Nhận xét về chi tiêu công của chuyên viên KT/TC Lê Đăng Doanh

(Nhân chuyện Chính Phủ Mỹ “tạm đóng cửa dẹp tiệm ” !!)

‘Ngân khố quốc gia không thể chi tiêu vô hạn độ’

Cắt giảm mua sắm xe công, đi nước ngoài, chi lương thiếu kiểm soát… là đề xuất của chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh khi thu chi ngân sách mất cân đối nghiêm trọng.

– Chính phủ Mỹ phải đóng cửa một loạt công sở vì chưa được duyệt ngân sách hoạt động cho giai đoạn tới. Câu chuyện của cường quốc số một thế giới có gì đáng lưu tâm với trường hợp Việt Nam, khi ngân khố cũng đang eo hẹp như hiện nay, thưa ông?

– Việt Nam nên nhìn nhận đây như một tấm gương tày liếp. Đến một nền kinh tế mạnh và giàu có như họ cũng không chịu nổi bội chi ngân sách quá cao và quá lâu. Hãy coi là một lời cảnh báo rất nghiêm khắc rằng không thể tiếp tục chi ngân sách một cách quá dễ dãi như người dân hay đùa là “tiêu tiền chùa”. Qua đây tôi cũng thấy Quốc hội Mỹ giám sát việc chi tiêu ngân sách rất chặt chẽ.

 ldd
Ông Lê Đăng Doanh đề xuất mạnh tay cắt giảm chi tiêu công. Ảnh: Thanh Lan.

– Vậy ông đánh giá sao về việc giám sát thu chi ngân sách của Việt Nam khi mà nguồn thu ngày một giảm còn chi tiêu lại vẫn tăng?

– Những khoản chi thường xuyên đang tăng rất nhanh từ 65,4% tổng số chi năm 2005 lên đến 77,1% năm 2012. Tỷ trọng như vậy thì không có túi tiền của quốc gia nào chịu đựng nổi.

Trên thế giới, không có chuyện dùng xe công một cách tùy tiện như ở ta, từ cấp phó đến giám đốc Sở đều có xe đưa rước. Liên minh hợp tác xã của một tỉnh cũng được cấp một chiếc xe biển xanh để chủ tịch dùng xe công đưa đón hàng ngày, ăn cưới, ăn giỗ v.v… Hay quỹ lương đang được chi cho rất nhiều biên chế không hề có sản phẩm công việc nào… Như vậy ngân sách đang bao chi cho cả những tổ chức quần chúng và bao cấp nhiều khoản chi ngoài tiền lương.

– Giảm lương công chức là ý tưởng bị bác ngay khi chưa thành hình, nhưng cũng đủ cho thấy tình hình ngân sách quốc gia đang thế nào. Ông có gợi ý nào khác cho Bộ trưởng Tài chính để giải quyết khó khăn này?

– Trước tiên, tôi nghĩ nên chia sẻ với kiến nghị của Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng do tình hình hiện nay quá khó khăn. Tuy nhiên, có thể không cần giảm lương, thay vào đó Quốc hội nên xem xét để giảm mọi khoản chi tiêu thuộc về chế độ ngoài lương như xe cộ, chiêu đãi, công tác nước ngoài. Tôi vừa từ Nga về, Đại sứ Việt Nam tại Liên Bang Nga Phạm Xuân Sơn cho biết bình quân một năm đón tiếp từ 200 – 220 đoàn công tác từ Việt Nam sang, có đoàn tới 60 người. Những chuyến đi như vậy có cần đoàn đông đến thế không, chi phí tốn kém nhưng đã hiệu quả chưa.

Muốn có cải cách cơ bản phải thực hiện công khai minh bạch, Chính phủ phải có trách nhiệm giải trình. Cứ mở website của Chính phủ Thụy Điển, Canada ra, bạn sẽ thấy họ công bố Thủ tướng đi máy bay hết bao nhiêu tiền, chi phí ở khách sạn, chiêu đãi thủ tướng nước bạn ra sao, bao nhiêu người tham dự. Tương tự, vào website của Chính phủ Hàn Quốc sẽ thấy chương trình cụ thể của Tổng thống nước họ hàng tuần.

 xe công Xe công dùng cho đám cưới !!vì “tài sản công là tài sản …của ông “!!
Ông Doanh đề nghị giám sát chặt chẽ việc dùng xe công cho mục đích tư cũng như chuyện đi công tác nước ngoài gây lãng phí. Ảnh: Chu Toàn Thắng.

