Vui buồn đời thợ chụp ảnh-Trạch An Trần Hữu Hội

Hồi ức

logo viết3

VUI BUỒN ĐỜI THỢ ẢNH

Trạch An Trần Hữu Hội

thợ chụp ảnh dạo2

  1. Cải tạo nhiếp ảnh.

          Lá thư của Kha, con trai chú Hòa gửi về từ Bidong cho anh trai còn ở lại Sài gòn, báo tin gia đình đã đến được trại tỵ nạn, còn ghe mà trên ấy có gia đình chú Vàng chìm trong gió bão trước sự chứng kiến hãi hùng của Kha và nhiều người trên ghe! Những cánh tay vẫy gọi cứu giúp trong vô vọng ở những phút cuối cùng ấy, theo mô tả của Kha trong thư, cứ như in trong tâm trí tôi.

Không dễ gì quên đi hình ảnh Tuyền. Trí tưởng tượng hành hạ tôi hàng ngày, ngay cả những lúc hành nghề, đang cầm máy ảnh trên tay.

Có những người ra đi, tàu lênh đênh bất lực trong gió bão. Khi cái chết cầm chắc trong tay thì may mắn gặp tàu, nhưng lại là tàu của các nước XHCN, Hungary, Bungary… Những chiếc tàu này cứu họ thoát chết nhưng lại đem họ trả về Việt Nam! Những gì họ kể lại được lan truyền, cho những người ở lại một nỗi khiếp sợ biển khơi!

Nhưng rồi những chuyến đi vẫn không giảm mà còn gia tăng. Người ta vẫn tin vào số mạng, vẫn hy vọng vào sự may mắn của từng người… Cái chết trên biển khơi cũng chỉ ngang bằng cái sống lây lất, khốn đốn, lo sợ… từng ngày từng giờ mà họ, những kẻ quyết tâm ra đi, đang phải đối diện. Như trường hợp chú Vàng, chú Hòa…

Bấy giờ đang là những tháng cuối năm 1985. Vậy là tôi đã vào Sài gòn ba năm. Có về thăm mẹ hai lần. Dạo này bà cũng đã già, yếu đi nhiều. Đang trong tâm trạng buồn buồn… tôi quyết định về lại Ninh Thuận một thời gian…Vừa thăm mẹ vừa để cho tâm hồn dịu lại, bớt đi những xao xuyến, bất an thường xuyên trong lòng!

Đưa tôi ra bến xe có Lượng và anh Trung. Đưa chiếc xe đạp lên trần xe đò, chờ cho lơ cột chặt xong, ba anh em chúng tôi ra quán nước ngồi chờ…

Anh Trung hỏi tôi:

– Có dự tính vào lại không Sinh?

– Tùy nơi sức khỏe của bà già anh Trung ạ. Được thằng con út nương cậy lúc về già mà nó cứ hết tù tội lại bỏ nhà đi lang thang hoài! (Tôi có ở tù hai năm bốn tháng, hồi những năm 1979, vì bị nghi là chống chính quyền!)

Lượng xen vào:

– Về ngoài mình anh cũng cứ làm nghề ảnh, nghe đâu dạo này tụi trẻ thích đi suối chụp hình lắm!

– Ừ, anh cũng nhờ chú Lượng mà có cái nghề này. Bây giờ máy có, đèn có, tay nghề cũng tàm tạm…chắc rồi cũng cố mà làm chứ biết làm gì ngoài ấy!

Lơ xe ra hiệu cho tôi lên xe, léo tèo vài con buôn ngồi sẵn, có mấy người quen gọi chào hỏi. Tôi rươm rướm nắm tay Lượng:

– Anh ra nghe, cám ơn chú nhiều lắm. Thư cho Quảng thì nói anh gởi lời thăm.

Anh Trung ôm tôi, tay vỗ vỗ vào lưng:

– Được thì lấy vợ cho bà già yên lòng. Có việc vô Sài gòn thì ghé thăm anh em nhé.

Tôi bước thật nhanh bởi thấy trong cổ mình nghèn nghẹn, mắt tôi đã nhòa đi!

Khi đã ngồi yên trên xe, xe bắt đầu chạy, tôi mới nhớ là mình đang đeo chỉ vàng nơi ngón tay. Tôi tháo ra cho vào túi quần, nước mắt bỗng trào ra. Lau vội mắt và mũi, tôi nhớ tới hai vợ chồng Lượng. Tối qua, cả hai đưa cho tôi chỉ vàng mà khóc. Tôi nhất dịnh không cầm:

– Hai em cưu mang anh ba năm nay vậy là quá tốt rồi, vàng bạc chi nữa!

