Chuyện cu ba : quân đội mần kinh tế

Đọc báo giùm bạn

reading-newspaper

Donald Trump cấm làm ăn với quân đội Cuba

RFI
media
Du khách trước khách sạn Hotel Nacional ở La Habana, Cuba, ngày 22/05/2017.REUTERS/Stringer

Một trong những sáng kiến ngoại giao tiêu biểu của cựu tổng thống Barack Obama đang bị người kế nhiệm đánh phá : lật qua trang sử 60 năm căng thẳng với La Habana. Tuy không lật ngược chính sách ngoại giao thân thiện tiến hành từ năm 2014, nhưng Donald Trump thông báo một số biện pháp đánh vào kinh tế Cuba và liên kết quyết định bỏ hẳn cấm vận với tự do chính trị.

Theo một viên chức Mỹ, trong ngày thứ Sáu 16/06/2017, từ Miami, tổng thống Mỹ Donald Trump loan báo biện pháp hạn chế du lịch và cấm giao dịch với các lãnh vực kinh tế do quân đội Cuba kiểm soát.

Tổng thống Donald Trump cũng đặt điều kiện buộc Cuba cải thiện nhân quyền và tự do chính trị trước khi được bỏ hẳn cấm vận.

Donald Trump đã nhiều lần cam kết với cử tri Cộng Hoà là một khi đắc cử, ông sẽ hủy bỏ các chính sách của tổng thống Obama từ đối nội như an sinh xã hội cho đến đối ngoại như tái lập bang giao với Cuba. Tuy nhiên, đối với quốc đảo cựu thù, chủ nhân Nhà Trắng không đụng đến quan hệ ngoại giao đã được tái lập, mà ông chỉ đặt ra một số cản lực trong lãnh vực kinh tế, tài chính và du lịch.

Cụ thể là cấm giao dịch với các công ty do quân đội Cuba kiểm soát và áp dụng chặt chẽ các quy định về hạn chế du hành sang quốc đảo cộng sản. Hạn chế nhưng không cấm triệt vì các chuyến bay thương mại và du thuyền không bị ảnh hưởng.

Theo AFP, rất khó có thể đo lường trong ngắn hạn nền công nghiệp du lịch của Cuba, đang phát triển mạnh, sẽ bị tác hại đến mức độ nào ? Chỉ trong năm tháng đầu năm 2017, gần 300.000 người Mỹ sang thăm Cuba, tăng 145% trong vòng một năm sau khi đã nhảy vọt lên 74% trong năm 2016 so với một năm trước.

Trong lãnh vực kinh tế, biện pháp mới cấm mọi dịch vụ chuyển ngân với tập đoàn quản trị công nghiệp quốc gia Cuba GAESA, cơ quan kinh tài của quân đội và các chi nhánh, kiểm sóat hầu như toàn bộ ngành du lịch. Chế độ La Habana xem du lịch là lãnh vực « nhạy cảm » do có tiếp xúc với người nước ngoài và là nguồn ngoại tệ trực tiếp. Do vậy, quân đội Cuba, qua hai tổ hợp Gaviota và Cabanacan, quản lý từ ngành hàng không dân dụng, khách sạn, nhà hàng, khu nghỉ dưỡng, công ty cho thuê xe và các siêu thị.

Chủ tịch GAESA, tập đoàn mẹ của Gaviota và Cabanacan, không ai khác hơn là đại tá Luis Alberto Rodriguez, con rể của chủ tịch Raul Castro. Theo giới phân tích, GAESA nằm trong tay gia đình lãnh đạo tối cao.

Không phải ngẫu nhiên mà tổng thống doanh nhân Donald Trump chọn Miami, nằm sát cạnh Cuba để thông báo những biện pháp đi ngược lại xu hướng tự do thương mại và tự do đi lại. Bang Florida là nơi tập trung đông đảo cộng đồng tị nạn Cuba . Tổng thống Mỹ muốn tỏ cử chỉ cám ơn cử tri gốc Cuba đã ủng hộ ông trong kỳ bầu cử và lý giải là muốn thúc đẩy nhân quyền tại Cuba.