Như ông Đặng Văn Thanh – Chủ tịch Hội Kế toán và kiểm toán Việt Nam – thống kê, có tới 70 quỹ tài chính nhà nước được thành lập và 40 quỹ vẫn đang vận hành với hàng tỷ, hàng trăm thậm chí hàng chục nghìn tỷ đồng. Có quỹ chưa dùng hết nhưng không huy động để bù đắp thiếu hụt ngân sách được. Do đó, tôi nghĩ nên có biện pháp huy động từ các quỹ này trước khi phải tăng vay để cân đối ngân sách.

Còn nếu vẫn không cân đối được thì cũng không loại trừ phương án các lãnh đạo hãy gương mẫu trong việc tự cắt giảm các chi tiêu hành chính, tự giảm lương của mình trước khi đề cập chuyện cắt giảm lương tối thiểu của công nhân viên chức.

– Chính phủ cũng đang xin nới trần bội chi để có thêm nguồn chi cho đầu tư phát triển. Ông nghĩ sao khi giải quyết bài toán ngân sách cho quốc gia bằng cách này?

– Tôi cho rằng đó là những giải pháp không bình thường và thể hiện tình hình ngân sách đang rất căng thẳng. Giờ có thể vay thêm qua phát hành trái phiếu vì không lo về cầu khi vốn ngân hàng còn ứ động nhiều.  Nhưng đây chỉ là giải pháp tình thế chứ không giải quyết vấn đề một cách toàn diện, cái chính phải bằng mọi cách giảm được chi tiêu.

Hơn nữa, nếu Chính phủ đi vay quá nhiều sẽ ảnh hưởng đến đầu tư tư nhân. Nói cách khác, tổng vốn của xã hội là một miếng bánh, nếu người này chiếm phần lớn thì đông đảo những người còn lại nguy cơ phải chịu đói.

Nới trần bội chi ngân sách cũng là một giải pháp (như Mỹ đang làm mà chưa thống nhất được với nhau) nhưng kèm theo đó, Quốc hội cần ra các điều kiện để ràng buộc việc tăng hiệu quả đầu tư từ vốn ngân sách nhà nước, nâng cao trách nhiệm của những người ra quyết định sử dụng đồng vốn. Nói thật, gợi ý chính sách thì không thiếu nhưng vấn đề là nền kinh tế còn đang bị bệnh “tồn kho các giải pháp”.

– Vậy vì sao giải pháp nhiều mà chúng ta chưa thể “tiêu thụ” chúng cho hiệu quả để phục hồi nền kinh tế?

– Có ý kiến cho rằng Diễn đàn Kinh tế Mùa thu vừa rồi chỉ nặng về phê phán mà thiếu giải pháp. Trên thực tế, các Diễn đàn Kinh tế Mùa thu, Mùa xuân hay hội thảo trên khắp cả nước thời gian qua đều đã có rất nhiều kiến nghị, từ cải cách thể chế đến vai trò chủ đạo của doanh nghiệp Nhà nước hay những giải pháp cụ thể cho sở hữu đất đai, tái cơ cấu ngân hàng, đầu tư công. Thế nhưng, những gì chúng tôi đề xuất tại các diễn đàn lần trước vẫn “tồn kho” ở đó mà chưa được quan tâm.

Công bằng mà nói, Chính phủ đã thực hiện khá nhiều nhưng càng làm mới thấy nảy sinh quá nhiều vấn đề khó khăn. Ví dụ như gói cho vay 30.000 tỷ đồng, làm mới thấy giải ngân khó hơn ta tưởng. Doanh nghiệp bất động sản chết vẫn nhiều thêm. Hay như nợ xấu, dù đã giải quyết được phần nào nhưng VAMC bắt tay vào mới thấy quá nhiều vấn đề.

Tóm lại, giờ không cần tìm thêm giải pháp nữa. Đây là lúc Quốc hội, Chính phủ phải hành động mạnh mẽ hơn.

Thanh Thanh Lan

Túi tiền quốc gia đang eo hẹp

Từ việc Chính phủ muốn nới trần bội chi đến chuyện Bộ Tài chính cực chẳng đã muốn giảm lương công chức khiến nhiều chuyên gia lo ngại ngân khố quốc gia đang rất đáng báo động.

