Nhà thơ Yến Lan trong lòng bạn đồng nghiệp-Lâm Bích Thuỷ(trưởng nữ nhà thơ)

logo thơ

YẾN LAN TRONG LÒNG BẠN ĐỒNG NGHIỆP :

Cảm nhận về những bài thơ cuối đời của nhà thơ Yến Lan

 

3b72f-lambichthuy_95867556334
LÂM BÍCH THỦY.
(Hồi Ký)

ye%cc%82n-lan3

Là người sống hết mình với quê hương và thơ tới cuối đời nhà thơ Yến Lan vẫn làm nhiều thơ mỗi bài thơ là một mảng tâm hồn ông mang ước vọng tiếp tục dâng hiến nghệ thuật thơ ca cho đời và cả tâm trạng nuối tiếc tuổi thanh xuân
Trong bài viết này tôi chỉ xin chọn một số bài thơ ông sáng tác vào những năm cuối đời ở tuổi tám mươi: “Vô đề Đêm hoa quỳnh nở nhớ Chế Lan Viên Trăng chin” để ghi lại những cảm nghĩ của một người thuộc lứa tuổi con cháu của ông và không nguôi lòng yêu quí ngưỡng mộ thơ ông
Các bài thơ nêu trên đều là thơ tứ tuyệt thất ngôn. Đặt trưng của thơ tứ tuyệt là hàm súc lời ít ý nhiều mỗi từ mỗi câu vang xa ý bay bỗng ở ngoài lời. Tuy theo thể tứ tuyệt -“một thể chuyển tiếp của phong cách cổ phong với phong cách luật thi” nhưng thơ tứ tuyệt của nhà thơ Yến Lan rất mới rất hiện đại về tứ thơ cũng như về hình ảnh ngôn ngữ và nhạc điệu.
Thơ chính là cuộc sống. Từ những chi tiết sống động trong đời thường qua đôi mắt tinh tế và tâm hồn nhạy cảm nhà thơ đã làm cho nó trở nên thi vị biết bao. Sự cảm nhận thực tế bằng xúc cảm thẩm mỹ thi vị ấy làm cho thơ ông vừa nhẹ nhàng thanh tao vừa sâu xa lắng đọng
Thu qua in nhạt vó trăng mòn
Lóm đóm vườn cam nép má son
Ngoảnh lại khuất dần mùa rụng lá
Cành còn dâng tặng quả cô đơn
(Nuối)
Nhìn trời thu thấy vó trăng mòn nhìn vườn thu thấy cam nép má son ngoảnh lại với thu qua thất mùa lá rụng khuất dần..Tất cả gợi lên sự hao khuyết sự nuối tiếc biết bao mùa thu đẹp đã qua. Nhà thơ nghĩ không biết nỗi cô đơn trong ông có thể kết thành quả ngon để “dâng tặng” cho đời được không? Nhưng tình yêu cuộc sống yêu thơ tràn đầy trong trái tim ông đã trở thành bất cập trước tuổi già sức yếu nên ông tự nhủ thầm:
Nuối tiếc làm chi chiếc gậy tà
Tám mươi đâu ngại phải đi xa
Ghé chân bên dậu anh hàng xóm
Chẳng lẽ mình ta dắt lấy ta
(Vô đề)
Ông dựa vào chiếc gậy tà để đi xa mà bước chân nào có vững đành phải ghé chân bên giậu anh hàng xóm. Từ đấy mới có câu tự vấn: Chẳng lẽ mình ta dắt lấy ta. Đã gieo vào lòng người đọc nỗi thương cảm sâu lắng với tâm trạng của nhà thơ. Câu cuối của bài Vô đề cũng như câu cuối của bài Nuối là hai câu hỏi nghệ thuật làm lóe sáng chủ đề của từng bài thơ.
Trước những chi tiết rất thực kể cả những điều tưởng chừng như nhỏ nhặt nhất cũng làm nhà thơ nao lòng trăn trở nghĩ suy liên tưởng.
Đêm khuya chờ xem hoa quỳnh nở là thú vui tao nhã thường thấy ở những người yêu hoa đối với nhà thơ Yến Lan thời khắc và cảnh tượng ấy còn ẩn chứa bao nỗi niềm bao tâm sự
Hương tự trời khuya đọng sắc quỳnh
Nửa nghiêng tiền kiếp nữa lai sinh
Lẫn vào sương khói ba canh mộng
Một cánh phù hoa bỗng lộ hình
(Đêm hoa quỳnh nở nhớ Chế Lan Viên)