– Tụi em để dành cho anh lâu nay. Có anh ở với tụi em, tụi em yên tâm như có anh Quảng vậy. Anh cầm cho tụi em vui… Có chuyện này em chưa nói, nhưng khi nào em nhắn ra: anh vào gấp thì vào ngay với tụi em nghe.

– Chuyện gì vậy Lượng?

– Tụi em cũng sẽ đi. Anh Quảng giao việc này cho anh Thục chồng chị Thương lo, đi đường miền Tây.

Tôi ngần ngần ngừ:

– Cứ vậy đã, anh sợ lại phiền hai em và Quảng!

oOo

 

Tôi về, mẹ tôi vui lắm. Chuyện ngắn chuyện dài, chuyện các chị đang ở xa, chuyện bà con chòm xóm…làm tôi nhớ lại lần về trước đây sau thời gian ở tù. Thỉnh thoảng trong câu chuyện, Mẹ tôi nhắc đến một vài người con gái…Có lẽ bà luôn ao ước tôi lập gia đình, bà mẹ nào không thế khi con trai mình đã đến tuổi trưởng thành. Những lần như thế tôi lại nhớ đến Tuyền!

Quê tôi có được một điều mà ai ra đi làm ăn nơi đâu cũng muốn về là vì tình cảm, hơn mười lăm năm bỏ xứ, xa quê Quảng Trị, vào lập nghiệp nơi này, đã dấy lên tình cảm gắn bó với nhau, tình thần làng nước muôn đời của người Việt vốn có trong huyết quản, được thể hiên lại nơi này… Đặc biệt là người dân ở đây cùng theo đạo Thiên Chúa Giáo, dưới sự hướng dẫn của ba Linh mục. Trong đó có Linh mục Chánh xứ rất thương yêu con dân. Cha đã lo cho dân từ cái nhà, điện nước, đất đai trồng trọt… với dự tính sẽ mở một nhà máy công nghiệp đủ cho người lao động có việc làm…Nhưng tất cả dự tính ấy bị sụp đổ sau ngày 16 tháng 4 năm 1975.

Chính linh mục này đã xin tàu đưa dân rời Việt Nam đến định cư ở Hoa Kỳ hoặc Úc châu trước 30/4 nhưng cuộc ra đi này đã không thành!

Hồi tôi vào Sài gòn, các quán cà phê chưa được công khai. Thỉnh thoảng du kích vào quán nạt nộ khách “ Lười lao động, ăn không ngồi rồi…”. Chủ quán phải xuống giọng năn nĩ… Nay về lại, sang sáng tôi đến quán cũng gặp được một số bạn bè, ngồi lâu nhất là các bạn làm nghề thợ đá chẻ, làm mộc…Từ ngày có công trình thủy lợi K. 42. Sông Pha. Một số anh em đi làm công nhân đào, đắp đất cho công trường thủy lợi, những thợ chẻ đá hộc từ Đà Lạt về chẻ đá cho công trường, họ truyền nghề lại cho một số anh em…Nghề nặng nhọc vất vả, nhưng thu nhập lại cao nhất trong các nghề hiện có tại địa phương. Bạn bè tôi làm nghề này cũng nhiều…

Ở Giáo Xứ này, gần như toàn tòng, giáo dân rất đông. Tháng chín năm đó, Đức Giám Mục Giáo Phận từ Nha Trang vào làm lễ Thêm Sức cho các cháu thiếu niên. Đối với người theo Công Giáo. Mỗi người có những nghi thức quan trọng cần phải nhận lãnh đủ, đó là Rửa tội, Vỡ lòng, Thêm sức, sau này lớn lên thì Hôn Phối và Xức dầu khi lâm chung. Tất cả các phép này là Bí tích quan trọng của đời người theo Thiên Chúa Giáo.

Vì ngày lễ quan trọng, có Giám Mục xức dầu nên giáo dân chụp hình cho các cháu nhiều. Nhiều cha mẹ cũng khó khăn nhưng vì thương con nên cũng sắm sửa váy xống, nơ và chụp cho con mấy kiểu hình kỷ niệm.

Trong thời gian này, tôi có gặp gỡ một số bạn, phần nhiều là giáo viên, làm nghề tay trái là chụp ảnh… Họ cũng cho biết tình hình chụp hình hiện nay có ăn. Ngoài các dịp lễ ở nhà thờ…còn có những dịp lễ của nhà nước…Lớp trẻ lớn lên sau 1975 vào suối Thương, con suối có sẵn từ khi mới vào lập nghiệp, lâu nay khô hạn vì khai thác gỗ, đốt rừng khai hoang lấy đất làm rẫy…nay được lớp trẻ tìm vào hẹn hò, vui chơi trong các dịp lễ lạc.

Hôm lễ thêm sức, toàn bộ thợ ảnh trong xã tập trung về nhà thờ, chừng mười hai người, bạn bè bảo tôi cầm máy lên bấm kiếm tiền nhưng tôi ngại, không đem máy theo, chỉ đi dự thánh lễ.

