“One belt,one road”/Nhất đới nhất lộ của Tàu”: dùng nợ làm vũ khí thực dân đế quốc mới !

baby reading newspaper

logo

Bài học đắt giá từ chuyện nhờ Trung Quốc xây sân bay

19/09/2017 
Duy Linh

TTO – Mattala Rajapaksa, sân bay quốc tế lớn thứ hai của Sri Lanka, đang được rao bán để trả nợ cho Trung Quốc bởi chính phủ nước này đã mất khả năng chi trả.

Bài học đắt giá từ chuyện nhờ Trung Quốc xây sân bay - Ảnh 1.

Sân bay quốc tế Mattala được xây bằng vốn vay Trung Quốc luôn trong tình trạng vắng khách – Ảnh: AFP

Được xây bằng vốn vay Trung Quốc và đưa vào sử dụng năm 2013, nhưng tới tận tháng 5-2017 mới có đường bay thứ hai được mở tới Mattala.

Được thiết kế để có thể đón hàng triệu lượt khách mỗi năm, nhưng giờ chỉ có hơn chục hành khách tới đây mỗi ngày.

Được kỳ vọng sẽ trở thành điểm nhấn, góp phần thay đổi diện mạo vùng đất hoang vu và nghèo khó, năm 2016, nguồn thu lớn nhất của Mattala không đến từ các dịch vụ liên quan đến ngành hàng không, mà đến từ chuyện… cho thuê mặt bằng trong sân bay làm kho trữ gạo.

Quá nhiều “cái được” được vẽ ra từ cái viễn cảnh hấp dẫn ban đầu nhưng được hay mất đến giờ đã rõ, mà hiểu rõ nhất, chắc chỉ có Chính phủ Sri Lanka.

 

Nhiều chuyên gia đã cảnh báo, gọi đây là cái bẫy nợ của Trung Quốc. Nhận vốn vay từ Trung Quốc, đến khi mất khả năng chi trả, chính quyền sở tại sẽ buộc phải đi đến quyết định chuyển nhượng lại quyền kiểm soát tại các dự án cho Bắc Kinh.

Vay nợ Trung Quốc cũng giống như dính vào ma túy.

Giáo sư về nghiên cứu chính sách Brahma Chellaney

Từ nợ tới nợ

Dự án sân bay Mattala không xuất phát từ nhu cầu cấp thiết về kinh tế của địa phương. Khi cuộc nội chiến 27 năm ở Sri Lanka kết thúc vào năm 2009, tổng thống khi đó là Mahinda Rajapaksa đã đưa ra ý tưởng muốn biến vùng quê nghèo của ông thành một thành phố thương mại tầm cỡ thế giới.

Nhưng khách tới Mattala đâu chẳng thấy, chỉ thấy giấy nợ tới tấp. Số liệu của Bộ Giao thông vận tải và hàng không dân dụng Sri Lanka cho thấy doanh thu hằng năm của sân bay chỉ khoảng 300.000 USD, chẳng thấm vào đâu so với con số 23,9 triệu USD là số tiền phải trả nợ hằng năm cho Trung Quốc trong suốt 8 năm tới.

Và Sri Lanka đã quyết định rao bán quyền kiểm soát để trả nợ. Ít nhất 8 nước đã thể hiện sự quan tâm, nộp hồ sơ khi chính quyền Colombo công bố quyết định chuyển nhượng cổ phần hồi cuối tháng 6, theo tạp chí Forbes.

Chẳng có gì ngạc nhiên khi cái tên Trung Quốc xuất hiện, đi kèm đó là một nhân vật mới: Ấn Độ.

New Delhi đề nghị khoản tiền 205 triệu USD cho 70% cổ phần tại Mattala trong vòng 70 năm. Đề xuất đó đang được Chính phủ Sri Lanka xem xét. 

Nhưng đó chẳng phải là điều người ta quan tâm ngoại trừ chuyện sẽ đặt ra câu hỏi: Rốt cuộc thì Sri Lanka được cái gì?

Cho tới bây giờ, vẫn chưa có kết quả cuối cùng số phận của Mattala sẽ về tay quốc gia nào. Nhưng bài học từ cảng nước sâu Hambantota cũng được xây từ vốn vay Trung Quốc thì đã hiển hiện trước mắt.

1,1 tỉ USD là số tiền Bắc Kinh bỏ ra để được kiểm soát khu vực này trong vòng 99 năm. Trung Quốc cũng hứa sẽ đầu tư thêm 600 triệu USD vào Hambantota để khiến nó khởi sắc. 

