳnh lên màn ảnh rộng

SGGPO 
Sau gần một năm chuẩn bị, Trạng Quỳnh – một trong những nhân vật dân gian được yêu thích nhất của người Việt, hiện thân của trí thông minh, tài ứng biến dí dỏm của cha ông xưa đã chính thức được đạo diễn Đức Thịnh đưa lên màn ảnh rộng trong bộ phim hài dân gian cùng tên.  

>> Những hình ảnh hé lộ đầu tiên về Trạng Quỳnh:

Trạng Quỳnh sẽ xoay quanh hành trình giải cứu thầy Đoàn (Tùng Yuki), thầy giáo đồng thời là cha Điềm (Nhã Phương) đầy gian truân nhưng cũng nhiều tiếng cười của những con người nhỏ bé trong xã hội phong kiến: Quỳnh (Trần Quốc Anh), Xẩm (Trấn Thành) và nàng Điềm.

Dù luôn bị chèn ép bởi tầng lớp quan lại bất công như Trịnh Bá (Công Dương) – công tử con quan lớn dùng quyền lực vu oan giá họa cho thầy Đoàn, Ả Liễu (Khả Như) – một người phụ nữ vô cùng mưu mô, xảo quyệt… nhưng Trạng Quỳnh và hai người bạn đồng hành chưa bao giờ bỏ cuộc…

Giai thoại về Trạng Quỳnh lên màn ảnh rộng ảnh 1Đạo diễn Đức Thịnh, Nhà sản xuất Thanh Thúy cùng các diễn viên trong phim

Theo đạo diễn Đỗ Đức Thịnh, bộ phim chỉ dựa vào một số tích cũ và phong thái của nhân vật để sáng tạo kịch bản. Phim sẽ cố gắng giữ tinh thần Việt cả về bối cảnh, phục trang, lời thoại. Phim được quay tại nhiều tỉnh thành: Ninh Bình, Huế, Long An, Phan Thiết… Trang phục của các nhân vật chủ yếu là áo yếm, áo tứ thân. Đạo diễn Đỗ Đức Thịnh cũng tiết lộ, kinh phí sản xuất phim khoảng 20 – 22 tỷ đồng.

Đảm nhận vai nam chính Trạng Quỳnh trong dự án lần này là gương mặt mới toanh, lần đầu chạm ngõ điện ảnh – diễn viên Trần Quốc Anh. Đây được xem là một nước cờ vô cùng táo bạo của đạo diễn Đức Thịnh. Quốc Anh trước đây chỉ mới có một số hoạt động nhỏ trong lĩnh vực người mẫu và tham gia trong các MV ca nhạc.

Giai thoại về Trạng Quỳnh lên màn ảnh rộng ảnh 2Quốc Anh đảm nhận vai nam chính trong phim

Trả lời câu hỏi về việc trao cơ hội cho diễn viên trẻ như Quốc Anh, đạo diễn Đức Thịnh cho hay: “Tôi không chọn diễn viên giàu kinh nghiệm và nổi tiếng nhất, mà chọn gương mặt phù hợp và có triển vọng phát triển nhất. Trần Quốc Anh khiến tôi ấn tượng bởi ngoại hình sáng sân khấu, đôi mắt sáng lém lỉnh và nụ cười rực rỡ. Khi đó tôi đã nghĩ, chàng trai này sẽ có thể khắc họa chân dung nhân vật Quỳnh của mình một cách dễ dàng.

Sau này, khi chứng kiến quá trình nỗ lực và tiến bộ từng ngày của Quốc Anh, tôi còn thấy đây là một nhân tố sáng giá, cầu tiến, nhiệt huyết và dành tình cảm mạnh mẽ cho nhân vật Trạng Quỳnh. Tôi cho rằng cậu ấy là một Trạng Quỳnh không thể thay thế”.

Không giấu được cảm xúc lâng lâng khi lần đầu tham gia một dự án điện ảnh lớn, lại có cơ hội hợp tác cùng dàn diễn viên tên tuổi: Trấn Thành, Nhã Phương, Khả Như… Quốc Anh cho biết anh khá áp lực nhưng được ekip hỗ trợ rất nhiều để hoàn thành vai diễn. 

Ngoài Quốc Anh, dự án Trạng Quỳnh cũng đánh dấu sự tái xuất của Nhã Phương sau đám cưới đình đám với Trường Giang. Cô sẽ hoá thân thành Điềm, cô gái giỏi cầm, kỳ, thi, họa, sở hữu nét đẹp dịu dàng, trong sáng và rất thông minh, mạnh mẽ. Điềm luôn ao ước mình là con trai để có thể lập chí lớn. Vì thế, nàng đã khơi dậy ý chí trong Quỳnh, giúp chàng mạnh mẽ đứng lên chống lại áp bức bất công xã hội.

Giai thoại về Trạng Quỳnh lên màn ảnh rộng ảnh 3Trấn Thành có vai diễn hứa hẹn mới lạ

Trấn Thành cũng trở lại màn ảnh rộng sau nhiều vai diễn chưa thật sự đột phá. Chính Trấn Thành thừa nhận, các vai diễn trước đây anh chưa tập trung hết mình, đôi khi vì mải chạy show nên chưa có vai diễn để đời. Với vai Xẩm, bạn thân của Trạng Quỳnh dù nhân vật có tính cách ngu ngơ, khác hẳn sự lanh lẹ của Trấn Thành ngoài đời, càng khiến anh hứng thú với nhân vật này hơn. Anh cũng hy vọng qua dự án lần này sẽ giúp tôi khẳng định với khán giả: Trấn Thành ăn khách trên màn ảnh rộng đâu chỉ ăn may!”.

Trạng Quỳnh do đạo diễn Đỗ Đức Thịnh thực hiện dự kiến khởi chiếu vào tháng 12.

VĂN TUẤN

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s