Những thằng nham hiểm(quấy rối tình dục/sexual harassment)-Khải Đơn

tapbut1

logo con bò cười

 

Văn hóa nuôi dưỡng quấy rối tình dục

Khải Đơn2

by Khải Đơn

sexual harassment

Bảy năm trước, một bạn gái đồng nghiệp của tôi, từ văn phòng báo Tuổi Trẻ Sông Tiền về lại Sài Gòn và bỏ nghề, chuyển sang làm PR. Tôi không bao giờ được biết vì sao bạn đột ngột bỏ việc – từ bắt nguồn là một người yêu công việc đi viết hơn tôi. Mọi thứ bị chìm vào im lặng, mãi đến năm 2014, khi trang blog “Những thằng nham hiểm” ra đời và vụ việc quấy rối tình dục đó xuất hiện. Tôi không phải người yêu thích gì cái blog này. Nhưng thật mỉa mai thay, sự việc của bạn tôi lần đầu tiên được gọi tên chính xác trên cái blog “ngoài luồng” đó: http://nhungthangnhamhiem.blogspot.com/2014/03/quay-roi-tinh-duc-van-phong-song-tien.html

  • Mất bốn năm để tôi hiểu vì sao bạn tôi bỏ nghề
  • Mất thêm ba năm nữa để tôi đọc sách và gọi đúng tên hành vi đó là quấy rối tình dục
  • Và mất thêm một năm nữa để tôi hỏi thẳng bạn một số điều đau lòng mà chúng tôi không muốn nhắc lại.

Khi vụ việc xảy ra, bạn tôi đã có báo cáo cho trưởng ban ở Sài Gòn, báo cáo cho phòng nhân sự và lãnh đạo. Nhưng là nạn nhân của một vụ quấy rối tình dục, bạn tôi là người ra đi trong im lặng – với sự quay lưng của những đồng sự có quyền lực hơn rất nhiều.

Bảy năm sau tổn thương của bạn tôi và ssau vụ việc ở Mỹ năm 2017 về ông trùm điện ảnh Harry Weinstein, và những gì đọc được trên báo Mỹ, tôi hiểu rằng những vụ việc như vậy sẽ không bao giờ được phanh phui ở Việt Nam. Vì chính môi trường báo chí là nơi dung dưỡng cho văn hóa quấy rối tình dục, là nơi mà cánh sếp và lãnh đạo đàn ông được quyền coi nữ phóng viên như một món đồ như thịt gà hay đồ chơi giải trí sau giờ nhậu.

Môi trường báo chí tại Việt Nam ở những tờ báo lớn nhất và uy tín nhất đều coi nhân phẩm và sự tổn thương của phóng viên nữ chỉ là trò đùa dễ dàng. Họ nói về thân xác của phóng viên nữ trên bàn nhậu. Các trưởng ban trao đổi phóng viên nữ cho nhau chơi “giải trí” qua đường. Bạn tôi, vì không “ưng thuận” sếp ở Sài Gòn, đã được “tiến cử” xuống văn phòng địa phương cho sếp khác làm thịt.

Ở nhiều tờ báo lớn, chuyện các sếp sau một tối đi nhậu, nói vài câu, sau đó “tặng lại” cô cộng tác viên cho đàn anh là điều cực kỳ phổ biến.

sexual harassment2

Cái bẫy giăng ra thì vô cùng đơn giản. Rất nhiều tòa soạn theo kiểu cũ hiếm khi tuyển dụng phóng viên bằng thi cử hay có chuẩn làm việc, mà để mặc phóng viên làm danh phận cộng tác viên suốt nhiều năm. Khi ấy, các anh sếp có quyền ký tá trở thành người ban phát hợp đồng: Em chiều anh thì anh ký phóng viên cho, muốn làm biên tập thì ghé qua anh, hoặc muốn ở lại báo thì cố lên với anh, anh tạo điều kiện cho.

Không có quy chuẩn về nỗ lực đạt được thành tựu hay hợp đồng trồng nghề là yếu tố đẩy phóng viên nữ vào tình trạng dễ bị thao túng. Về giới tính, họ đã bị coi thường hơn nam giới khi chọn ký hợp đồng. Về cơ thể, họ dễ bị lợi dụng hơn. Hậu quả là nhiều nữ phóng viên bị đẩy vào thế nếu “chịu” sếp thì sẽ được an toàn.