Tuy nhiên, xem ra vẫn còn quá hời để một quốc gia tiếp cận được một vị trí chiến lược nằm gần tuyến đường chở hơn 80% dầu nhập khẩu của chính nước đó.

Vay nợ để xây, xây dựng xong lại ngập trong nợ và chi phí bảo trì rồi quyết định bán để trả nợ. Nhưng cái nợ lớn nhất của Chính phủ Sri Lanka, là một câu trả lời với người dân.

Bài học đắt giá từ chuyện nhờ Trung Quốc xây sân bay - Ảnh 3.

Biếm họa về sân bay Mattala: sân bay chiếm trọn đất nước Sri Lanka, máy bay phải đậu trên đất, đường băng thì dành cho các loài động vật hoang dã – Ảnh chụp màn hình

Cảnh tỉnh

“Tôi từng nghĩ dòng tiền của Trung Quốc sẽ giúp nền kinh tế khởi sắc. Giờ thì chúng tôi giống như đang bị buộc phải bán của cải trong nhà để trả nợ” – Amantha Perera, một nhà báo Sri Lanka, nói với báo New York Times của Mỹ.

Nợ quốc tế của quốc đảo nhỏ bé này ước tính khoảng 64,9 tỉ USD, riêng Trung Quốc chiếm gần 8 tỉ USD.

Sri Lanka không phải là con nợ duy nhất của Trung Quốc ở châu Á. Theo sau đó là Pakistan, Myanmar, Campuchia, và cả những nước châu Phi xa xôi như Kenya, Djibouti…

Khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thúc đẩy sáng kiến “Một vành đai – một con đường” bằng những cam kết đầu tư tại diễn đàn BRI tháng 5 rồi, những nghi ngờ đã xuất hiện từ trước đó rất lâu.

Ít nhất 68 quốc gia đã bị “hớp hồn” trước viễn cảnh lợi ích mà sáng kiến này đem lại, nhưng nói như một nhà bình luận quốc tế: “nhận thì dễ, trả mới khó”.

“Những dự án mà Trung Quốc đề xuất quá lớn, quá hấp dẫn, được ví như một cuộc cách mạng (về cơ sở hạ tầng) khiến nhiều nước nhỏ không thể cưỡng lại được”, giáo sư Brahma Chellaney thuộc Trung tâm nghiên cứu chính sách New Delhi nhận định với New York Times.

Các dự án cơ sở hạ tầng không phải là thứ đem lại lợi ích ngay tức khắc nhưng là nền tảng cho sự hiện diện lâu dài của Trung Quốc. Giới chuyên môn cho rằng những dự án này thực chất chỉ phục vụ cho mục đích của Bắc Kinh hơn là nước sở tại.

“Người Trung Quốc chỉ nhắm tới nguồn tài nguyên”, báo New York Timesviết, những tuyến đường sắt kết nối hay cảng biển chỉ nhằm “tạo điều kiện thuận lợi để Bắc Kinh tiếp cận dễ hơn với các nguồn tài nguyên của nước khác”.

Sân bay quốc tế Mattala Rajapaksa nằm cách cảng nước sâu Hambantota khoảng 250km về phía bắc. Khách viếng thăm chủ yếu của sân bay này là các động vật hoang dã (!?). Chúng nhiều tới nỗi một nhóm 350 binh sĩ Sri Lanka hồi năm ngoái đã được triển khai tới đây để xua đuổi.

Ấn Độ đưa ra đề xuất mua 70% cổ phần sân bay Mattala chỉ 2 tuần sau khi Trung Quốc thâu tóm thành công cảng Hambantota.

DUY LINH

Lo với ‘cái bẫy nợ kiểu Tàu

18/06/2017 16:08 GMT+7

TTO – Sáng kiến “Vành đai, con đường” của Trung Quốc kỳ vọng tạo ra mạng lưới kết nối 3 châu lục, xuyên suốt từ Á sang Phi rồi Âu. Nhưng vay tiền đầu tư sẽ chết với lãi suất khủng.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) được Tổng thống Sri Lanka khi đó là Mahinda Rajapaksa ra tận sân bay đón trong chuyến thăm tới nước này năm 2014. Chính quyền của Tổng thống Sri Lanka đương nhiệm Maithripala Sirisena sau nỗ lực
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) được Tổng thống Sri Lanka khi đó là Mahinda Rajapaksa ra tận sân bay đón trong chuyến thăm năm 2014. Tổng thống Sri Lanka đương nhiệm Maithripala Sirisena sau nỗ lực “thoát Trung” bất thành phải tiếp tục chịu sự chi phối vì ôm nợ Trung Quốc từ chính quyền trước – Ảnh: Reuters

Nhiều nước nhỏ đã bắt đầu nhận ra làm ăn với Trung Quốc luôn đầy rẫy nguy cơ và hậu quả luôn khác xa so với những gì thấy ban đầu. Sri Lanka đang gánh những khoản nợ tài chính khổng lồ lãi suất cao của Trung Quốc vì những khoản vay xây dựng cơ sở hạ tầng. Nợ quốc tế của quốc đảo nhỏ bé này ước tính khoảng 64,9 tỉ USD, riêng Trung Quốc chiếm gần 8 tỉ USD.

