Phiếm về “khỉ “-Nguyễn Thị Kim Thu

phiem

ĐẮN ĐO KHI CHỌN LỰA CHỒNG !!

Nguyễn Thị Kim Thu

cầu khỉ

Nàng được sinh ra trong một làng quê miệt vườn, tuy có xa thành phố đôi chút nhưng không đến nỗi là nơi “khỉ ho cò gáy”, hay “vượn hú chim kêu”. Từ phố quận về thôn xóm phải đi bằng ghe, vốn là phương tiện phổ thông nhất, qua vài sông rạch chằng chịt hàng bần và dừa rũ bóng mát, chui dưới vài “cầu khỉ” cheo leo, trông khá ngoạn mục.

 Phải chi lấy được vợ vườn

Tập đi cầu khỉ thêm đường dọc ngang

 Nhìn bụi bần đang mùa trổ bông tim tím với những trái treo lơ lửng, nàng bật cười khi nghĩ đến cảnh:

 Tuổi Thân con khỉ ở lùm

Chuyền qua chuyền lại té ùm xuống sông

 Hay

 Tuổi Thân con khỉ lao chao

Nhảy qua nhảy lại té ào xuống mương

 Nàng giật mình vì nàng cũng tuổi Thân, không biết sau này có phải

 Người ta tuổi Ngọ, tuổi Mùi

Mà sao tôi lại ngậm ngùi tủi thân (tuổi Thân).

khỉ U Minh1

 Nàng là gái quê tuy chất phác cày cấy quanh năm để có gạo ngon nhưng cũng không quên trang điểm thật đẹp, mái tóc chải mướt với dầu dừa:

 Gái Tú Sơn đầu trơn như mỡ

Gạo trì trì nứt nở như ươi (trái đười ươi)

 Nàng ví mình đẹp như cây liễu rũ thì phải có chồng như chim anh vũ mới xứng, chứ đâu phải gái xấu xí giống tựa củ khoai lang sùng mà phải lấy bọn khỉ rừng:

..Chim anh vũ đậu cây liễu rũ

Khỉ trên rừng ăn củ khoai sùng !

aobaba

 Đúng vậy, nàng là gái đẹp miệt vườn chứ đâu đến nổi tệ

Gió nam hây hẩy ban chiều

Một đàn bướm trắng dập dìu trên non,

Đêm đông trường, nghe vượn ru con

Vượn hát ru con, cá khe lẩn bóng, chim buồn trốn cây

Kìa quân tử trúc, dạ này bâng khuâng

Em như hoa thơm mà mọc góc rừng.

 Nói vậy, chứ nàng cũng sợ bị thiên hạ chê là sống nơi quê mùa:

 Bấy lâu em ở ven rừng,

Chim kêu vượn hú nửa mừng nửa lo

Đường đi quanh quất ruột dê,

Chim kêu vượn hót dựa kề bên non

Đường vô quê mẹ cách truông

Chim kêu vượn hú, em buồn anh đưa

Chiều chiều dắt mẹ qua đèo

Chim kêu bên nớ, vượn trèo bên tê (kia)

Thật vậy cũng có người chê quê nàng:

Ở đất ta nam thanh nữ tú

Sang đất nàng vượn hú chim kêu

Dù rằng anh hết gạo treo niêu

Cũng thắt dây lưng đỏ, bịt khăn điều thảnh thơi

 Thiếu nữ rên chợ nỗi

Nàng có vẻ đẹp của cô gái Miệt Vườn nên có rất nhiều thanh niên tán tỉnh, trong số đó có anh chiến sỉ anh hùng mà nàng thán phục lại chinh chiến nơi xa, không biết ngày nào trở lại:

 Lưng đèo vượn hú chim kêu

Nằm trên ngọn súng mơ theo bóng cờ

 Ngược lại trong làng có lắm chàng trai đú đởn theo tán tỉnh, nàng không vừa ý nên thách thức:

 Bao giờ cho chuối có cành

Cho sung có nụ, cho hành có hoa

Bao giờ chạch đẻ ngọn đa

Sáo đẻ dưới nước thì ta lấy mình

Bao giờ cây cải làm đình,

Gỗ lim ăn ghém thì mình lấy ta

Bao giờ cho khỉ đeo hoa,

Cho voi đánh sáp, cho gà nhuộm răng

Trong làng có nhiều chàng ăn mặc diêm dúa “Như khỉ mặc áo tế”, lố lăng như “Cóc đi guốc khỉ đeo hoa”, chẳng có tư cách mà cứ lẻo đẻo theo tán tỉnh hoài, nàng bực mình nói “Đồ khỉ gió!”.