ĐỔ LỖI CHO NẠN NHÂN

sexual harassment3

  • Khi bạn tôi tố cáo cô bị quấy rối tình dục, việc đầu tiên cô bị cáo buộc là “em suy nghĩ nhiều quá”. Nhưng nếu bạn là một phụ nữ, suy nghĩ nhiều quá là sao khi bạn bị vỗ mông, bóp ngực? Khi bạn bị nửa đêm đang ngủ trong nhà trọ có sếp chạy lại gõ cửa xin vào? Khi bạn bị vuốt ve tay chân bảo anh sẽ hỗ trợ em? – Bạn có “suy nghĩ nhiều quá” không?
  • Nạn nhân thường bị chính đồng nghiệp nữ coi là “mạt hạng”, “ngủ để ký hợp đồng”, và bị cô lập, mà không hề được nhìn nhận lành mạnh từ cộng đồng các nữ phóng viên là họ bị đẩy vào thế khó khăn để có thể có hợp đồng nên chọn cách làm đó – cũng là con mồi sa vào cái bẫy của quy trình tuyển dụng không lành mạnh.
  • Nạn nhân là người phải rời tòa soạn, bỏ nghề, uất ức, không thể lấy lại danh dự. Vì tòa soạn sẵn sàng hi sinh con nhỏ cộng tác viên ất ơ nào đó, chứ tuyệt nhiên không hi sinh phóng viên điều tra hoành tráng tài ba, hoặc tất nhiên là còn lâu mới hi sinh sếp giỏi nghề. Có chuyên môn/ có kinh nghiệm được coi là kim bài miễn tử để nhiều sếp tiếp tục quấy rối liên tục các phóng viên nữ mới vào, sử dụng cộng tác viên như trò giải trí tình dục (miễn phí) thay vì đi mua dâm.
  • Nạn nhân bị làm nhục: Chính sếp sẽ là người gửi ảnh nóng của nạn nhân đi cho các phòng ban, đồng nghiệp nữ xem, hủy hoại nhân phẩm, danh dự của phóng viên nữ, đẩy họ khỏi tòa soạn, hoặc đơn giản là mua vui cho thấy mình có số má chơi gái lành nghề.

NẠN NHÂN LÀM GÌ?

