Gửi Thánh Augustinô-Liu Xiaobo(Lưu Hiểu Ba/Đinh Từ Bích Thuỷ chuyển ngữ

logo về thi ca

Gửi Thánh Augustinô

f44d9218-9637-4876-88dc-bb75d03a4e39

♦ Chuyển ngữ: 

Tặng Hà, vì em thích Lời Tự Thú

chinese-nobel-laureate-liu-xiaobos-ashes-scattered-at-sea_thumb

Lời người dịch: Trong bảy năm qua tôi thường dịch những bài thơ tình mà Lưu Hiểu Ba đã sáng tác trong tù cho Lưu Hà, vợ ông. Tôi thích những bài thơ này vì nghĩ mình đã cảm nhận – tuy gián tiếp qua bản Anh ngữ của nhiều dịch giả Mỹ – khía cạnh nhân bản rất ấm cúng, can đảm và nghệ sĩ của ông. Ông là một Phạm Thái vĩnh cửu – có thể lạc quan hơn nhân vật hư cấu của Khái Hưng – người đã cố xoa dịu những đau thương của người vợ bị quản thúc tại gia bởi những lời thơ ảo thuật, “Vành tai đứt Van Gogh bay vi vút / cánh diều chọn màu trời lý tưởng cho em ….” (“Van Gogh và Em,” 1997). 

Bài “Gửi Thánh Augustinô,” sáng tác sau ngày Giáng Sinh 1996, tuy cũng là một bài thơ tặng Lưu Hà nhưng ý thơ mang khuynh hướng bình phẩm và tự xét. Ngay cả khái niệm “tự thú” trong bài thơ cũng bao hàm nhiều nghịch lý và ray rứt. Tự thú là cách thương lượng, hoặc bán mình cho nhà nước để được cứu rỗi, hay tự thú để nhận diện chính bản thân mình, với những lỗi lầm và giới hạn? Lưu Hiểu Ba nghi ngờ sự chân thật trong lời tự thú của Thánh St. Augustinô, vì có lẽ ông thấy đó là một hành động vị chính trị (để củng cố quyền lực của Hội Thánh La Mã) nhiều hơn là vị đạo lý, tương đương như bản chất  “tư lợi, kiêm ái quốc thời vụ” của giới trí thức thời Hậu-Thiên An Môn:

“[Tất cả những nhóm người trên – sinh viên đại học và trí thức trẻ muốn gia nhập đảng, quan chức “làm việc từ bên trong hệ thống,” những người quen của tôi đã đi kinh doanh để làm giàu – đều có vị trí khá giống nhau. Gần như không ai trong số họ ủng hộ hệ thống chính trị hiện nay trên bất kỳ phương diện đạo đức thực sự nào, thế nhưng vai trò thực tế mà họ đảm nhận đều giúp cho hệ thống duy trì sự vững vàng của nó.” *

Tuy nhiên, biết đâu, khi viết về Thánh Augustinô, Lưu Hiểu Ba đã tự thú về chính mình, và ngờ vực vai trò cách mạng của ông? Có bao giờ sự tôn vinh của đám đông sẽ làm ông bị mất đi nét cá nhân phàm tục của chính mình? Có phải lý tưởng cũng sẽ áp chế ông, như đã áp chế Thánh Augustinô, người chối bỏ tình yêu của cô vợ tập tục và đứa con trai duy nhất vì muốn theo đuổi đạo giáo, nhưng thật ra đạo giáo lại là một nhà tù của lý trí?

Lưu Hiểu Ba bày tỏ khuynh hướng hiện sinh của ông ở cuối bài thơ. Ông chối bỏ mọi hình thức tự thú và những diễn giải dựa trên ngôn ngữ. Để  được hoàn toàn trung thực với Lưu Hà nhưng cùng lúc độc lập trong tư tưởng, ông có vẻ như chối bỏ chính bài thơ của mình.

Biết đâu nghịch lý trung thành/phản bội chính là điều đã lôi cuốn tôi vào thơ của Lưu Hiểu Ba. Ngay trong những bài thơ tình, ta thấy sự giằng co giữa khái niệm trung thành cho lý tưởng và phản bội lại hạnh phúc cá nhân. Những lời thơ đẹp của Lưu Hiểu Ba là cách ông “đền tội” và xoa dịu những chối bỏ hạnh phúc – ông đã không là một người chồng lý tưởng vì ông không thể ở bên cạnh Lưu Hà. Tôi, một dịch giả, đã tin vào lời thơ của ông, như những tín đồ Công giáo từ bao nhiêu thời đại đã bị lôi cuốn bởi lời tự thú của Thánh Augustinô.