Trong khoảnh khắc sắc quỳnh hiện ra với vẻ đẹp tinh khôi thanh khiết dịu dàng. Hương của cả thời gian tụ về hương của cả không gian như đọng lại trên đóa hoa vừa hé nở..đã gợi lên trong tâm hồn nhà thơ nỗi liên tưởng về tiền kiếp và về tương lai của một con người. Từ liên tưởng đó cùng với sương khói “ba canh mộng” nhà thơ chợt nhận ra rằng người mà ông đang nhớ là Chế Lan Viên-một thi sĩ tài hoa.
Những ngày tháng cuối đời nằm trên giường bệnh tay run chân yếu nhưng ông vẫn làm thơ. Trong hồi ký về người bạn đời của mình cụ bà Nguyễn thị Lan ghi lại: “Tay run không viết được anh nhờ tôi chép. Mỗi khi chợt nghĩ ra được câu thơ nào anh giục tôi:-mau lấy giấy bút chép ngay không thì nó trôi mất. Giấy bút lúc nào cũng sẵn trên bàn cạnh chỗ anh nằm..” Sự cô đơn thường ám ảnh nhà thơ nên không gian vắng lặng cảnh vật cô quạnh được đưa vào trong bài Trăng chín để thể hiện tâm trạng khi nhà thơ biết thời gian của mình chỉ “còn trên mấy đốt ngón tay”. Nhà thơ mượn các hình ảnh: con đò trôi xuôi vầng trăng lẻ loi đôi tiếng ếch kêu mái chèo rung lạnh để diễn tả ngoại cảnh và tâm trang buồn vắng.
Đò trôi lẩy bẩy nước xuôi dòng
Trăng bỏ đầu cành rụng xuống sông
Đôi tiếng ếch kêu từ góc bẹ
Đáp vào rung lạnh mái chèo cong
Đọc trăng chín của nhà thơ Yến Lan ta lại nhớ đến Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử. Hàn Mặc viết Mùa xuân chín giữa tuổi thanh xuân. Yến lan viết Trăng chín khi đã vào tuổi tám mươi hai Mùa xuân chín của Hàn có giàn thiên lý bóng xuân sang tà áo biếc lời ca vắt vẻo lưng chừng núi..Mùa xuân đầy âm thanh sắc hương dạt dào sức sống. Còn Trăng chín của nhà thơ Yến Lan lại có: Đò trôi lẩy bẩy yếu ớt theo dòng và tạo hóa dường như vô tình bỏ rơi trăng đầu cành để trăng rụng xuống sông. Trong không gian vắng lặng ấy chỉ có tiếng ếch kêu từ góc bẹ đáp vào mái chèo cong rung lạnh trên làn nước tĩnh mịch. Hai cảnh vật hai thi hứng hai tâm trạng ở hai độ tuổi của hai nhà thơ đối lâp nhau.
Ánh trăng vàng đầy quyến rũ cũng đã từng “ám ảnh” nhà thơ Yến Lan suốt bài “Bến My Lăng”. Cũng là trăng nhưng trăng trong Bến My Lăng mang vẻ đẹp huyền ảo mộng mơ của thời trai trẻ-thời mở đầu sự nghiệp thơ ca của nhà thơ còn trong Trăng chín trăng mang vẻ cô liêu khi về già. Vì thế trăng đã rụng xuống sông và rụng cả trong lòng nhà thơ vốn rât yêu trăng say trăng.
Những bài thơ cuối đời của nhà thơ Yến Lan nêu trên là những bài thơ hay trên nhiều phương diện của nghệ thuật thơ ca.
Về thi hứng tứ thơ được khởi nguồn từ những cảnh vật sự việc bình thường vó trăng chiếc gậy con đò tiếng ếch kêu mái chèo… nhưng với một tâm hồn thơ với cảm xúc tinh tế và với liên tưởng phong phú nhà thơ đã nghĩ tới những vấn đề cao xa lý tưởng sống của người làm thơ lẽ sống chết ở đời khát vọng không cùng của người nghệ sĩ và cả tâm trạng cô đơn khi tuổi già sức yếu. Từ những sự kiện trong cuộc đời thực qua cảm xúc thẩm mỹ được nhà thơ đón nhận trau dồi tư duy trong nghệ thuật làm nên những tứ thơ độc đáo. Thoạt xem thoạt nghĩ tưởng như bình thường như không có gì nhưng càng suy ngẫm càng thấy lời hết mà ý vẫn không cùng càng thấy cái bình thường và cái bất thường xen lẫn trong nhau.