sexual harassment4

  • Bạn tôi đã chọn cách đơn giản nhất: Từ chối một tòa soạn dung dưỡng cho hành vi quấy rối và xâm hại tình dục. Đánh đổi bằng nghề nghiệp có lẽ là đánh đổi lớn nhất và đau đớn nhất. Nếu sau 10 năm tôi có thể hành nghề và bạn không còn hành nghề, thì đó là vì tai nạn bẩn thỉu đó từ sếp bạn đã khiến bạn rẽ sang công việc khác. Lẽ ra, phóng viên nữ không thể bị đẩy vào thế này. Lẽ ra, các toà soạn phải bảo vệ nhân phẩm của người lao động. Nhưng đó là các lẽ ra. Còn ở đây, nạn nhân phải tự chọn cách bảo vệ mình là rời đi.Các tòa soạn sẽ không còn tìm được phóng viên giỏi nữa nếu họ dùng thứ văn hóa dơ bẩn đó để tuyển và duy trì cộng tác viên. Vì người trẻ có nhiều chọn lựa nghề nghiệp hơn chúng tôi. Họ có thể bỏ nghề báo để đi làm quảng cáo, truyền thông, làm Youtube, làm cho các hãng tin… Đừng hỏi vì sao mình không có cộng tác viên giỏi, hãy tự hỏi mình đang dung dưỡng cho thứ bẩn thỉu gì tồn tại trong không gian tác nghiệp của tờ báo.
  • Tôi chưa bao giờ là nạn nhân của trò chơi lớn này, (may mắn thay) vì không có chút nhan sắc nào. Nhưng điều đó cũng không ngăn được phóng viên nam, sếp nam sờ mó. Có một lần đi uống cùng ban về, ngồi trên taxi, người đồng nghiệp cùng ban liên tục sờ mó tôi, sờ soạng đùi, vai, ôm ấp. Tôi đẩy ra. Và khi bước đến cửa tòa soạn,  đi vào thang máy, anh ta thản nhiên nói: “Anh đùa thôi, chứ không có gì đặc biệt nha!” – Năm đó tôi 22 tuổi, chưa biết gọi tên hành vi dơ bẩn đó là gì.
  • Nếu bạn là phóng viên nữ, và bạn xinh đẹp, nguy cơ của bạn là cực kỳ nhiều. Hãy luôn nhớ, bạn sẽ luôn là “mồi nhậu” để các sếp đem ra đổi chác khi họ ngồi với nhau. Tôi đã ngồi trong các cuộc nhậu mà các sếp cá độ xem ai rủ được “em ấy” ra, rồi đi “tăng ba” với em ấy ra sao. Nếu bạn đang đi làm, và sếp giật giọng gọi bạn đến một cuộc nhậu để gặp các anh, thì chắc chắn bạn là “mồi nhậu”.
  • Nếu bạn không có hứng thú ký hợp đồng bằng cách ngủ với sếp, thì bạn nên cho anh ta biết giới hạn của mình. Bạn có thể nói to lên giữa ban nếu anh ta đụng chạm. Tôi có một cô bạn, cô ấy hay la lên: “Anh ơi, anh làm gì kỳ vậy, sao anh sờ mông em, em không thích đâu!” – Nói to, tạo tín hiệu, gây ồn ào, làm dữ, là cách nữ nhân viên yếu thế có thể thực hiện ngay trong văn phòng để dằn mặt kẻ quấy rối.
  • Bạn cẩn trọng không đẩy mình vào thế quá cần một điều gì mà anh ta có thể đem lại. Cần một liên hệ, cần ký giấy, cần chuẩn y cho đi công tác… là thứ rất dễ đẩy bạn vào vị trí con mồi. Hãy xác định rõ là bạn có thể tồn tại ở đó mà không bị anh ta chặn đường làm ăn hay không. Nếu không thể tháo gỡ, đã đến lúc bạn chuyển tòa soạn hoặc thu thập đầy đủ chứng cứ mình bị ngăn chặn tác nghiệp và tố cáo ồn ào trên cấp lãnh đạo.Lưu ý, văn hóa dung túng cho quấy rối tình dục ở các tòa soạn là vô cùng nặng nề, tôi không hi vọng sự tố cáo của bạn được giải quyết. Nhưng sự tố cáo của bạn là cú gầm gừ đe dọa của con mồi, để con thú đi săn biết sợ mà dừng lại, hoặc ít ra cũng dè chừng hơn với những nạn nhân nhỏ tuổi hơn kế tiếp sau bạn.
  • sexual harassment5
  • Hãy nhớ đến kẻ muốn quấy rối bạn trong cơ quan như thằng biến thái đi trong siêu thị chực chờ vỗ mông bạn. Bạn không phải sợ nó, vì bạn có cả một cơ thể cần bảo vệ. Nó mới là người phải sợ bạn, vì nó đang xâm hại bạn. Bạn la lên, kêu cứu, khóc lóc, cần giúp đỡ… đều là làm đúng. Bạn không phải một cô gái xấu, tồi tệ, dơ bẩn. Bạn chỉ đang nỗ lực bảo vệ bản thân và nhân phẩm. Khi bạn la lên và kêu cứu, xã hội sẽ nhìn thấy kẻ xấu đang làm hại bạn. Nó cần phải bị nêu tên, chỉ mặt và không thể tái phạm lần nữa.
  • Nếu bạn là một đồng nghiệp vô can, xin đừng đánh giá nhân phẩm của những nữ phóng viên bị quấy rối. Đừng dùng những cụm từ như “nó cũng thích mà”, hay “tham vọng lắm thì chịu”… như bạn tôi từng bị nói. Tham vọng nghề nghiệp là một quyền bình thường. Yêu thích và làm tình với một người cũng là bình thường. Còn hành vi bị cưỡng buộc phải quan hệ với đó vì bị ép, bị đòi hỏi, không ưng thuận… đều là bị quấy rối hoặc cưỡng hiếp. Và họ là nạn nhân. Với những kẻ quấy rối, bất cứ ai cũng có thể là nạn nhân, đừng đứng ngoài nhìn xong phán xét như thể bạn chả bao giờ có thể lâm vào tình huống đó. Đừng dung dưỡng cho sự quấy rối bẩn thỉu lên ngôi bằng cách nói nạn nhân “suy nghĩ quá”, hay “có gì nghiêm trọng đâu”.

