Di sản của Nelson Mandela cho luật pháp(pháp trị)

docbao1

Báo Luatkhoa. org

5 bài học Nelson Mandela để lại cho các luật sư

Hoàng Kim Phượng – Ông đã rời xa thế giới tròn một năm nay (5/12/2013). Nhưng di sản ông để lại cho nhân loại trong cuộc đấu tranh vì quyền con người thật to lớn, không chỉ với tư cách vị tổng thống da đen đầu tiên của Nam Phi mà còn trên cương vị một luật sư nhân quyền dấn thân mãnh liệt.

15 năm sau khi Nelson Mandela trở thành tổng thống Nam Phi, nước Mỹ mới có vị tổng thống da đen đầu tiên, Barack Obama. Không có gì lạ khi Obama, một người cũng xuất thân là luật sư, đã phát biểu vào ngày mất thế giới mất Nelson Mandela rằng ông là một trong hàng triệu triệu người được truyền cảm hứng từ cuộc đời của Mandela.

Nelson Mandela chưa bao giờ hành nghề luật chuyên nghiệp; ông cũng không tốt nghiệp một trường đại học danh giá nào mà chỉ có một tấm bằng hàm thụ và một bằng đại học từ xa (học trong thời gian ngồi tù) của Đại học London. Nhưng cũng như những nhà lãnh đạo tài ba khác trên thế giới, ông có tầm nhìn, trí tuệ và một tấm lòng – điều đó thể hiện ít nhất là qua rất nhiều câu nói nổi tiếng của ông mà hậu thế vẫn nhắc lại.

“Không có ai sinh ra đã ghét người khác vì lý do màu da, nguồn gốc hay tôn giáo. Chắc chắn là con người đã học thù ghét, và nếu họ đã học được sự thù ghét thì họ cũng có thể học yêu thương, bởi vì tình yêu đến với trái tim con người một cách tự nhiên hơn sự thù hận”.

“Giáo dục là thứ vũ khí mạnh nhất mà bạn có thể chọn để thay đổi thế giới”.

Đối với giới luật, Nelson Mandela là một tấm gương về tình yêu công lý và con người. Điều hiển nhiên là nếu không vì một tình cảm mạnh mẽ đối với công lý và thân phận con người, ông đã không dành cả cuộc đời đấu tranh cho sự bình đẳng giữa các chủng tộc và thúc đẩy hòa giải dân tộc.

“Nhà lãnh đạo thực thụ là người luôn phải sẵn sàng hy sinh tất cả vì các quyền tự do của nhân dân mình”.

Nói về sự nghiệp luật sư của ông, luật gia Aditi Mukherji rút ra 5 điều lớn mà ông đã làm được, cũng là 5 bài học cho sinh viên, những người nghiên cứu và hành nghề trong lĩnh vực luật pháp.

Nelson

Tư vấn pháp luật miễn phí cho người dân

Tất cả các luật sư, nếu muốn theo đuổi một sự nghiệp cao cả vì dân, đều nên nhìn gương Mandela. Suốt đời, ông đã thúc đẩy công lý xã hội, bắt đầu từ những vụ việc ông thực hiện ở công ty luật Mandela & Tambo với người bạn tên Oliver Tambo. Thành lập khoảng năm 1952-1953, công ty này trợ giúp pháp lý miễn phí hoặc lấy phí rất thấp cho những người chịu tác động của các đạo luật phân biệt chủng tộc. Đó là công ty luật đầu tiên ở Nam Phi của người da đen và chỉ gồm toàn người da đen. Họ đã bị sách nhiễu, đánh phá rất nhiều bởi chính quyền và các phần tử phân biệt chủng tộc. Năm 1960, văn phòng của Mandela & Tampo bị đốt trụi.

Thúc đẩy đấu tranh vì quyền dân sự

Những tổ chức nhân quyền lớn, tầm cỡ thế giới, như Liên minh Hoa Kỳ vì Tự do Dân sự (ACLU), đều thừa nhận cuộc đấu tranh của Nelson Mandela chống “phân biệt chủng tộc, tham nhũng và bệnh dịch AIDS” luôn là một lời nhắc nhở thường ngày cho tất cả các tổ chức xã hội dân sự ở Nam Phi, ở Mỹ cũng như trên toàn cầu về sự cần thiết phải bảo vệ bằng được các quyền dân sự của những người yếu thế, người dễ bị tổn thương.