ye%cc%82n-lan2
Về hình ảnh trong thơ cũng hết sức gợi cảm gây liên tưởng sâu xa. Vó trăng mòn in trên trời thu nhạt cam nép má son trong bài Nuối là những hình ảnh đẹp giàu tưởng tượng chỉ có sự tinh tế của tâm hồn thi nhân mới làm cho hiện thực ngoài đời trở nên sống động nên thơ như vậy. Vó trăng mờ mấy mảng màu cam đỏ nép má son mùa lá rụng của thu qua của thời dĩ vãng là hình ảnh trong tưởng tượng nó gợi lên những hoài niệm đẹp về một thời đã qua…
Thơ tứ tuyệt của nhà thơ Yến Lan phóng khoán bình dị. Tứ thơ nội dung thơ tuy mới vẫn giữ được phong cách thơ xưa và sự triển khai tứ thơ vẫn không phá vỡ đơn vị dòng thơ. Vậy nên thơ của ông truyền thống mà hiện đại.
Là một trong bốn nhà thơ lớp trước ở Bình Định trong phong trào thơ mới những năm tập kết ra Bắc ông vẫn sáng tác phục vụ kháng chiến phục vụ cách mạng. Dấu chân ông đã in khắp các miền quê mỗi nơi đến đều để lại cho nhà thơ bao kỷ niệm đẹp như lời ông tâm sự: “Tôi đến tôi yêu tôi về tôi tiếc” Những năm cuối đời ông vẫn say mê sáng tác thơ tứ tuyệt của ông thời gian này dầu có nhuốm màu cô tịch nhưng trước sau ông vẫn là nhà thơ đôn hậu sớm tham gia cách mạng luôn muốn dâng tặng nghệ thuật thơ cho đời
Những vần “thơ lưu” của ông là cuộc sống được chắt lọc qua tim qua tâm hồn thi sĩ là nghệ thuật điêu luyện về ngôn từ hình ảnh âm thanh nhịp điệu…là thế giới tình cảm bao la là tiếng thơ của những cảm xúc chân thành”
Thanh Hải
Một nhà văn trẻ của quê hương đã viết “Yến Lan bằng cái cách của mình bằng “sự tỉnh táo” đáng sợ cuối đời của mình ông cứ lặng lẽ “nhả tơ” những sợi tinh tơ bằng thơ tứ tuyệt. Có lẽ khi văn học sử ghi nhận Yến Lan thời thơ mới thì đến nay tài thơ tứ tuyệt nhất là chuổi thơ mấy chục năm về hưu của ông chưa được nhìn nhận đúng tầm. Tôi xin bắt đầu phần này bằng bài thơ cách ngày ông mất vài tháng (xin lưu ý 2 năm cuối đời ông chỉ nằm đọc cho bà Lan người vợ người bạn đời của ông ghi lại):
Nghe báo trên trời thiếu một sao
Đàn chim kinh ngạc hoảng nhìn nhau
Có người đã thức nhiều đêm trắng
Tìm mãi không ra trống chỗ nào
Mất sao ( 9/7/1998)
Cùng mạch chim nghiệm này xin trích thêm một số nữa:
Vò rối tơ rồi gỡ rối tơ
Gỡ không ra mối làm đem vò
Nàng Vân giả dại nàng Vân dại
Vân dại nên đời cũng ngẫn ngơ
(Chèo)…
Tôi chỉ xin giới thiệu và trích dẫn mà không một lời bình về cái hay của ý tưởng ngôn từ kỹ thuật thơ ông; hãy cứ để thơ ông ngân nga theo cái cách của nó và chắc rằng vàng thau không hề lẫn lộn..”.

Image may contain: one or more people
Image may contain: 1 person, standing
( Còn Tiếp 1 Kỳ Cuối)
LÂM BÍCH THỦY

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s