 Mẹ dặn dò nhiều, nên nàng phải đề cao cảnh giác, rằng đừng nghe lời tán tỉnh như “Hứa hươu hứa vượn”, hay thề thốt nặng mà xiu lòng:

 Vượn lìa cây có ngày vượn rũ

Anh xa nàng mặt ủ mày chau!

Và:

Con vượn bồng con lên non hái trái,

Anh thấy con vượn đương chuyền khoan khoái nhớ em

Đất Cần Thơ nam thanh nữ tú

Đất Rạch Giá vượn hú chim kêu

Quản chi nắng sớm mưa chiều

Lên doi xuống vịnh cũng chèo thăm em

Gió thổi rao rao khúc sông nào cũng lượn,

Xa cách bạn vàng như vượn lìa non.

Nhạn lạc bầy nhạn kêu khảng khoái

Vượn lìa cành, cầm trái khóc than

Đêm nằm, lụy nhỏ chứa chan

Nhớ câu tình tự, tôi băng ngàn tới đây

gái Miền Tây3

 Cũng không nên thấy người ta chìu chuộng quà cáp mà ham:

 Muốn ăn sim chín đi tìm

Đố ai tìm được đem lên hầu nàng

Chim kêu vượn hót trên ngàn

Bây giờ đã đến trăng tàn canh ba

Nàng tự nhủ là phải tự làm ăn, chớ nên đèo bòng quà cáp của người khác:

Muốn ăn măng trúc măng giang

Măng tre, măng nứa, cơm lam thì chèo

Ngược xuôi lên thác xuống đèo

Chim kêu bên nọ, vượn trèo bên kia

 Có nhiều chàng ỷ nhà giàu, tán tỉnh nàng rằng một khi duyên đã thuận, tốn kém bạc triệu thì có sá chi, miễn lấy được nàng:

 Đêm đông trường nghe con vượn cầm canh

Nghe chim khuyên tổ, nghe anh dỗ nàng

Giàu giữa làng trái duyên khôn ép

Khó nước người phải kiếp đi tìm

Tiền trăm bạc triệu kể chi

 Có chàng nói rũ thương vì cảnh ngộ của nàng:

 Nước chảy bon bon,

Con vượn bồng con lên non hái trái

Cảm thương nàng phận gái mồ côi.

 Dõi dõi theo anh

cô gái trong rừng đước

Cũng có chàng dỗ nàng, một khi lấy nhau thì ra sống ở thị thành chứ sống chi ở xứ “khỉ ho” này:

 Về nơi Châu Thành nam thanh nữ tú

Ở chi đất này vượn hú, chim kêu.

 Còn một chàng khác biết tâm lý đàn bà thích lấy chồng thích thú làm ăn nên tâm sự là phải đi làm ăn xa để nàng nhỏ lòng thương hại mà lấy chàng:

 Muốn tắm mát thì lên ngọn sông Đào

Muốn ăn sim chín thì vào rừng xanh

Đôi tay vít cả đôi cành

Quả chín thì hái quả xanh thì đừng

Ba bốn năm nay ăn ở trong rừng

Chim kêu vượn hú nửa mừng nửa lo

 Theo lời chàng thì sống trong rừng gần thiên nhiên cũng vui lắm:

 Sáo kêu, công múa, nghê cười,

Vượn đờn thánh thót, rùa bơi, thỏ quỳ.

 Thú thật, trước lời tán tỉnh của nhiều chàng, nàng đâm phân vân, không biết chàng nào mới thật lòng thương mình.

Cha nàng mất sớm, hai mẹ con sống hủ hỉ bên nhau. Cha nàng mất, mẹ đau buồn hằng mấy năm trời:

 …… Một mai con cá xa câu

Rồng xa núi Chúa, vượn rầu lìa cây

Vượn lìa cây lâu ngày vượn rũ

Thiếp sầu chàng vừa đủ ba đông

Vượn bồng con lên non hái trái,

Đoạn sầu này để lại cho ai?

 Mẹ chỉ có mình nàng chứ còn ai nữa. Nếu nàng lấy chồng xa ở tận:

Cà Mau khỉ khọt trên bưng

Dưới sông sấu lội, trên rừng cọp um

Chiều chiều én liệng trên trời

Rùa bò dưới đất, khỉ ngồi trên cây.

Trải qua dấu thỏ đường dê,

Chim kêu vượn hú tư bề nước non.

 thì lấy ai chăm sóc lúc mẹ già. Mẹ nàng cũng nghĩ như vậy, nhưng con gái có số phần, tùy con lựa chọn, có chồng xa thì cũng phải theo chồng:

 Có con nên gả chồng gần

Có bát canh cần nó cũng đem cho

Có con đừng gả chồng xa

Chim kêu vượn hú biết nhà mẹ đâu

thiếu nữ chèo đò 1

Nàng thương mẹ lắm. Từ khi còn nhỏ, mỗi khi thấy mẹ và cậu buồn, nàng thường làm “trò khỉ” , “Cười như khỉ được mùa ngô (bắp)” cho cả nhà vui:

Thấy cậu tôi buồn

Giả tuồng làm vui

Phận tôi là cháu

Ngồi buồn nói láo

Cho cậu tôi nghe

Có một chiếc ghe

Chở ba trăm tượng (voi)

Chờ khi gió chướng

Chạy tuốt về te

Có con cá he

Nó xòe đuôi phượng

Có con khỉ ở trong lùm

Nó nhảy lừng tưng, lừng tưng

Vì không muốn xa mẹ nếu lấy chồng xa, nàng thỏ thẻ:

Má ơi, đừng gả con xa

Chim kêu, vượn hú biết nhà má đâu?!

 Mẹ nàng lúc nào cũng dặn con, có thương ai thì phải rỏ tông tích, chứ đừng lấy phải kẻ bá quơ “Cha hươu mẹ vượn”. Nàng không quên lời mẹ dặn dò chỉ bảo:

Vẳng nghe vượn hú trên ngàn

Nhớ lời mẹ dặn, lệ tràn khôn ngăn

 Nàng cũng sợ gặp phải ông chồng keo kiệt, tạo được đồng tiền thì khư khư giữ “Vô tay vọc móc mô (sao) ra” (vọc là giống khỉ) thì làm sao nuôi được mẹ già. Cũng thật vô phước nếu lấy phải ông chồng ăn nói vô duyên lại lố lăng “cười như đười ươi nắm ống”, còn làm việc thì lại biếng nhác.

 Tuổi thân con khỉ ở lùm,

Cuốc không lo cuốc lo dòm người ta.

Cười như đười ươi nắm ống

 Ngoài ra, có nhiều ông khi chưa cưới thì tán tĩnh đủ điều, nhưng sau khi lấy rồi thì trở mặt chê vợ xấu như khỉ như ma:

 Thân anh như trống như bưng

Vợ anh như khỉ trong rừng mới ra

Thân anh như ngọc như ngà

Vợ anh ở nhà như thể ma trơi…

thiếu nữ Cần Thơ

 Mà cũng thật ngộ, có chàng chưa tán tỉnh được mà lại sợ mất nàng:

 Chim kêu vượn hú non đoài,

Không ai gìn giữ trong ngoài cho anh.

 Hay còn trớ trêu hơn nữa, nàng có thề thốt gì đâu mà chàng lại trách:

 Tay cắt tay sao nỡ

Ruột cắt ruột sao đành

Một lời thề biển cạn non xanh

Chim kêu bên suối, vượn hú trên cành

Anh không bỏ bậu, sao bậu đành bỏ anh.

 Bởi vì một khi có chồng, dầu tốt hay xấu, phận đàn bà là phải theo chồng, thương chồng, và đồng chịu cam khổ cùng chồng suốt đời:

 Khi nào cho vượn lìa cành

Cho chim lìa tổ, thiếp hoạ may lìa chàng

Mồ hôi gió đượm

Thiếp thương chồng thiếp phải chạy theo

Con ơi, mẹ dắt lên đèo

Chim kêu bên nọ, vượn trèo bên kia!

Bởi vậy trước quyết định hôn nhân, nàng phải đắn đo, không xét người qua bề ngoài:

 Con khỉ hái một trái chanh

Ngỡ rằng trái chín trên cành thì ngon

Ruột chua loát vỏ bồ hòn

Cắn rồi liền nhả, lăn tròn trái chanh

Ê răng khỉ mới dặn mình

Phải dò trong ruột, chớ tin bề ngoài

gai-mientay-2

 Ngay cả Ông Trăng còn nhận xét sai người huống chi con người như nàng:

 Ông Trăng mà bảo ông Trời:

Những người hạ giới là người như tiên

Ông Trời mới bảo ông Trăng:

Những người hạ giới mặt nhăn như tườu (tức con khỉ)

 Đúng vậy, phải có tiếp xúc chung đụng lâu ngày thì mới biết được lòng người:

 Ở với khỉ biết khỉ đỏ khu

Ở với tru biết tru nhọn sừng (tru là con trâu)

 Thú thật, tới bây giờ nàng không biết nên nhận lời hay từ chối ai bằng cách chê bai này nọ, bởi vì sợ người ta chê lại:

 Chuột chù chê khỉ rằng hôi

Khỉ lại trả lời: cả họ mày thơm?

Con Chó chê Khỉ lắm lông

Khỉ lại chê Chó ăn dông ăn dài

Lươn ngắn lại chê Trạch dài

Thờn Bơn méo miệng chê Trai lệch mồm.

Nàng đôi khi cũng ân hận vì đã lỡ lời chê:

Vượn bồng con lên non cắn trái

Em sớ lỡ đôi lời, rủng rải em phân

gai-mien-tay-6

 Nhìn đi nhìn lại, chàng cũng đâu phải thuộc loại “Nuôi ong tay áo nuôi khỉ dòm nhà” để bêu rêu nhà nàng. Tuy nhiên, vì phải đắn đo quyết định đôi khi nàng trở nên gắt gỏng, khó tính “Nhăn nhó như khỉ ăn gừng”, “Cay như khỉ ăn gừng”, Mặt nhăn như khỉ ăn ớt”,“Mặt nhăn như khỉ ăn ruốc”, mặt mày nàng đôi khi “Rầu rĩ như khỉ chết con”, nhất là khi trai trong làng dọa “Rung cây nhát khỉ” rằng nàng chọn lựa quá, già kén chẹn hom, cuối cùng lấy phải thằng “đồ chà vá đục đạc” (Chà vá là tên giống vượn khoang; đục đạc là khỉ đột) là hạng người ngu si đần độn, cứng đầu cứng cổ, không nghe lời cha mẹ mà lại độc tài với vợ con, nhất là xã hội bây giờ đão điên, luân lý đâu còn như xưa:

 Cùng nhau tớ trước thầy sau

Chim kêu vượn hú thêm đau đớn lòng

 Chắc lúc đó chỉ còn cách đi tu:

 Ngày xuân cái én xôn xao

Con công cái bán ra vào chùa Hương

Chim đón lối, vượn đưa đường

Nam mô đức Phật bốn phương chùa này

 Thấy nàng đắn đo dần dừ mải, nhiều chàng hối thúc:

 Chim kêu vượn hú đa đoan,

Đồng hồ nhặt thúc em toan lẽ nào

 Ôi cuộc đời sao lắm phiền phức, chẳng có cái “khỉ khô”, “khỉ mốc” gì mà phải ray rức ngày đêm. Thôi hãy biết sống hạnh phúc ngày hôm nay với mẹ già, rồi sẽ quyết định sau khi biết rõ hơn về chàng.*

 nguồn: Trang PhamVT/NTH

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.