Và cuối cùng, là một cá nhân nữ giới, tôi không yêu thích việc nữ giới trở thành “mồi nhậu” trong không gian tác nghiệp của tòa soạn báo, nơi các phóng viên hàng ngày xuất bản tin tức để bảo vệ người nghèo, nạn nhân xâm hại tình dục, trẻ em bị bạo hành… xong sau đó hết bản tin trở về tòa soạn, các sếp bèn đi quấy rối nhân viên của mình.

Những phóng viên trẻ hơn giờ đây có nhiều cơ hội nghề nghiệp hơn. Và bạn có thể hoàn toàn từ chối chốn làm việc như vậy và xứng đáng có môi trường làm việc an toàn hơn.

Không gian tòa soạn dung dưỡng cho quấy rối tình dục không phải là nơi đẹp đẽ để yêu nghề.

sexual harassment6

Đổ lỗi cho nạn nhân

by Khải Đơn

Không gian văn phòng có vẻ là chỗ thích hợp để kẻ có quyền lực đi tìm con mồi cho các trò xâm hại tình dục và quấy rối. Như vụ việc vừa xảy ra ở báo Tuổi Trẻ, dù chưa biết sự việc đi đến đâu. Nó mới được đưa ra mổ xẻ, thì các đối thoại đổ lỗi cho người yếu thế đã xuất hiện. 

Tại sao kẻ quấy rối chọn không gian văn phòng? 

  • Kẻ có quyền lực có sẵn “quà”, “kẹo ngọt” để dụ dỗ nạn nhân. Dụ dỗ ban phát hợp đồng, vị trí, ký giấy công tác, ưu tiên công việc…
  • Nếu bị phát hiện, nạn nhân khó có cơ hội lên tiếng, vì là kẻ “chiếu dưới”. Một cơ quan thường sẵn sàng hi sinh nhân viên nhỏ, mới vào nghề, chứ ít khi chịu xáo trộn nhân sự khi sa thải người làm sếp, chuyên gia, nhân sự cao cấp. Nhìn tương quan lực lượng là thấy, ngay từ đầu nạn nhân đã nằm trong rọ.
  • Luật pháp/luật cơ quan thường luôn ép nạn nhân phải chìa chứng cứ ra, thay vì điều tra cả hai. Khi bị đẩy vào sức ép lớn, người bỏ cuộc sẽ là nạn nhân. Kẻ quấy rối sẽ thắng dễ dàng vì có đủ tiền, quan hệ, sức mạnh để bọc lót toàn bộ.
  • Dư luận trong công sở dễ dàng chọn sếp làm “phe” vì không muốn sứt mẻ vị trí, không muốn mất công việc và về cơ bản là chuyện đó… chả liên quan gì đến họ.

Bạn có đang ở thế dễ bị quấy rối không?

  • Dù là nam hay nữ, bạn đều có thể là người bị quấy rối.
  • Khả năng bị quấy rối tăng cao khi kẻ muốn điều đó là sếp trực tiếp của bạn. Họ có thể dùng sức ép công việc, quyền lợi, hợp đồng, đẩy bạn vào thế không có đường lui.
  • Họ có thể đe dọa đuổi việc bạn.
  • Họ có thể hứa hẹn cho bạn ưu thế công việc.
  • Họ dùng nhiều lực lượng tin đồn khác (như nhân viên cùng phe) đẩy bạn vào thế bị cô lập.

Khi nào ta trở thành kẻ đổ lỗi cho nạn nhân? 