Ngôn ngữ, tuy có thể là lời hứa của Judas, cũng mang đến sự cứu rỗi – như Tân Ước đã chứng minh.

– Đinh Từ Bích Thúy

****

Hỡi Thánh Augustinô 

Bàn thờ Chúa là nơi tôi được gặp ngài 
Tôi phải ngước nhìn hồng bào của giám mục 
Để thấm thía nét uy nghi thiên kỷ

Thêm một lần, trong vườn lê nhà hàng xóm 
Tôi gặp ngài 
Lúc đứng rình tên nhóc tì hái trộm 
Và chợt hiểu niềm vui mạo hiểm

Trực diện sự u tịch của thời gian 
Xây dựng kinh thành cho Thượng Đế 
Hoang đãng trong vòng tay đàn bà 
Bao tư thế dục tình sao kể xiết 
Ngụp lặn trong lạc thú trần đời 
Rồi một ngày ngài rơi ùm vào giữa lòng Thượng Đế

Không ai nghi lòng thành trong việc ngài thú tội 
Ta chấp nhận mọi lý lẽ ngài khước từ xác thịt 
Nhưng thằng nhóc trộm lê và gã trai trẻ đa tình 
Cũng thấu hiểu sâu xa bản năng của tội lỗi 
Lạc thú của tà ác và hiểm nghèo

Tôi hình dung ngài cúi nhìn sự vĩ đại của thế gian 
Chiêm nghiệm tính khiêm nhường của ngài trong cung kính phục quỳ 
Và tôi nghĩ biết đâu các thánh và dân cờ bạc 
Trong thâm tâm cũng chẳng khác gì nhau 
Tôi nghe Thượng Đế là tay đánh súc sắc giỏi 
Vậy tại sao, sau bao nhiêu đam mê nhục dục 
Ngài lại chọn vai ông thánh, thay vì vận đỏ của con bạc?

Có lẽ ngài là người đầu tiên phát hiện 
Sự hung bạo và huyền bí của thời gian 
Giấc mơ hồn bướm ở kiếp này ngắn ngủi 
Nên ai cũng muốn cõi đời đời chẳng cùng 
Vọng nguyện về vĩnh cửu, chắc cũng đè bẹp ngài

Có phải sự thú tội thật sự làm người ta run sợ 
Và con đường chuộc tội thật sự quá đỗi dài? 
Trong vở kịch Thượng Đế người ta thừa biết cách 
Diễn xuất những nghi lễ oai nghiêm. 
Không biết Chúa có thích xem kịch? 
Nếu Chúa chỉ là kẻ xem tuồng mẫu mực 
Thì huyền thoại sáng thế chỉ là một 
trò đùa lố bịch. 
May mắn thay, trong linh hồn ngài 
Vẫn còn một sân khấu khác, với vài ba con rối.

Nhưng hãy giữ im lặng 
Đây là đức tính duy nhất của các thánh 
Những bia đá đã chứng kiến sự điêu tàn và im tiếng 
Trời xanh nhìn xuống khắp thế gian và im tiếng 
Trái đất chôn vùi mọi vật và im tiếng 
Ý nghĩa của thi ca, niềm tin, lý trí 
Miệng lưỡi loài người đều là sự hoang phí 
Ai tin vào ngôn ngữ là tin vào lời hứa của Judas.

Lưu Hiểu Ba
26 tháng 12, 1996

(từ bản Anh ngữ của nhà thơ Nick Admussen, trong  quyển Không có kẻ thù, không có hận thù: Tuyển tập thơ và tiểu luận của Liu Xiaobo (Liu Xiaobo: No Enemies, No Hate – Selected Essays and Poems), eds. Perry Link, Tienchi Martin-Liao & Liu Xia (Harvard University Press: 2012).

bản dịch Việt ngữ của Trâm Huyền trên trang Luật Khoa (16/07/17), từ bản Anh ngữ của bài tiểu luận “Giới trẻ thành thị Trung Quốc thời hậu toàn trị: Ích kỷ, tư lợi, kiêm ái quốc thời vụ” (“The Spiritual Landscape of the Urban Young in Post-Totalitarian China”) của Lưu Hiểu Ba. Bài tiểu luận này cũng xuất hiện trong quyển “Không có kẻ thù, không có hận thù: Tuyển tập thơ và tiểu luận của Liu Xiaobo.

 

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s