Tuy nhiên, quyết định này gặp chống đối từ giới doanh nghiệp cho đến nhân quyền. Không chờ tổng thống Mỹ chính thức loan báo, hệ thống khách sạn Starwood kêu gọi ông Donald Trump « hãy sử dụng du lịch như là công cụ chiến lược để cải tiến quan hệ với Cuba hơn là để quay lại đường lối cũ ».

Các tổ chức nhân quyền chỉ trích thái độ xoay chiều 180° của tổng thống Mỹ đối với La Habana. Người dân Cuba phải trả giá đắt nếu quốc đảo bị cô lập như thời chiến tranh lạnh, theo khuyến cáo của Amnesty International (Ân Xá Quốc Tế).

Quân đội Cuba làm cách mạng hay làm ăn?

Cuba nói lệnh siết chặt giao thương của Tổng thống Donald Trump là “sự trở lại chủ nghĩa đế quốc” nhưng báo chí quốc tế cũng nói quân đội và an ninh Cuba đang kiếm nhiều tiền nhờ kiểm soát nền kinh tế.

Quân đội CubaBản quyền hình ảnhCHIP SOMODEVILLA/GETTY IMAGES
Image captionQuân đội Cuba nay kiểm soát nhiều thương vụ và cơ sở kinh doanh trên cả nước

Chính phủ ở Havana vẫn tái khẳng định “sẵn lòng tiếp tục đối thoại và hợp tác trên tinh thần tôn trọng”, trong chính sách hòa hoãn với Hoa Kỳ bắt đầu từ thời Tổng thống Mỹ Barack Obama.

Chính quyền Trump vừa ra lệnh cấm cụ thể các công ty và công dân Hoa Kỳ làm ăn với mọi doanh nghiệp chịu kiểm soát của quân đội hay lực lượng an ninh Cuba dưới cái ô là tập đoàn GAESA.

Cuba lên án chính sách đảo chiều của Trump

Cuba muốn trả nợ cho CH Czech bằng rượu rum

Cuba sẽ cần ‘cách mạng khác’ hậu Fidel?

Hai cái nhìn của người Việt về Castro

“Chúng ta không muốn đồng USD lại giúp cho thể chế quân sự độc quyền khai thác và lạm dụng người dân Cuba,” ông Trump được New York Times dẫn lời nói.

Vậy phạm vi kiểm soát của các lực lượng an ninh và quân đội trong kinh tế Cuba đến đâu?

Quyền lực kinh tế của GAESA

Daniel Williams viết trên Huffington Post về quá trình Cuba tạo dựng ra hệ thống ông chủ độc đoán do nhà nước hỗ trợ (state-sponsored oligarchy) tương tự như ở một số xã hội Tư bản Nhà nước khác:

“Đây là quá trình mang tính triều đại, nhằm củng cố gia tộc, khá giống với kinh nghiệm Tư bản Nhà nước hậu cộng sản ở Trung Quốc, Việt Nam hoặc nước Nga theo cách làm của Vladimir Putin.”

Tác giả Williams cũng nói ông Raul Castro và các nhóm thân cận hưởng lợi lớn từ quá trình này.

“Ở Cuba, gia tộc Castro gần như chuyển luôn các mảng to của nền kinh tế cho chính mình và cho những tay thân cận.”

Một quán bia rượu ở Cuba - hình minh họaBản quyền hình ảnhXINHUA
Image captionMột quán bia rượu ở Cuba – hình minh họa

Tổ chức mang tên “Tập đoàn Quản trị Doanh nghiệp SA” (GAESA) chỉ đạo các doanh nghiệp nhà nước, và thu về ít nhất là một nửa doanh thu ở Cuba, gồm cả 40% thu nhập từ ngoại hối nhờ du lịch và nhập khẩu.

GAESA “làm chủ các khách sạn đẹp nhất trên hòn đảo, nắm các chuỗi siêu thị, trạm thuê xe hơi, và các công ty nhập khẩu”.

Người lãnh đạo GAESA không phải là ai khác mà chính là Luis Alberto Rodriguez, con rể của ông Raul Castro.

Ông Rodriguez cũng mang hàm tướng trong quân đội Cuba và được cho là người “giữ tay hòm chìa khóa” của gia tộc Castro.