Thông thường, khi chứng kiến một vụ án hiếp dâm, quấy rối, cưỡng bức, xâm hại, dư luận sẽ luôn xuất hiện các lập luận sau đây:

  • Ai biểu em hay ăn mặc hở hang thì mới bị chứ? Ai biểu em xỉn thì anh mới làm vậy!  – Ăn mặc gì là quyền tự do của mỗi người. Cho dù người đó có ở truồng thì cũng chỉ có quy định tại nơi làm việc hoặc luật pháp mới có quyền yêu cầu họ mặc đồ lại. Không thể vì họ mặc mát mẻ mà kẻ gây án có quyền nhảy xổ vào cưỡng hiếp họ xong bảo ai biểu em hở hang. Cưỡng hiếp là cưỡng hiếp, không liên quan gì tới quần áo.
  • Tại sao bạn tạo cơ hội cho kẻ ấy quấy rối bạn, sao không gặp nhau ở chỗ đông người? – Dù ở chỗ vắng người hay đông người, thì quyền cá nhân của bất kỳ ai là thân thể họ không thể bị xâm phạm, sờ mó mà họ không cho phép. Hoàn cảnh không phải là yếu tố dùng để thông cảm cho kẻ làm chuyện đồi bại.
  • “Tại anh, tại ả cả, cứ phải chờ xem?” – Cho dù hai người đã quan hệ tình dục với nhau 1000 lần, nhưng ở lần thứ 1.001, một trong hai người không tự nguyện đồng thuận/đồng ý, thì đó vẫn là một vụ hiếp dâm.
  • “Em có bằng chứng không mà tố cáo?” – Như đã đề cập đến bài viết trước tại đây, một công sở lành mạnh sẽ tìm hiểu rõ ràng sự việc và nghiêm khắc để hiện tượng trên không có quyền thao túng và lộng hành trở lại. Tuy nhiên, điều kiện lý tưởng trên chỉ có trong… phòng thí nghiệm. Và kết quả là, như thói lệ đã quen, dư luận thay vì chất vấn kẻ gây tội, chuyển qua chất vấn nạn nhân, đòi họ tự chứng minh là họ bị tổn thương. Hãy đặt câu hỏi, đây không phải một vụ cãi nhau, đây là quấy rối và xâm hại, và nó phải được điều tra nghiêm túc, chứ không phải tông ngã cái xe, bảo em chứng minh em hư gì rồi tôi đền cho. Dùng sức ép “bằng chứng” (mà đi tìm bằng chứng đâu phải chuyên môn của nạn nhân) là trò dễ nhất để đẩy nạn nhân vào sự im lặng vì yếu thế.
  • “Ai biểu em để nó quay clip, chụp hình mát mẻ, thì nó tung lên chứ làm gì?” – Chụp ảnh gì là quyền cá nhân của mỗi người. Còn kẻ tung ảnh/clip ra công chúng mà không có sự cho phép của người trong ảnh là hành vi không thể chấp nhận được. Nó sẽ là hành động tống tiền nếu kẻ đó dùng clip để ép nạn nhân tiếp tục quan hệ/vòi tiền.
  • “Chắc lại muốn vòi tiền hay hợp đồng chứ gì?” – Đây là cách dễ nhất để đổ lỗi cho nạn nhân. Nhưng thường cuối cùng rất ít khi ta thấy nạn nhân thực sự nhận được quyền/hợp đồng/tiền gì trong suốt vụ việc và sau vụ việc. Vậy tại sao bạn dùng cách này để làm tổn thương người bị hại hơn nữa? Bạn nghĩ rằng đụng chạm, sờ mó là được nếu như có lời hứa hẹn của tiền bạc và vị trí sao?

Dù quan hệ ái tình có phức tạp đến thế nào, thì quan hệ không có sự đồng thuận đều là cưỡng hiếp. Hành động đụng chạm, sờ mó thân thể một người mà không được chấp nhận là quấy rối. Dùng ngôn từ hành hạ tinh thần, quấy rối, gợi ý chuyện quan hệ mà người kia không chấp nhận là quấy rối tình dục.

Và nếu bạn không ở trong hoàn cảnh bị làm “con mồi”, xin đừng dùng kiểu đổ lỗi cho bạn nhân làm logic ứng xử. Nạn nhân ở thế rất yếu, bị tổn thương tinh thần, danh dự, cơ thể. Đổ lỗi cho nạn nhân, bạn đang chắp thêm cánh cho kẻ xâm hại, quấy rối để chúng tự đắc hơn khi hành động.

Bạn cho chúng cơ hội đẩy không gian văn phòng vào tình trạng bẩn thỉu, dung thứ và ngầm cổ cũ dạng hành vi này lan rộng.

Khải Đơn

 

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: