Tục “nối dây ” của người sắc tộc Ê Đê và tục “ngủ thăm ” của sắc tộc Thái tại Dắk Lắk

TÀI LIỆU TÂY NGUYÊN

thiếu nữ sắc tộc đẹp4

Đắk Lắk: Tục “nối dây” của người Ê Đê

 

Ngoài những tục lệ văn hóa truyền thống, cộng đồng người Ê Đê tại tỉnh Đắk Lắk còn được biết đến với tục “nối dây”. Từ thời xa xưa, sau khi có vợ hoặc chồng chết, người đồng bào Ê Đê buộc phải lấy người trong dòng họ của người đã mất. Xuất phát từ những luật tục ấy, không ít người phải lấy em ruột, thậm chí cháu của người đã mất. Thế nhưng, tục “nối dây” của người đồng bào Ê Đê theo thời gian đã dần thay đổi.

Tục “nối dây” (còn có tên gọi khác là Juê Nuê) của người đồng bào Ê Đê là tập quán hôn nhân (quy định cho chị em vợ và anh em chồng) có từ xa xưa. Luật tục quy định, trong trường hợp chồng chết, người phụ nữ có quyền đòi hỏi nhà chồng phải thế một người em trai chồng (hoặc người em, cháu trong dòng họ nhà chồng) để làm chồng mình. Ngược lại, nếu vợ chết, người chồng có thể lấy em gái vợ (em ruột hoặc em họ của vợ)…

Là một trong những người buộc phải thực hiện tục “nối dây”, sau khi vợ cả mất, ông Y Niết Êban (1938, trú buôn Hra EaTlá, xã Dray Bhăng, H.Cư Kuin) đã lấy cháu của vợ. Ông Y Niết lý giải: “Năm 1955, khi tôi vẫn còn đi học thì người chú ruột lâm bệnh qua đời để lại 4 người con. Theo quy định truyền thống của người đồng bào, tôi bị dòng họ buộc phải lấy vợ của chú là bà H’Yớk Byă (1902) về làm vợ. Đó được gọi là tục nối dây. Lúc đó, tôi vẫn còn đi học và mới 18 tuổi nhưng bà H’Yớk đã gần tuổi 40. Mặc dù vậy, tôi cũng vui vẻ chấp nhận vì đó là luật tục bao đời của người đồng bào mình”. Sau đó ông Y Niết và bà H’Yớk có với nhau hai người con. Đến năm 1981, bà H’Yớk qua đời, ngay tại đám tang vợ cả, ông Y Niết và gia đình đã mời thầy cúng về cúng siêu thoát cho linh hồn vợ. Đồng thời, thông báo cho người vợ đã chết rằng ông sẽ tiếp tục lấy cháu của bà H’Yớk làm vợ. Tuy nhiên, sau 3 tháng vợ cả mất, tôi mới được phép ngủ chung với người vợ mới. Đến nay tôi và bà H’Duên đã có 4 người con, sống với nhau rất đầm ấm”…

dak-lak-tu%cc%a3c-noi-day-cu%cc%89a-nguoi-e-de

Theo ông Y Niết, sở dĩ có tục nối dây bởi những người phụ nữ Ê Đê luôn xem con của các chị, em gái ruột hoặc chị, em gái họ hàng như con đẻ. Do đó, việc người phụ nữ trong dòng họ của vợ chấp nhận “nối dây” không những xuất phát từ tình yêu thương với người đã góa kia mà còn có trách nhiệm và tình thương đối với những đứa trẻ bất hạnh, mang lại hạnh phúc cho con cháu, dòng họ và gìn giữ truyền thống mẫu hệ. Mặt khác, người Ê Đê không cho phép người chồng/vợ còn sống lấy người khác trong dòng họ. Bởi người Ê Đê muốn bảo đảm nguyên vẹn tài sản mà người vợ/chồng đã khuất cùng với người còn sống gây dựng suốt nhiều năm.

Tuy nhiên, cho đến nay, tục “nối dây” của người Ê Đê đã có nhiều chuyển biến. Ông Y Dj Hung Byă, Trưởng buôn Kra Ning cho hay: “Cách đây hơn 10 năm, tục “nối dây” của người đồng bào Ê Đê không còn bị ép buộc mà trên cơ sở tự nguyện của những người còn sống. Nếu người trong dòng họ của người vợ/chồng mất đi đồng ý thì việc “nối dây” mới được diễn ra. Đồng thời, người nối dây phải là người tương xứng hoặc bằng tuổi với người chồng/vợ còn sống. Trong trường hợp không có người thích hợp trong dòng họ của người vợ/chồng đã mất thì người chồng/vợ được đi lấy người khác. Dù vậy, khoảng 10 năm trở lại đây, người đồng bào Ê Đê trong buôn gần như đã bỏ hẳn tục “nối dây” để phù hợp với tình hình phát triển văn hóa hiện nay”.