Dưới sự chỉ đạo của cha phó xứ, thợ ảnh họp nhau phân công chụp hình rất trật tự. Khi các em nhận bí tích chỉ hai người lên chụp hai bên cho nam và nữ, tất cả chuẩn bị máy, đèn, phim sẵn, lúc nào người đang chụp hết phim là hai người khác thay thế vào…

Trong thời gian hành lễ, tôi thấy lảng vảng vài du kích và công an, tôi cũng không quan tâm vì lâu nay vẫn thế, hễ có lễ gì bên TCG quan trọng, đông người tham dự thì có công an theo dõi, nhiệm vụ của họ là vậy. Nhưng hôm nay, sau này khi xảy ra “cải tạo nhiếp ảnh” ở địa phương, tôi mới biết là hôm ấy họ làm hai nhiệm vụ: Theo dõi lễ và đồng thời lập danh sách các thợ ảnh và những ai có máy ảnh, chụp hình trong hôm đó!
oOo
Hai ngày sau lễ, đêm đó chó sủa rân rang trong thôn, tôi nằm trong nhà không biết chuyện gì. Chừng 01 giờ sáng, chó nhà tôi sủa, tôi ra sân xem có chuyện gì thì gặp Lan, vợ của Cương bạn tôi, là giáo viên, làm thêm nghề chụp hình. Lan đang mang bầu, vai mang một túi xách đi rón rén vào nhà, thấy tôi Lan mừng rỡ, đưa cái túi nói trong hơi thở dồn dập:

– Giữ giùm cái túi máy cho mình với. Nó vô nhà lục lung tung, lấy hết đồ nghề rồi, mình chạy được cái này, còn một túi máy và cái đèn vứt ra sau vườn, mình về lấy đem lên gởi Sinh luôn!

– Vậy chơ Cương đâu?

– Tụi nó bắt ngồi tại chỗ, kiểm kê… chờ lập biên bản.

– Sao tự nhiên…

– Nó đọc cho nghe thông tư “ Cải tạo nhiếp ảnh” của Ủy Ban Tỉnh và Huyện.

Tôi đem cái túi ra góc vườn, bỏ giữa đám mỳ. Lan đã chạy về nhà, tôi chờ lâu mà không thấy Lan tới, đoán chừng là du kính đã bắt được Lan khi quay về. Cũng lo âu với cái túi đồ nghề của mình, tôi xách ra vườn bỏ một góc khác rồi vào nhà ngồi hút thuốc, chờ trời sáng.

Tôi băn khoăn không biết các nơi có “ Cải tạo nhiếp ảnh” không hay chỉ nơi địa phương tôi ở!? Lượng ở Sài gòn sẽ ra sao nếu chúng vào nhà, với máy, đèn và phòng rọi ảnh màu, những thiết bị đắt tiền mà Quảng gởi từ Canada mấy đợt thuốc Tây về mới mua được!

Sáng hôm sau, Cương đến rủ tôi đi uống cà phê, cho biết là bị thu giữ ba máy ảnh của những người chụp Amateur gởi làm hình, một bộ máy và đèn dự phòng, thường Lan chụp phụ với Cương khi đông khách. Phòng tối bị niêm, máy rọi độ lại từ một máy ảnh Poleroix và toàn bộ đồ dùng tráng rọi ảnh bị thu giữ! Tôi hỏi:

– Các nơi có làm vậy không hay là chỉ tỉnh này?

– Hình như chỗ nào cũng làm, nhưng nơi làm trước, nơi làm sau. Mục đích tụi nó là đưa vào HTX Nhiếp ảnh, do nhà nước quản lý.

– Rồi tụi nó có nói là bao giờ giải quyết trả máy hay tịch thu luôn không?

– Sáng mai toàn bộ tập trung Phòng Văn Hóa Thông Tin họp mới biết được! Sinh cho mình gởi cái túi vài hôm nữa đã nghe. Giờ mình đi dạy!

– Ừ, cứ để mình giữ cho. May mà không ai biết mình cũng có làm nghề trong Sài Gòn!

Một lát sau thì trong quán xôn xao bàn tán chuyện “ Cướp bóc” đêm qua, y như hồi đánh tư sản, “ Cải tạo Công Thương Nghiệp”!

Không nằm trong đối tượng được dự họp, tôi chỉ biết thông tin qua Cương và các anh em khác. Khoảng hai mươi cái máy ảnh bị thu giữ đêm đó, chỉ tình riêng địa phương tôi. Toàn huyện chừng ba mươi máy. Từ nay, ai muốn làm nghề phải làm Lý lịch, đơn xin hành nghề…Nộp cho phòng VHTT, chờ Tỉnh giải quyết.

