Sách giáo khoa về “Thánh Gióng “

Đọc báo giùm bạn(VNexpress.com)

Sách Tiếng Việt lớp 5:
“Thánh Gióng đánh giặc xong, ăn cơm rồi tắm Hồ Tây”

Cuốn Tiếng Việt lớp 5, tập 2 của NXB Giáo dục có đoạn viết, Thánh Gióng sau khi đánh tan quân giặc “ăn một bữa cơm no rồi nhảy xuống Hồ Tây tắm, xong mới ôm vết thương lên ngựa đi tìm một rừng cây âm u nào, giấu kín nỗi đau của mình mà chết”.

Gần đây, nhiều giáo viên và phụ huynh ở huyện Hậu Lộc (Thanh Hóa) thắc mắc chi tiết “dị bản” viết về nhân vật dân gian Thánh Gióng trong sách Tiếng Việt lớp 5, tập hai và cuốn Hướng dẫn học Tiếng Việt lớp 5, tập 2A. Cả hai cuốn đều do Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành.

sach-tieng-viet-lop-5-thanh-giong-danh-giac-xong-an-com-roi-tam-ho-tay

Hai cuốn sách đều do NXB Giáo dục ấn hành. Ảnh: Lê Hoàng.

Cụ thể, sách Tiếng Việt lớp 5 (tập 2, trang 86) trong phần luyện tập thay thế từ ngữ để liên kết câu có đoạn viết: “Nghe chuyện Phù Đổng Thiên Vương, tôi thường tưởng tượng đến một trang nam nhi, sức vóc khác người, nhưng tâm hồn còn thô sơ và giản dị như tâm hồn tất cả mọi người thời xưa. Tráng sĩ ấy gặp lúc quốc gia lâm nguy đã xông pha ra trận, đem sức khỏe mà đánh tan giặc, nhưng bị thương nặng. Tuy thế người trai làng Phù Đổng vẫn còn ăn một bữa cơm rồi nhảy xuống Hồ Tây tắm, xong mới ôm vết thương lên ngựa đi tìm một rừng cây âm u nào, giấu kín nỗi đau của mình mà chết”. Phía dưới đoạn trích ghi tên tác giả là Nguyễn Đình Thi.

Trong cuốn Hướng dẫn học Tiếng Việt lớp 5, tập 2A, tại bài 26C (trang 140) phần thảo luận và trả lời câu hỏi cũng có đoạn trích tương tự. Trang sách còn có hình ảnh minh họa vẽ một thiếu niên đang cưỡi ngựa, hai tay cầm chắc một khóm tre phi về phía trước.

sach-tieng-viet-lop-5-thanh-giong-danh-giac-xong-an-com-roi-tam-ho-tay

Đoạn trích trong cuốn Tiếng Việt lớp 5 tập hai. Ảnh: Lê Hoàng.

Nhiều phụ huynh cho rằng, chi tiết trong phần kết đoạn văn viết về nhân vật truyền thuyết dân gian Thánh Gióng đã bị xuyên tạc, suy diễn. Theo truyền thuyết, Thánh Gióng sinh ra ở xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm, Hà Nội vào thời Hùng Vương thứ 6. Ông là người trời đã đầu thai xuống trần thế để giúp nhân dân đánh giặc Ân sang xâm lược. Sau khi đánh tan quân giặc, ông đuổi giặc đến chân núi Sóc (Sóc Sơn), rồi lên đỉnh núi cưỡi ngựa bay về trời. Vua nhớ công ơn ông, phong là Phù Ðổng Thiên Vương và lập đền thờ ngay tại quê nhà.

“Tôi chưa từng nghe thấy có tài liệu nào nói đến Thánh Gióng đánh giặc xong còn ăn bữa cơm no rồi nhảy xuống Hồ Tây tắm, sau đó ôm vết thương vào rừng giấu kín nỗi đau mà chết cả”, chị Lê Thị Huệ, một phụ huynh thắc mắc.

Cho rằng đoạn văn trên có phần “khó tin”, bà Tạ Thị Ánh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Quang Lộc (Hậu Lộc), cho biết giáo viên ở trường cũng rất bất ngờ. Theo bà, cuốn sách này là tài liệu học tập theo mô hình mới Việt Nam (VNEN). Chương trình được thí điểm ba năm nay trên các tỉnh thành cả nước. Đã có khoảng 2.000 trường tiểu học áp dụng mô hình này.

sach-tieng-viet-lop-5-thanh-giong-danh-giac-xong-an-com-roi-tam-ho-tay

Một đoạn trích tương tự trong cuốn Hướng dẫn học Tiếng Việt lớp 5, tập 2A. Ảnh: Lê Hoàng.

Trao đổi với VnExpress, GS Nguyễn Minh Thuyết, chủ biên cuốn sách cho biết, đoạn văn trên được trích dẫn từ tác phẩm “Sức sống của dân Việt Nam trong ca dao và cổ tích”, của nhà thơ Nguyễn Đình Thi. Cuốn Hướng dẫn học Tiếng Việt lớp 5, tập 2A là một tài liệu thử nghiệm của mô hình trường học mới Việt Nam (Việt Nam Escuela Nueva, viết tắt là VNEN).

Theo GS Thuyết, nhà thơ Nguyễn Đình Thi từng viết một số bài nghiên cứu về văn học dân gian như “Nguyễn Du và Truyện Kiều”, “Thời gian của Thánh Gióng”. Khi 20 tuổi, ông viết bài “Sức sống của dân Việt Nam trong ca dao và cổ tích”. Tại đoạn trích dẫn sử dụng trong sách giáo khoa, nhà thơ đã dùng nhiều từ để chỉ Thánh Gióng như: trang nam nhi, tráng sĩ ấy, người trai làng Phù Đồng nhằm tránh lặp từ.

“Tôi đã có bài phân tích rất kỹ về ngữ liệu được dùng trong cuốn sách này. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đang tổng hợp thông tin để làm rõ”, GS Thuyết cho hay.

Mô hình trường học mới tại Việt Nam (VNEN) là một dự án về sư phạm nhằm xây dựng và nhân rộng một kiểu mô hình nhà trường tiên tiến, hiện đại, phù hợp với mục tiêu phát triển và đặc điểm của giáo dục Việt Nam. Theo mô hình của trường học mới, quản lý lớp học là Hội đồng tự quản học sinh, các ban trong lớp, do học sinh xung phong và được các bạn tín nhiệm. Giáo viên và phụ huynh sẽ là người tư vấn, khích lệ, giám sát.

“Hội đồng tự quản học sinh” là một biện pháp giúp học sinh được phát huy quyền làm chủ quá trình học tập, giáo dục. Học sinh có điều kiện hiểu rõ quyền và trách nhiệm trong môi trường giáo dục, được rèn các kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng tham gia, hợp tác trong các hoạt động.

‘Thánh Gióng đi vào rừng’ và câu chuyện về sự phù hợp

Câu chuyện “Thánh Gióng đi vào rừng” tưởng như đã được cơ quan chức năng – ở đây là Bộ GDĐT và NXB Giáo dục Việt Nam – khép lại với một công văn trả lời chi tiết.

Theo công văn trả lời báo chí của NXB Giáo dục Việt Nam và GS Nguyễn Minh Thuyết thì “Mục tiêu của bài tập là rèn luyện cho HS kỹ năng liên kết các câu trong đoạn, qua đó học hỏi cách sử dụng từ ngữ linh hoạt của nhà văn”.

“Đoạn văn của Nguyễn Đình Thi có thể gợi cho học sinh những suy nghĩ vượt ra ngoài khuôn khổ câu chuyện dân gian các em vẫn nghe, từ đó kích thích trí tưởng tượng và tiềm năng sáng tạo của các em – một trong những nội dung nằm trong mục tiêu giáo dục của môn Ngữ văn, kể từ cấp Tiểu học” – lý giải trong công văn.

Đây là lời giải thích thuyết phục cho tính đúng sai của đoạn trích. Tuy nhiên, vẫn là không thỏa đáng cho câu hỏi: Có nhất thiết phải dùng một văn bản như thế không?

Thánh Gióng, Hồ Tây, NXB Giáo dục, Bộ GD-ĐT, Nguyễn Đình Thi

“Cái giá” của sự lẫn lộn mục tiêu?

Không bàn về tính chính xác của đoạn trích, mà trong sự việc này, ý kiến của chuyên gia, nhà khoa học nói nhiều về sự phù hợp của văn bản khi sử dụng trong SGK.

PGS.TS Phương Chi cho rằng: Muốn đưa bất cứ chi tiết nào có liên quan đến lịch sử nên dựa trên sử sách đã ghi chép về việc này, đặc biệt trong các tác phẩm dành cho trẻ nhỏ.

GS.TS Đỗ Thanh Bình, nguyên Trưởng khoa Lịch sử, Trường ĐHSP Hà Nội nêu quan điểm không nên đưa đoạn trích của Nguyễn Đình Thi vào trong bài học đối với học sinh lớp 5 bởi các lý do: “Văn học và lịch sử là hai lĩnh vực có mối liên hệ mật thiết, một tác phẩm có thể vừa là văn học vừa phản ánh lịch sử”.

“Dẫu biết Thánh Gióng cũng là chuyện hư cấu nhưng trong tiềm thức lâu nay của người dân, sau khi dẹp xong giặc Ân, Thánh Gióng cưỡi ngựa bay về trời là một hình ảnh đẹp.

Trẻ đang còn nhỏ tuổi, khó phân biệt đúng sai. Văn học, lịch sử nhiều khi còn mang tính định hướng cho các cháu. Nếu đưa đoạn trích của Nguyễn Đình Thi vào tôi e các cháu sẽ không biết tin ai. Khi đó, mục đích rèn luyện kỹ năng hay kích thích tưởng tượng của trẻ sẽ bị lu mờ trước những nghi ngờ của trẻ đối với câu chuyện”.

Giải quyết những chi tiết kiểu này thực sự không khó, bằng cách, theo ông Bình, là nên chọn một chi tiết khác. “Văn học không thiếu những bài hay lại phản ánh đúng lịch sử hơn chi tiết Thánh Gióng này”.

Câu chuyện về sự phù hợp

Sự việc “Thánh Gióng không bay lên trời” lần này xảy ra không lâu sau khi xảy ra tranh cãi về một vấn đề tương tự: Cách đưa trích dẫn văn học vào SGK đối với bài thơ “Thương ông” của Tú Mỡ.

Tháng 11/2014, bài thơ “Thương ông” trích thơ của Tú Mỡ ở sách Tiếng Việt lớp 2 được các phụ huynh chỉ ra là có sự “cắt ghép” một cách bất thường, khác với bài thơ được nhiều thế hệ học sinh thuộc nằm lòng. Mặc dù có được bổ sung thêm phần nội dung so với trước đây, nhưng bài thơ đã mất đi vần điệu nhịp nhàng, cũng như giảm mất sự biểu cảm như trước.

Giải thích của chủ biên cuốn sách khi đó không nhận được nhiều đồng tình. Bởi, nếu văn bản cũ được yêu mến mà có nhiều vấn đề như thế, thì thà rằng thay hẳn bằng một văn bản khác, chắc chắn là không khó tìm, thay vì “phá” bằng cách cắt ghép, giản lược kiểu như thế.

Ngoài ra, bấy lâu nay, phụ huynh cũng đã kiên nhẫn “nhặt” được khá nhiều “sạn” trong các cuốn SGK. Ví dụ như SGK Tiếng Việt lớp 2 tập 2 (NXB Giáo dục) có bài thơ “Cháu nhớ Bác Hồ” đã bị trích lược mà không có dấu (…) để phân biệt được đoạn cắt.

Ẩu hơn, trong bài thơ “Lượm” của Tố Hữu ở trang 131 còn bị sai chính tả. Cụ thể, câu thơ: “Lúa trổ đòng đòng” được viết dấu ngã (~) thay vì sử dụng đúng phải là dấu hỏi (?). Đáng nói là, trước bài thơ “Lượm”, học sinh đang được học về dấu hỏi, ngã.

Trong SGK Tiếng Việt 1, tập 1, nhiều bài đọc danh từ riêng không viết hoa như: “bé hà có vở ô li”, “dì na đi đò, bé và mẹ đi bộ”, “chị kha kẻ vở cho bé hà và bé lê”…

Việc lựa chọn ngữ liệu không chỉ là vấn đề đối với môn Tiếng Việt, mà với cả môn Toán ở tiểu học, với không ít bài toán khiến phụ huynh thất điên bát đảo trong thời gian qua. Ví dụ như bài toán “đầu cừu đuôi thuyền trưởng”, bài toán tính gà, bài toán dạng như “Năm nay con 7 tuổi, tuổi mẹ gấp 3 lần tuổi con, hỏi mẹ bao nhiêu tuổi?”…

Cho dù có được giải thích cách nào thì đa số cũng cho rằng những bài toán dạng đó không thật phù hợp với lứa tuổi, bậc học đó. Hay lý giải của những người làm sách về nguyên nhân tại sao không viết hoa cũng không thể làm phụ huynh yên lòng.

Tại sao không tìm ví dụ khác, đơn giản, dễ hiểu hơn, đặc biệt đối với bậc tiểu học, để các em không nhầm lẫn, lúng túng, hay mất phương hướng trong việc xác định đúng – sai?

Thực ra, NXB Giáo dục Việt Nam đã có những lần phải sửa sai khi bị phát hiện đưa những dữ liệu không phù hợp vào sách. Vụ việc mới nhất được công khai gần đây liên quan đến cuốn sách lịch sử “Trưng nữ vương khởi nghĩa Mê Linh”. Trong cuốn sách được đưa lên mạng xã hội, bên cạnh hình vẽ quân lính của Mã Viện không mặc quần, còn có những câu văn như “Mã Viện liền hạ lệnh bắt quân sĩ cởi truồng mà giao chiến. Các đội nữ binh của hai Bà trông thấy rất xấu hổ, ngượng ngùng quay mặt đi, nhuệ khí vì thế suy giảm rất nhiều…”.

“Sau khi phát hành (năm 2009), nhận thấy có một vài chi tiết chưa thực sự chính xác, hình ảnh chưa phù hợp với đối tượng độc giả nhỏ tuổi nên chúng tôi đã ngừng xuất bản cuốn sách và tổ chức kiểm điểm các biên tập viên liên quan” – công văn của NXB Giáo dục Việt Nam trả lời báo chí cho biết.

Chương trình và SGK mới đang được triển khai xây dựng và biên soạn. Chủ trương nhiều bộ SGK được đưa ra với hy vọng người dạy và học có cơ hội lựa chọn những bộ sách hay và phù hợp nhất. Tuy nhiên, nếu những người làm SGK không kỹ lưỡng, chỉn chu, thì đây cũng sẽ là “mảnh đất màu mỡ” cho những thắc mắc, tranh cãi của phụ huynh về việc “Con mình đang phải học cái gì kỳ lạ thế?”.

Ngân Anh – Văn Chung

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.