Việt Nam khỏi lo ‘sắp mất Cuba’ – BBC Tiếng Việt

Việt Nam, Cuba vẫn như ta với mình- – BBC Tiếng Việt

Cuba ‘cần học nhiều từ Việt Nam’ – BBC Tiếng Việt

Khi làm bộ trưởng quốc phòng, Raul Castro đã cho thêm CIMEX, tập đoàn thương mại lớn nhất Cuba vào GAESA.

Sau đó thì Habanaguanex, công ty địa ốc làm chủ các khách sạn, tiệm ăn sang nhất khu Havana Cổ, cũng trở về với GAESA.

Vẫn theo tờ báo này, con trai út của ông Fidel Castro là Antonio thường chơi du thuyền ở vùng Địa Trung Hải, một dấu hiệu của cuộc sống sang trọng.

Đa số các công dân Mỹ sang thăm Cuba phải đi các tour do công ty Mỹ tổ chức.

Nhưng luật Cuba yêu cầu cung cấp nghị trình chuyến thăm và toàn bộ nội dung phải được báo trước để khách chỉ đến những nơi ‘đúng quy định’ và không gặp ai ‘ngoài luồng’.

Các tour du lịch đều phải có người hướng dẫn do chính quyền cho phép, và dùng xe bus cũng của chính quyền tổ chức.

Havana
Image captionXe cũ trên đường phố Havana cạnh khẩu hiệu về cách mạng

Vì thế, các tour đã bị chính quyền Cuba “kiểm soát gần toàn bộ” và đem lại tiền cho các công ty nhà nước.

Marc Frank trong bài cho Reuters từ Havana hôm 15/06 viết:

Theo cựu đại sứ Anh tại Cuba, Paul Hare, người hiện giảng dạy tại ĐH Boston, thì quân đội được coi là lá chắn cho Cách mạng Cuba.

“Nhiệm vụ của họ là đảm bảo để doanh nghiệp tư nhân, và đầu tư nước ngoài không làm suy yếu nguyên tắc xã hội chủ nghĩa.”

Theo Reuters, hàng nghìn cửa hàng, hàng trăm trạm xăng, quán ăn và vô số sản phẩm, dịch vụ tại Cuba do quân đội kiểm soát nên “nếu vào tiệm mua một chai nước, một chai bia thì bạn đang cống nạp cho giới chức quân sự Cuba”.

GAESA cũng quản lý các công ty vệ tinh, hai nhà băng, mọi dịch vụ thẻ tín dụng và chuyển tiền qua công ty Fincimex.

RAFIN, một quỹ dạng hedge fund của GASEA thì có cổ phần trong tập đoàn viễn thông ETECSA.

Còn gì là Cách mạng?

Với mục tiêu chủ yếu là làm ăn kinh tế, quân đội và an ninh Cuba có còn thực sự là cách lực lượng “cách mạng” và hình ảnh các lãnh đạo Cuba hiện là thế nào?

Khẩu hiệu Cuba
Image captionKhẩu hiệu về cách mạng Cuba

Bình luận với BBC sau khi ông Fidel Castro qua đời, tiến sỹ Vũ Quang Việt, cựu chuyên viên cao cấp của Liên Hợp quốc từ New York nói hồi tháng 11/2016:

“Người ta thấy hình ảnh của ông Fidel là hình ảnh của một người muốn làm cuộc cách mạng xã hội đưa đến ấm no và tự do cho Cuba. Ngoài ra, trong thời gian về sau này, ông cũng là hình ảnh giúp rất nhiều nước ở châu Phi chống lại những nước thuộc địa (thực dân) để đem lại độc lập cho các nước ở châu Phi, đó là những hình ảnh đẹp.”

Ảnh tư liệu về các nhân vật cách mạng vũ trang của Cuba thời gian khổBản quyền hình ảnhHULTON ARCHIVE/GETTY IMAGES
Image captionẢnh tư liệu về các nhân vật cách mạng vũ trang của Cuba thời gian khổ

“Tổng quát lại, công đóng góp của ông ấy là như thế, còn những kêu gọi về dân chủ, nhân quyền, hoặc là cách mạng, những hình ảnh đẹp, tôi nghĩ cái đó ông chẳng đưa lại được gì cả.”

“Và cho đến bây giờ, tất cả hình ảnh đó, để tạo một cuộc cách mạnh xã hội, tạo một hình ảnh đẹp, thì hoàn toàn thất bại.”

BBC

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s