Hòa giải hòa hợp và bảo vệ quyền của người đồng tính

Những nỗ lực hòa giải dân tộc của Nelson Mandela đã góp phần đáng kể biến Nam Phi từ một quốc gia chia rẽ tan tác vì nạn phân biệt chủng tộc, bạo lực và vi phạm nhân quyền, thành một đất nước có tinh thần khoan dung và hòa hợp đến mức được mệnh danh là “Xứ sở Cầu vồng”, theo cách gọi của đức Tổng Giám mục Desmond Tutu khi ông nói về Nam Phi thời hậu apartheid.

Sau cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên ở Nam Phi năm 1994, Nelson Mandela trở thành tổng thống da đen đầu tiên. Ông tuyên bố: “Mỗi người trong chúng ta đều gắn bó từ trong sâu thẳm với mảnh đất tuyệt đẹp này, như những cây phượng tím nổi tiếng của thành Pretoria và cây mimosa của rừng Bushveld – một đất nước cầu vồng, hòa hợp với chính mình và với thế giới”.

Mandela cũng là một người cổ súy nhiệt thành cho sự bình đẳng của người đồng tính với phần còn lại của nhân loại. Ông có ảnh hưởng rất lớn đến phong trào đòi quyền cho cộng đồng giới tính thứ ba. Ông từng chỉ định một thẩm phán là người đồng tính công khai vào cương vị Chánh án Tòa Tối cao Nam Phi.

Dưới thời Nelson Mandela, Nam Phi là quốc gia đầu tiên trên thế giới đưa việc cấm phân biệt khuynh hướng giới tính vào hiến pháp.

Sáng lập các phong trào đấu tranh bằng kinh tế

Mandela và đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC) của ông đi đầu trong việc theo đuổi chính sách sử dụng vũ khí kinh tế – rút vốn đầu tư, cấm vận, tẩy chay – vốn là những đòn quyết định để làm suy yếu chế độ apartheid. Những chiến dịch thúc đẩy việc rút vốn, tẩy chay đồng loạt, nhằm gây sức ép tạo sự thay đổi, hiện nay đang được các nhà hoạt động trên thế giới sử dụng để thu hút sự chú ý của công luận đến các vấn đề toàn cầu như chống biến đổi khí hậu, buôn bán vũ khí, sử dụng nhiên liệu hóa thạch, v.v.

Luật gia Aditi Mukherji nhận xét, sự sáng tạo và khéo léo của Nelson Mandela khi tìm kiếm giải pháp đấu tranh thật sự để lại một bài học tốt cho tất cả những nhà hoạt động, những nhà đấu tranh pháp lý muốn suy nghĩ sáng tạo, tìm ra đường lối mới, vượt khỏi khuôn khổ chung.

Nâng những người yếu thế trên vai mình

27 năm ngồi tù, Nelson Mandela vẫn học luật và đồng thời làm giảng viên luật cho các bạn tù của mình. Bằng kiến thức có được, ông khuyến khích họ đấu tranh phi bạo lực để đòi quyền được đối xử tốt hơn. Ông cũng bí mật viết các bài chính trị và bản thảo của cuốn tự truyện nổi tiếng, “Một bước dài đến tự do”, xuất bản 5 năm sau khi ông ra tù.

Cả thế giới đều biết Nelson Mandela đã dẫn dắt Nam Phi đến cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên trong lịch sử đất nước này. Nhưng ít người biết rằng trong 27 năm tù, Nelson Mandela thường đọc bài thơ “Invictus” (tiếng Latin, nghĩa là “người không thể bị khuất phục”) của thi sĩ người Anh William Earnest Henley [1849-1903] cho các bạn tù nghe. Bài thơ được viết năm 1875 và xuất bản năm 1888 trong tập thơ đầu tiên của Henley, “Những vần thơ” [Book of verses], cũng là tác phẩm nổi tiếng nhất trong sự nghiệp của thi sĩ. Nó ca ngợi tinh thần kiên cường, can đảm, không bao giờ khuất phục:

Ta là chủ nhân số phận của ta,
Ta là người dẫn đường linh hồn ta.

Với di sản to lớn để lại cho công cuộc đấu tranh vì tự do của nhân loại, Nelson Mandela xứng đáng với lời ngợi ca của Barack Obama: “Ông không còn thuộc về chúng ta nữa. Ông thuộc về thời đại”.

Lược dịch từ Findlaw

Nelson Mandela – lý tưởng nghề luật sư và 27 năm tù

Trong thời kỳ mà Chủ Nghĩa Phân Biệt Chủng Tộc thống trị tại Nam Phi, Nelson Mandela có thể đã được gọi bởi nhiều cái tên. Kẻ phản động – chắc chắn là một trong những cái tên mà pháp luật và giới ủng hộ Apartheid ưa thích. Ông bị kết án bởi hành vi “kêu gọi biểu tình công cộng và trốn khỏi nơi cư trú mà không xin phép chính quyền“. Khi đang thụ án giam, ông tiếp tục bị chính quyền mang ra xét xử vì “âm mưu chống phá và lật đổ chính quyền nhà nước Nam Phi“.

Nhưng may thay, thế giới ngày nay đã không biết đến Nelson Mandela bởi những tội danh với tên gọi có phần tồi tệ ấy. Và phe phái ủng hộ Apartheid đã bị chôn vùi trong lịch sử.

Nguyễn Hoài An (dịch)

Có lẽ đã đến lúc cán cân của nữ thần công lý – hình ảnh biểu tượng cho giới luật sư hàng trăm năm qua – cần được thay thế bằng một hình ảnh mới, có khả năng truyền đi ngọn lửa cảm hứng thực sự. Khi danh tiếng của nghề luật bị hư hại không ít thì nhiều và hình mẫu lý tưởng về nghề luật dần đổ vỡ thì hình ảnh Nelson Mandela – một luật sư – nhà chính khách dám dấn thân – vẫn vững vàng đứng đó.

Nelson Mandela at work in the Johannesburg office where he and Oliver Tambo practised law together during the apartheid era. Photograph: Jurgen Schadeberg

Không chỉ là một trong những nhân vật quan trọng nhất của thế kỷ XX, Nelson Mandela còn là một trong những luật sư mẫu mực nhất của thế kỷ. Không chỉ có khả năng thêm chân giá trị vào cuộc chiến đấu đòi công bằng cho người da đen và cứu sống không biết bao nhiêu mạng người bằng cách ngăn chặn một cuộc nội chiến, Nelson Mandela còn là một trong những người có công giúp tạo dựng một đất nước Nam Phi dân chủ, từ đó truyền cảm hứng cho những nhà hoạt động trên khắp thế giới bằng tấm gương mẫu mực từ chính cuộc đời mình.

Không chỉ là một tấm gương lãnh đạo, đấu tranh và hoạt động, Mandela còn là hiện thân cho một hình mẫu luật sư dám dấn thân bảo vệ quyền lợi của những người dân nghèo, chịu áp bức. Năm 1952, cùng với người bạn Oliver Tambo, ông đã mở hãng luật đầu tiên cho người da đen ở Nam Phi. Như Mandela đã kể lại trong cuốn tự truyện A Long Walk to Freedom (Hành trình đến tự do), thời đó, bất kỳ người da đen nào cũng có thể bị quy tội nếu uống nước tại đầu nguồn nước Chỉ dành cho người da trắng, đi trên bãi biển Chỉ dành cho người da trắng hay đi xe buýt Chỉ dành cho người da trắng.

Vì những điều luật hà khắc của chế độ Apartheid, ngày nào cũng có người da đen Nam Phi phải ra hầu tòa và cần có đại diện pháp lý. Các hãng luật do người da trắng làm chủ thường đòi những khoản phí đại diện vượt quá khả năng chi trả của người da đen. Không chỉ có thế, khi tìm hiểu, Mandela còn phát hiện nhiều hãng luật danh tiếng còn tính phí người Phi với mức phí cao hơn hẳn so với những khách hàng người da trắng giàu có. Bằng việc tập trung cung cấp dịch vụ đại diện pháp lý cho những người Phi rất có thể phải ra tòa mà chẳng có đại diện tử tế nào, Mandela và Tambo vừa hỗ trợ pháp lý vừa vào vai bảo vệ công chúng, thực hiện sứ mệnh cốt lõi của giới luật sư bằng việc mở ra cho người dân một cánh cửa tiếp cận công lý.

Sau gần mười năm mài giũa tài năng luật của mình trong phòng xử án, Mandela, có lẽ cũng như bất kỳ luật sư nào trong thế kỷ XX, đã biến những năng lực cốt lõi của nghề luật thành công cuộc chính trị nhằm xây dựng một đất nước Nam Phi dân chủ. Là một lãnh đạo của Đại hội Dân tộc Phi (African National Congress – ANC), Mandela nhiệt thành cùng các đồng nghiệp tại ANC xây dựng những trù tính chiến lược cũng như chiến thuật, soạn thảo các ý tưởng pháp lý và chính trị mà một ngày sẽ kéo đất nước đang bấn loạn kêu gào ra khỏi bờ vực của cuộc nội chiến, hướng tới khát vọng của chân lý và hòa giải.

Hình ảnh anh hùng của Mandela thỏa mãn những tiêu chuẩn lâu đời của sự xuất chúng trong nghề luật. Anthony Kronman, trưởng khoa Luật, trường Đại học Yale, từng có bài viết nổi tiếng bày tỏ sự luyến tiếc những lý tưởng đã mất của nghề luật được biểu hiện qua cái chết của khái niệm luật sư – nhà chính khách. Theo Kronman, luật sư – nhà chính khách là một luật sư không chỉ mài giũa ngón nghề pháp lý riêng, mà còn tìm kiếm một nghệ thuật trị quốc sáng suốt, nhờ đó, dành được sự nể trọng của cộng đồng và niềm tự hào riêng về chính bản thân mình. Nghệ thuật trị quốc đòi hỏi hai phẩm chất: “cống hiến hết mình” cho lợi ích công, và “khôn ngoan khi suy xét sự việc.” Hai phẩm chất này thường giúp đưa đến những phán đoán khôn ngoan, mà ở cấp độ cá nhân làm nên con người chính trực, còn trên bình diện hoạt động công sẽ giúp thúc đẩy tình bằng hữu chính trị, hay “tinh thần đa nguyên thấu cảm”[1].

Nhìn từ góc độ lịch sử, hình mẫu lý tưởng luật sư – nhà chính khách có nhiều điểm hạn chế – đáng chú ý nhất là sự hạn hẹp chủng tộc, chỉ giới hạn nơi những luật gia là nam giới, da trắng và thuộc tầng lớp tinh hoa. Nhưng Mandela, hơn bất kỳ luật sư nào thuộc nhóm hình mẫu kể trên, vừa là hình ảnh mẫu mực cho hình mẫu luật sư – nhà chính khách, vừa xóa tan được những hạn chế của nó: xuất thân bình dân, bị cầm tù hơn ¼ thế kỷ vì có lý tưởng chính trị khác với chủ trương của nhà cầm quyền và đến vị trí quyền lực nhất – nguyên thủ của một quốc gia. Danh tiếng của Mandela nổi lên vững vàng trong suốt thế kỷ chứng kiến sự sa sút hình ảnh của giới luật sư trong mắt công chúng. Có lẽ ông là người được kính trọng nhất trong thời đại của chúng ta. Và có một điểm mà không nhiều người nhận ra: Những giá trị mà Mandela đã mạo hiểm cả mạng sống của mình để đấu tranh cho – dân chủ, nhân quyền và nhà nước pháp quyền – là những giá trị tối thượng mà người luật sư trên khắp thế giới theo đuổi.

Giữa sự suy yếu danh tiếng mà giới luật sư phải đối mặt hiện nay, việc công nhận Mandela là hình mẫu lý tưởng là một kiểu tái định hướng sẽ giúp nhấn mạnh những điểm cộng thực tế mà các luật sư có thể đóng góp cho xã hội. Nó bao gồm khả năng giúp mở ra một cánh cửa tiếp cận công lý và tạo ra sự kết dính dân sự. Đã đến lúc biểu tượng nghề luật – cán cân của nữ thần công lý – cần được thay thế bằng hình ảnh Mandela.

Nguồn bài viết  Nelson Mandela: The Lawyer’s Ideal Justin Hansford, Phó Giáo sư khoa Luật, Đại học Saint Louis

Chú giải của người dịch

[1] Tinh thần đa nguyên thấu cảm (empathic pluralism) là một khái niệm của Isaiah Berlin. Berlin chủ trương đa giá trị, ông cho rằng dù có những giá trị mâu thuẫn với nhau, song tất cả các nền văn hóa đều có những giá trị phổ quát gắn với nhu cầu và lợi ích cơ bản của con người. Do đó, các nền văn hóa khác nhau có thể đi đến sự thấu cảm và hiểu biết lẫn nhau. (Theo Ramin Jahanbegloo, Isaiah Berlin’s vision of empathy and pluralism, http://jahanbegloo.com/)

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.