Theo báo Economic Times, trong dự án cảng nước sâu Magampura Mahinda Rajapaska tại Hambantota, một mắt xích trong Sáng kiến Vành đai, Con đường” (BRI) tại Sri Lanka, chính phủ nước này vay 301 triệu USD từ Trung Quốc với lãi suất cao ngất ngưỡng 6,3%. Trong khi đó, lãi suất các khoản vay ưu đãi từ Ngân hàng thế giới hay Ngân hàng phát triển châu Á chỉ từ 0,25 – 3%.

Kinh tế tăng trưởng chậm, Sri Lanka gần như mất khả năng chi trả cả nợ gốc lẫn lãi. Nói như một số học giả quan hệ quốc tế, Colombo đã rơi vào cái bẫy nợ của Bắc Kinh. Và để vùng vẫy, thoát khỏi cái bẫy này, chính phủ Sri Lanka quyết định đi đến giải pháp hoán đổi nợ thành cổ phần trong các dự án có vốn Trung Quốc. Điều này sớm muộn sẽ dẫn tới việc quốc đảo này mất quyền kiểm soát hoàn toàn vào tay Bắc Kinh trong các dự án trên đất Sri Lanka.

“Ngoại giao bẫy nợ”

 

Nếu có ai hỏi điều gì các nhà lãnh đạo Trung Quốc đang làm rất tốt và vượt trội hơn cả Mỹ trên thế giới, câu trả lời chính là chiến lược “ngoại giao bẫy nợ”. 

Theo báo Economic Times, gần giống như với chính sách “cây gậy và củ cà rốt”, Bắc Kinh đang sử dụng các công cụ kinh tế để tăng cường vị thế, mở rộng ảnh hưởng. Vẽ ra viễn cảnh với nhiều lợi ích kinh tế hấp dẫn cùng các khoản cam kết đầu tư hàng trăm tỉ USD, Bắc Kinh đang dần biến các nước nhỏ trở thành con nợ chịu sự chi phối.

Không phải quốc gia nào cũng là con nợ của Trung Quốc, hẳn nhiên là vậy. Cường quốc kinh tế thứ 2 thế giới cũng chẳng dư tiền để cho các nước khác vay vô tội vạ.

Việc cho vay và vay để phát triển kinh tế, xây dựng cơ sở hạ tầng không hẳn đã là điều xấu. Nhưng ẩn đằng sau núi tiền của Trung Quốc là những toan tính chiến lược lớn mà đôi khi nó xâm phạm cả quyền tự quyết của một nước.

Báo Economic Times cho rằng trên thực tế, sự hỗ trợ của Trung Quốc không thực sự hướng tới phát triển nền kinh tế địa phương mà phần nhiều tạo điều kiện thuận lợi cho Bắc Kinh xâm nhập thị trường, mở đường cho hàng hóa giá rẻ. Xa hơn nữa, nó là bước đi cần thiết để tiếp cận nguồn tài nguyên thiên nhiên tại nhiều nước.

Điển hình như châu Phi. Một loạt các dự án cảng biển và đường sắt của Bắc Kinh tại vùng Sừng lục địa đen sau khi hoàn thành sẽ tạo khai thông các dòng chảy khoáng sản về Trung Quốc. Cảng Magampura Mahinda Rajapaska của Sri Lanka như đã nói ở trên hay cảng Gwada tại Pakistan, sau hàng tỉ USD tiền vay để đầu tư, giờ trở nên hoang vắng.

Nhưng ngược lại, nó đã đi rất đúng hướng Bắc Kinh mong muốn: sự xuất hiện của các tàu chiến, tàu ngầm Trung Quốc tại hai cảng biển của hai quốc gia nằm phía đông và cực nam Ấn Độ đã cho thấy rõ điều đó. Bắc Kinh hồi đầu năm nay đã tuyên bố gửi tàu chiến đến đồn trú tại cảng Gwada với lý do bảo vệ tài sản và tuyến đường hàng hải huyết mạch.