  Bộ trưởng Tài chính lo lắng thu ngân sách 2013

  Chính phủ xin tăng bội chi, dành tiền đầu tư phát triển

Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2013, Tiến sĩ Trần Du Lịch cho rằng thu không đạt dự toán là “một vấn đề mới xuất hiện của năm 2013 và có nguy cơ gây bất ổn kinh tế”. Nhận định này hoàn toàn có cơ sở khi hầu hết các con số về thu, chi của ngân sách cho thấy “túi tiền quốc gia” đang cạn dần cùng với sự suy kiệt khủng khiếp từ doanh nghiệp.

Báo cáo của Bộ Tài chính cho biết, có tới 40 địa phương lớn không đạt tiến độ thu ngân sách. Đây đều là những địa phương có tỷ trọng đóng góp lớn trong ngân sách cả nước. Đến ngày 15/9, đi qua hơn hai phần ba tài khóa, nhưng tổng thu mới được 62,5% dự toán, tương đương 509.700 tỷ đồng. Dự báo, tổng thu ngân sách cả năm 2013 sẽ giảm 21.000 tỷ đồng so với dự toán, chỉ đạt 795.000 tỷ đồng.

doanh-nghiep-0
Các nguồn thu từ thuế, tiền đất ngày càng thấp khi ngày càng nhiều doanh nghiệp rời bỏ thị trường, sản xuất kinh doanh đình trệ. Ảnh: Aaron Joel Sant

Thu ngân sách 2013 nguy cơ vỡ kế hoạch là vấn đề được nhiều người đề cập và trăn trở suốt từ năm 2012 đến nay, đặc biệt là những người nắm giữ, quản lý túi tiền quốc gia. Từ tháng 9 năm ngoái, khi thẩm tra báo cáo của Chính phủ về việc nâng mức khởi điểm chịu thuế thu nhập cá nhân từ 4 triệu lên 9 triệu đồng, Thường trực Ủy ban Tài chính Ngân sách của Quốc hội đề nghị chỉ nên tăng lên 7 triệu đồng. Khởi điểm chịu thuế cao tức sẽ có thêm nhiều người không thuộc diện đóng thuế, ngân sách cũng vì thế mà vơi đi.

Trong phiên thảo luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khi đó, ông Phùng Quốc Hiển – Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Ngân sách đã gần như rút hết ruột mà tâm sự khi có ý kiến nói đề xuất của ông không đứng về phía người dân. “Đề xuất của Thường trực Ủy ban cũng là vì nhân dân, vì đất nước. Nếu chỉ vì cá nhân tôi thì tôi muốn nhân dân Việt Nam ai cũng được miễn thuế. Nhưng vì đất nước của chúng ta còn quá nhiều vấn đề nên tôi đề nghị cần phải tính toán lại sao cho hợp lý”, ông Hiển nghẹn lời nói.

Cũng chung nỗi niềm này như ông Phùng Quốc Hiển mà gần đây, Bộ trưởng Tài chính Đinh Tiến Dũng “cực chẳng đã” mới phải đưa ra đề xuất giảm lương tối thiểu 100.000 đồng. Mức giảm này đúng bằng số vừa tăng từ 1/7 vừa qua và khoản ngân sách để bố trí tăng lương được tính toán lúc đó là 21.700 tỷ đồng sau nhiều tính toán của Chính phủ và Quốc hội.

Dù đề xuất trên đã không được Thủ tướng chấp nhận nhưng theo nhiều chuyên gia, ở cương vị người giữ túi tiền của đất nước, ông Đinh Tiến Dũng hiểu rất rõ những khó khăn và đã có một đề nghị “dũng cảm và tiến bộ”.

Trao đổi với VnExpress.net, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan bày tỏ sự hoan nghênh với cách tiếp cận của Bộ trưởng. “Cá nhân tôi cho đây là đề xuất rất tích cực. Rõ ràng, nền kinh tế dẫn đến tình hình như hiện nay phần lớn do bộ máy Nhà nước kém hiệu quả và khu vực công phải phần nào chịu trách nhiệm đó. Ở khu vực tư nhân, khi không làm ăn được, từ giám đốc tới nhân viên đều phải giảm lương đó thôi”, bà Lan phân tích.

 công nhân
Cực chẳng đã Bộ Tài chính mới đề xuất giảm 100.000 đồng lương tối thiểu. Ảnh: Anh Quân.

Một chuyên gia khác thì cho rằng chưa cần bình luận có nên hay không nhưng đề xuất này thể hiện sự nguy khó của ngân sách quốc gia hiện nay. “Cứ nhìn vào ‘nồi cơm’ của mỗi nhà là biết gia đình họ khỏe hay yếu. Không thể cứ nói kinh tế đang hồi phục, quý sau tốt hơn quý trước trong khi ‘nồi cơm’ thì đang ngày một vơi đi”, ông nói.

Túi tiền vơi đi nhưng các khoản chi lại khó dừng lại dù Chính phủ đã nhiều lần “cân đong đo đếm” lại chính sách tài khóa trong năm. Sau khi đã tiết kiệm 10% chi thường xuyên để tạo nguồn cải cách tiền lương từ đầu năm, đến nửa cuối năm Chính phủ lại tiếp tục cắt giảm thêm 10% nữa từ dự toán chi thường xuyên trong 7 tháng cuối 2013.

Trong báo cáo tình hình kinh tế xã hội năm 2013 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư tại phiên họp toàn thể vừa diễn ra của Ủy ban Kinh tế Quốc hội nêu lý do ngân sách giảm phần lớn vì sự khó khăn của doanh nghiệp và việc thực hiện miễn giảm, giãn thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng. Ngoài ra, các khoản thu nội địa và thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu thấp do kim ngạch xuất nhập khẩu của nhiều mặt hàng giá trị lớn, thuế suất cao giảm mạnh.

Tuy nhiên, ông Vũ Sỹ Cường – chuyên gia kinh tế của Trường Học viện Tài chính cho rằng cũng nên kể tới nguyên nhân kỷ luật tài khóa của Việt Nam quá kém, cụm từ “chi vượt dự toán” gần như lúc nào cũng xuất hiện. “Kỷ luật ngân sách kém nên sửa đổi thói quen, thắt chặt chi tiêu rất khó. Nhiều địa phương vốn quen việc lập dự toán bảo một đồng nhưng chi thực tế 2, 3 đồng”, ông Cường chia sẻ với VnExpress.net.

Rồi mới đây, khi những khoản chi thường xuyên không thể cắt giảm hơn, Chính phủ buộc đề nghị Quốc hội cho phép nới trần bội chi lên 5,3% thay vì 4,8% để có thêm “đất” cho chi đầu tư phát triển.

Tại cuộc họp báo Chính phủ tháng 9, để minh chứng “túi tiền quốc gia” đang rất hạn hẹp vì nhiều nguồn thu giảm mạnh, Bộ trưởng – Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Vũ Đức Đam nói: “Trước đây cứ 100 đồng GDP, chúng ta có trên 30 đồng để đầu tư, nay chỉ còn 19 đồng”. Theo tính toán, cứ tăng bội chi thêm 1% GDP, Chính phủ có thêm 40.000 tỷ đồng từ ngân sách.

Khi đánh giá về tình hình thực hiện kế hoạch kinh tế xã hội 5 năm, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng phải thừa nhận tỷ lệ huy động ngân sách trên GDP đang giảm dần. Năm 2011, tỷ lệ huy động ngân sách là 25,1% và đến 2012 còn 22,3%, ước tính, năm nay cũng chỉ còn 22%.

Không chỉ năm 2013, bài toán ngân sách của hai năm 2014 và 2015 sẽ tiếp tục nan giải và cần được đặt lên bàn nghị sự tại kỳ họp thứ 6 của Quốc hội cuối năm nay như không ít chuyên gia đã đề nghị tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu vừa rồi.

Thanh Thanh Lan

‘Kỷ luật ngân sách của Việt Nam quá kém’

Nguồn thu phụ thuộc nhiều các khoản chỉ xuất hiện một hai lần, hầu như khoản chi nào cũng vượt dự toán… Thực tế này khiến các chuyên gia cho rằng Việt Nam không tôn trọng kỷ luật tài khóa trong chi tiêu công.

Vấn đề tính bền vững và kỷ luật trong chính sách tài khóa của Việt Nam vừa được Tiến sĩ Vũ Sỹ Cường – Học viện Tài chính – đưa ra bàn luận tại Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2013. Theo ông, kỷ luật tài khóa trong chi tiêu công chưa được tôn trọng và khu vực thường xuyên vượt dự toán lại chính là hành chính công – lĩnh vực đang có chủ trương cải cách mạnh mẽ nhất.

Bên cạnh đó, hầu hết các khoản chi tiêu thường xuyên vượt dự toán, thậm chí một số năm, chi đầu tư phát triển vượt rất cao như 2009 (60,8%), năm 2010 (45,9%). Tương tự với chi cho khoa học công nghệ thường xuyên không đạt dự toán với tỷ lệ trung bình 2005-2012 là 89,8%. “Phải chăng không tìm được đề tài khoa học thích hợp để đầu tư hay thủ tục để thực hiện cho nghiên cứu khoa học là quá phức tạp nên không thể giải ngân hết”, ông Cường đặt câu hỏi.

bds4-vule-7928-1380177844.jpg
Hầu hết việc chi tiêu công của Việt Nam đều vượt dự toán và thiếu tính kỷ luật. Ảnh: Vũ Lê.

Để tăng tính kỷ luật tài khóa, theo vị chuyên gia này nên thay đổi các Nghị quyết của Quốc hội về dự toán ngân sách thành các luật ngân sách hàng năm. “Điều này cho phép tăng cường tính kỷ luật ngân sách và hạn chế tính trạng chi chuyển nguồn như hiện nay”, ông giải thích.

Kỷ luật tài khóa yếu kém còn được thể hiện ở công tác quản lý thuế còn lỏng lẻo, tạo kẽ hở cho nhiều khu vực kinh tế né, trốn thuế. Bằng chứng là 3 năm gần đây, tỷ lệ đóng góp ngân sách của khu vực kinh tế tư nhân có xu hướng tăng lên nhưng khu vực FDI lại giảm đi dù nhóm này có kết quả kinh doanh khởi sắc hơn nhiều.

Bên cạnh đó, theo ông Cường, ngân sách Việt Nam có nhiều đặc điểm “không giống” với các nền kinh tế trong khu vực như quy mô thu ngân sách quá lớn nhưng lại phụ thuộc nhiều vào những nguồn thu không bền vững, góp phần gây áp lực đến thâm hụt ngân sách.

Giai đoạn 2001-2008, quy mô thu ngân sách của Việt Nam có xu hướng tăng nhanh, chỉ sụt nhẹ trong 2 năm khó khăn 2009, 2012. Tính chung từ năm 2006-2012, số liệu của IMF cho biết tổng thu ngân sách Nhà nước chiếm tới 28% GDP – mức khá cao so với các nước đang phát triển. “Quy mô thu ngân sách của Việt Nam tương đương các nước có xuất khẩu dầu và cao hơn nhiều các nước có thu nhập thấp”, ông Cường nhận xét. Theo ông, với đặc điểm hiện nay về thể chế, cơ cấu kinh tế, xã hội, Việt nam chỉ nên thu cân đối ngân sách khoảng 23-24,5% GDP.

Báo cáo phân tích về nợ công mới đây của Ủy ban Kinh tế cũng đề cập đến mức độ cao của quy mô thuế, phí tại Việt Nam. Bản báo cáo này dẫn số liệu IMF cho thấy, ngoài “thuế lạm phát” hàng năm ở mức hai con số, tỷ lệ thuế phí trên GDP của Việt Nam hiện cao gấp từ 1,2-1,8 lần so với các nước khác trong khu vực. Quy mô thu ngân sách nhiều để lại nhiều hậu quả, một trong số đó là gánh nặng thuế, phí rất lớn lên xã hội, giảm đầu tư của khu vực doanh nghiệp. Không chỉ vậy, theo chuyên gia Vũ Sỹ Cường, nó cũng gây bất lợi cho Chính phủ bởi nhà điều hành còn rất ít không gian để có thể giảm thâm hụt ngân sách qua tăng thuế.

Ngoài ra, thu ngân sách hiện nay phụ thuộc quá nhiều vào những nguồn thu thiếu tính bền vững, thậm chí cả những khoản thu chỉ xuất hiện một lần. Hiện nay, thuế từ xuất nhập khẩu chiếm tỷ trọng lớn, khoảng 20% thu ngân sách trong 5 năm gần đây. Nếu thực hiện đầy đủ các cam kết với WTO và sắp tới có thể là TPP, nguồn thu này chắc chắn sẽ giảm. Ngược lại, Việt Nam vẫn còn loay hoay trong việc đi tìm kiếm nguồn thu thay thế để đảm bảo ngân sách không bị thâm hụt trầm trọng hơn.

Ông Vũ Sỹ Cường cũng đề xuất, có 3 loại thuế mà Việt Nam có thể kỳ vọng tăng thu trong tương lai là thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế với bất động sản. Hiện nay thu thuế từ bất động sản (không tính lệ phí trước bạ) chỉ chiếm 0,17% tổng thu so với mức trung bình trên 1% ở các nước đang phát triển.

Thanh Thanh Lan

 

Để lại lời nhắn

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.