 Tục “ngủ thăm” của người Thái ở Đắk Lắk

Với số lượng người dân tộc Thái chiếm đến hơn 90%, buôn Thái (xã Ea Kuêh, huyện Cư M’gar) vẫn còn lưu lại nhiều phong tục văn hóa đặc sắc, trong đó có tục “ngủ thăm”.

Đến ngủ để thăm hỏi nhau

Nhắc đến tục “ngủ thăm”, chúng ta thường mường tượng đến cảnh trai gái ngủ cùng nhau, tuy nhiên trên thực tế lại không chỉ có vậy. Người Thái ở Ea Kuêh còn ngủ thăm để hỏi han chuyện trò, tâm sự cùng nhau và để chúc nhau nhanh khỏi bệnh mỗi khi ốm đau. Theo ông Ngô Văn Dậu, Trưởng buôn Thái, trong cuộc sống mưu sinh bộn bề lo toan, có đôi khi con người ta thường quên đi hoặc không có nhiều thời gian để cùng nhau tâm sự, gắn kết tình cảm giữa những người thân, họ hàng với nhau. Vào những buổi tối rảnh rỗi, anh em họ hàng người đồng bào Thái trong buôn thường đến nhà nhau ngủ thăm để chia sẻ buồn vui, giải tỏa những khúc mắc trong lòng. Người Thái nổi tiếng là mến khách nên việc tiếp đón người đến ngủ thăm cũng vô cùng chu đáo. Những ngày có gió lạnh, từ khi khách còn đang nói chuyện, gia chủ đã cho người nhà chuẩn bị giường chiếu, chăn màn đầy đủ, thậm chí còn nằm trên giường ngủ trước để làm ấm chăn màn trước khi khách vào ngủ.

doc-dao-tuc-ngu-tham-cua-nguoi-thai-o-dak-lak

Ông Lương Hồng Tâm, một người già có uy tín trong buôn Thái cho biết: Không chỉ ngủ thăm để chuyện trò gần gũi nhau mà người Thái còn ngủ thăm để cầu chúc cho người bị bệnh mau khỏe mạnh. Mỗi khi trong buôn, dòng họ có người ốm nặng thì người Thái sẽ chọn ra một người khỏe mạnh, rắn rỏi đến ngủ thăm nhà người bị ốm. Ngoài hỏi thăm sức khỏe, động viên tinh thần người ốm thì người được chọn đến ngủ thăm phải có nhiệm vụ buộc sợi dây được kết bằng chỉ đen vào tay người ốm. Để lễ buộc dây mang lại kết quả, anh em, con cháu trong nhà sẽ làm thịt gà, heo để cúng. Tất cả những việc làm này nhằm cầu mong cho người ốm mau khỏe mạnh trở lại

 

Ngủ thăm trước khi cưới

Một trong những nét thú vị của tục “ngủ thăm” được nhiều người biết đến là những đôi trai gái đồng ý yêu nhau, sau khi “cưới nhỏ” (đám hỏi) có thể đến ngủ thăm nhà nhau trước khi làm lễ cưới (cưới lớn). Trong thời gian ngủ thăm, chàng trai và cô gái chỉ được trò chuyện chứ không được ngủ chung với nhau. Do đó, nhà gái sẽ sắp xếp một chỗ thích hợp để chàng trai nghỉ ngơi trong những đêm ngủ thăm tại nhà cô gái. Tương tự, cô gái sẽ sang nhà chàng trai ngủ thăm vài đêm để tìm hiểu nền nếp của gia đình nhà chồng tương lai. Sau những đêm “ngủ thăm”, nếu cảm thấy hài lòng thì người con gái sẽ quyết định cho chàng trai “ngủ thật” và thưa với hai bên gia đình định ngày làm lễ “cưới lớn”. Những gia đình có hoàn cảnh khó khăn có thể không cần “cưới lớn” nữa mà định ngày để đôi trẻ đưa nhau về cùng một nhà. Còn nếu đôi trẻ có trục trặc, hoặc bố mẹ hai bên không vừa lòng, ông mai bà mối sẽ khuyên bảo, làm hòa cho để đôi trai gái có thể thành đôi. Trường hợp xấu nhất hai bên cương quyết bỏ nhau thì họ lại bắt đầu tìm hiểu người mới./.

Thiếu nữ thái1

Để lại lời nhắn

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.