Vỡ nợ – vỡ mộng

Dòng chữ thể hiện sự giận dữ và phản đối của người dân địa phương tại khu vực dự kiến xây đập thủy điện Myitsone   - Ảnh: Reuters
Dòng chữ thể hiện sự giận dữ và phản đối của người dân địa phương tại khu vực dự kiến xây đập thủy điện Myitsone – Ảnh: Reuters

Sau Sri Lanka, Myanmar là quốc gia tiếp theo có nguy cơ rơi vào bẫy nợ của Trung Quốc. Chính phủ Myanmar đang đứng trước sức ép phải chuyển giao đến 85% cổ phần tại dự án cảng biển trị giá 10 tỉ USD ở bang nghèo nhất nước này cho Bắc Kinh, bất chấp thỏa thuận ban đầu mỗi bên nắm giữ 50% cổ phần.

Từng được xem là biểu tượng của một Myanmar mở cửa và cải cách, vùng kinh tế đặc biệt Kyauk Pyu nằm trên đảo Ramree, bang Rakhine được kỳ vọng sẽ tạo ra thêm 100.000 việc làm khi có dòng tiền của Trung Quốc. Công việc ở đâu không thấy, chỉ thấy môi trường bị phá hủy và công nhân Trung Quốc xuất hiện ngày càng nhiều, người dân địa phương đã tức giận trước lời hứa hẹn của Bắc Kinh và sự “ngây thơ” của chính phủ.

Trước đó, dự án đập thủy điện Myitsone cũng đã vấp phải làn sóng chỉ trích và phản đối mạnh mẽ của người dân Myanmar, buộc phải dừng thi công từ năm 2011.

Con đập trị giá 3,9 tỉ USD, có quy mô lớn thứ 15 thế giới do Trung Quốc đầu tư bị cáo buộc tàn phá môi trường nghiêm trọng và không đem lại lợi ích kinh tế cho Myanmar khi 90% lượng điện sản xuất sẽ chạy sang bên kia biên giới.

Gần đây, các nguồn tin từ chính quyền Myanmar tiết lộ Bắc Kinh đã gây sức ép buộc Napiytaw phải “bồi thường” sự bế tắc ở đập Myitsone bằng các dự án khác ở nước này.

Campuchia cũng đang bị cảnh báo có nguy cơ trở thành Sri Lanka thứ hai. Báo cáo năm 2016 của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) cho thấy nợ nước ngoài của Campuchia là gần 5,5 tỉ USD, trong đó Trung Quốc chiếm tới 70% (khoảng 3,9 tỉ USD).

Năm ngoái, trong chuyến thăm tới Campuchia của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Bắc Kinh đã xóa khoản nợ 90 triệu USD. Nhưng ít ai biết được đằng sau hành động tưởng chừng hào phóng đó, Trung Quốc đã mặc cả thêm vài dự án khác ở Campuchia, và hẳn nhiên, Bắc Kinh có toàn quyền quyết định.

Nước nhỏ khó từ chối

Học sinh Campuchia ôm chân dung ông Tập Cận Bình, vẫy cờ Trung Quốc khi ông đến thăm Campuchia tháng 10-2016 - Ảnh: AFP
Học sinh Campuchia ôm chân dung ông Tập Cận Bình, vẫy cờ Trung Quốc khi ông đến thăm Campuchia tháng 10-2016 – Ảnh: AFP

Thiếu nguồn vốn cho các dự án cơ sở hạ tầng trong nước, không được các định chế tài chính do phương Tây kiểm soát đoái hoài, nhiều nước nhỏ, kém phát triển như thấy ốc đảo giữa sa mạc khi Trung Quốc chìa tay giúp đỡ.

“Nhu cầu về cơ sở hạ tầng của chúng tôi rất lớn nên chúng tôi cần những khoản vay khổng lồ”, Bộ trưởng Tài chính Bangladesh M.A. Mannan thừa nhận khi ông Tập Cận Bình đến Bangladesh hồi tháng 10 năm ngoái. Chuyến thăm đầu tiên của một vị chủ tịch nước Trung Quốc tới Bangladesh trong vòng 30 năm qua đã mang về cho Dhaka khoản tín dụng trị giá 24 tỉ USD – nhiều nhất từ trước đến nay – để xây dựng cảng biển nước sâu, đường sắt và nhà máy điện.

Hay như ở Nepal – một quốc gia có khả nhiều rủi ro về tài chính, Trung Quốc đã chủ động nắm đằng chuôi ngay từ đầu. Tháng 1-2017, chính phủ Nepal chấp nhận cho Trung Quốc đầu tư xây dựng một đập thủy điện với 75% cổ phần do Tập đoàn Tam Hiệp Trung Quốc nắm giữ.

Và còn nhiều, nhiều nữa những nước nhỏ đã mở cửa đón Trung Quốc như vậy. Nhìn ở mặt tích cực, đây là mối quan hệ cùng có lợi khi các nước có tiền để xoay xở còn các công ty xây dựng Trung Quốc có việc để làm. Nhưng đến khi nhận ra được mục đích thật sự của sự dễ dãi ban đầu và hàng tỉ USD kia là gì, nhiều nước chỉ biết lắc đầu ngao ngán bởi đã quá muộn để thoát khỏi cái vòng kim cô mang chữ “Nợ” của Trung Quốc.

Xét về mặt chiến lược, cả Myanmar, Campuchia hay Sri Lanka đều có giá trị chiến lược, vị trí và mối quan hệ khác nhau với Trung Quốc. Nhưng có những bài học xương máu mà Campuchia hay Myanmar và nhiều nước nhỏ khác có thể học được từ Sri Lanka, tránh để rơi vào thế “đi cũng dở, ở cũng chẳng xong” vì ôm nợ Trung Quốc.

Sri Lanka ký trao cảng cho Trung Quốc lấy 1,12 tỉ USD

29/07/2017 

TTO – Chính quyền Sri Lanka ngày 29-7 ký thỏa thuận trị giá 1,12 tỉ USD cho phép một công ty Trung Quốc điều hành cảng nước sâu Hambantota trong 99 năm, bất chấp các phản đối và lo ngại về an ninh.

Cảng Hambantota nằm ở vị trí chiến lược nhìn ra Ấn Độ Dương - Ảnh: AFP
Cảng Hambantota nằm ở vị trí chiến lược nhìn ra Ấn Độ Dương – Ảnh: AFP

Theo thỏa thuận ký kết tại Colombo, cơ quan quản lý cảng Sri Lanka đồng ý bán 70% cổ phần cảng Hambantota cho công ty China Merchants Ports Holdings. Công ty Trung Quốc sẽ được phép điều hành cảng nước sâu của Sri Lanka trong 99 năm.

Trước đó, thỏa thuận bị hoãn trong nhiều tháng do làn sóng phản đối lo ngại quân đội Trung Quốc có thể sử dụng cảng này.

Các liên đoàn thương mại Sri Lanka hồi đầu tuần đã tổ chức đình công để phản đối thỏa thuận, cho rằng nó sẽ giúp Trung Quốc có lợi thế về điểm tiếp tế nhiên liệu trên tuyến hàng hải quan trọng nối châu Âu và châu Á.

Số tiền từ thỏa thuận sẽ được Colombo thanh toán một phần khoản nợ 6 tỉ USD đối với Bắc Kinh.

 

Cảng Hambantota nằm ở phía đông nam Sri Lanka được xây dựng bằng chính tiền vay từ Trung Quốc. Tuy nhiên kể từ khi hoạt động từ 2011, cảng này liên tục thua lỗ khiến Colombo phải cầu cứu Bắc Kinh.

Cảng Hambantota nằm trên vị trí chiến lược nhìn ra Ấn Độ Dương.

Theo giới phân tích, cảng là một phần của chiến lược “một vành đai, một con đường” của Trung Quốc, trong đó Bắc Kinh đã chi hàng chục tỉ USD để xây cảng, đường cao tốc, mạng lưới điện tại nhiều quốc gia để kết nối Trung Quốc với khắp châu Á, châu Âu và đến tận châu Phi.

Trước đó, Trung Quốc đã phát triển nhiều cảng ở Myanmar và Pakistan.

Chính phủ Sir Lanka khẳng định công ty Trung Quốc chỉ điều hành các hoạt động thương mại của cảng trong khi chính quyền vẫn kiểm soát an ninh. Tuy nhiên giới phân tích e rằng Bắc Kinh có thể đòi hỏi nhiều thứ hơn.

“Vấn đề là Trung Quốc sẽ phản ứng thế nào nếu các khoản đầu tư khổng lồ của mình bị đe dọa trong tương lai” – nhà phân tích Anbarasan Ethirajan của BBC nhận định.

Dưới thời cựu tổng thống Mahinda Rajapaksa, khi vừa bước ra khỏi cuộc nội chiến, Sri Lanka dựa nhiều vào tiền từ Trung Quốc để phát triển hạ tầng từ sân bay, cảng biển, đường cao tốc cho đến nhà máy năng lượng.

Ảnh hưởng của Trung Quốc tại Sri Lanka khiến nước láng giềng Ấn Độ nhiều lần lên tiếng bày tỏ lo ngại.

TRẦN PHƯƠNG

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.