Tôi phân vân không muốn làm đơn vì nghĩ đến chuyện phải đi ký lý lịch, nhưng các bạn tôi bàn là cứ làm đơn rồi tính sau. Tôi làm đơn xin hành nghề, về Phan Rang photo hai tấm giấy chứng nhận đã học xong hai khóa nhiếp ảnh tại CLB Quận Bình Thạnh. Cũng may có hai tờ chứng nhận này, tôi trả lời trót lọt khi ký Lý lịch tại Công An Xã! Tờ hợp đồng chụp hình tết năm trước, vụ Phim Liên Xô, khốn khổ thế nhưng giờ cũng được việc! Đã hành nghề ở Bến Nhà Rồng hẳn hoi chứ bộ!!!

Thời gian này, những lúc buồn, tôi thường lấy hình Tuyền ra xem. Tôi có giữ lại mấy tấm khi làm hình Tuyền. Có một tấm Tuyền và tôi chụp chung, Tuyền đứng bên tôi, hai tay nâng quả dứa khá lớn, cười rất tươi. Tấm hình này tôi can sẵn rồi nhờ Kha bấm máy.

Nhìn Tuyền cười tươi tắn, tôi lại nhớ Tuyền đến quay quắt!

oOo

 

Khoảng ba tháng đợi chờ, một hôm những ai có bị tịch thu máy và có làm đơn, Lý lịch xin hành nghề, được giấy mời đến phòng VHTT để họp.

Tôi cũng nhận được giấy mời. Khi đã đông đủ, mọi người hồi hộp chờ phán quyết về số phận của những cái máy ảnh, đèn…thì cán bộ VHTT tỉnh xuất hiện, anh này đọc nhiều thông tư, nghị định…có những nghị định có từ năm 1957! Nói về tầm quan trọng của người cầm máy ảnh….Cuối cùng là tất cả máy ảnh đều bị tịch thu, trưng dụng cho cửa hàng Nhiếp Ảnh. Nếu trong gia đình có chuyện cần chụp hình thì làm đơn mượn máy ảnh, Phòng sẽ giải quyết!

Sở VHTT chỉ cấp giấy phép cho 5 người được phép xử dụng máy ảnh. Trong đó 02 là giáo viên, 02 cán bộ: 1 Trưởng phóng VHTT, 1 Trưởng ban Định Canh Định Cư và tôi ! Nhưng tôi phải vào làm cho cửa hàng Nhiếp Ảnh Huyện.

Cả phòng họp nhốn nháo, những người bị tịch thu máy nhào đến cán bộ tỉnh, huyện năn nĩ xin lại máy ảnh, xin làm cam kết sẽ không sử dụng máy…nhưng họ gặp sự lạnh lùng của cán bộ.

Tôi không hiểu được do phép lạ nào mà tôi được cấp giấy phép hành nghề và sử dụng máy ảnh! Có lẽ nhờ hai tấm giấy chứng nhận của CLB nhiếp ảnh quận Bình Thạnh và tờ Hợp đồng chụp hình tết ở bến Nhà Rồng!

Chừng năm ngày sau, tôi nhận được một giấy mời đến phòng VHTT họp. Một anh trẻ hơn tôi chừng vài tuổi, được giới thiệu là cửa hàng trưởng, hai cô bé một là thủ quỹ, một là kế toán kiêm thủ kho và hai nhân viên cũng còn trẻ được giới thiệu là nhân viên cửa hàng từ Phan Thiết ra cùng xây dựng cửa hàng nhiếp ảnh huyện Ninh Sơn.

Hai người kia có giấy hành nghề nhưng là giáo viên, sẽ làm hợp đồng cho cửa hàng…

Sau vụ này, ngày nào tôi cũng phải đến cửa hàng ngồi chơi cùng hai cô bé…Cửa hàng là một ngôi nhà phên trét đất, ngang 4m dài 7m, luôn cả phòng tối và kho.

Trong tạm thời, tôi được chỉ định khâu tráng rọi ảnh cho cửa hàng. Lương của tôi và hai cô bé sẽ tùy vào thu nhập của cửa hàng.

Lỡ phóng lao tôi đành theo lao, may là trước cửa hàng nhiếp ảnh có một cửa hàng kinh doanh ăn uống và giải khát. Tôi hết uống cà phê lại gặp bạn, nhậu dài dài…vì họa hoằn mới có người đến chụp hình chứng minh nhân dân!

Lúc này, tôi muốn trở lại Sài gòn cùng Lượng và bạn bè, nhưng cứ mỗi lần nhìn mẹ, chuyện trò với mẹ…tôi lại thôi.

Sàigòn, 02 tháng 6 năm 2017,

Trạch An-Trần Hữu Hội.

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s